Plus

Hennis wil meer geld voor het leger: 'De Koude Oorlog is er nog steeds'

De Koude Oorlog een vage herinnering uit het verleden? Nee, zegt minister Hennis van Defensie. 'We dachten met zijn allen dat vrede en veiligheid vanzelfsprekend konden zijn. Maar daar moet je vol voor aan de bak.'

Minister Jeanine Hennis: 'Ik zeg: Europa, kom op!' Beeld Lenny Oosterwijk/Lumen
Minister Jeanine Hennis: 'Ik zeg: Europa, kom op!'Beeld Lenny Oosterwijk/Lumen

Minister Jeanine Hennis-Plasschaert wikkelt haar brede sjaal om haar schouders. In haar werkkamer met uitzicht op het Plein is het frisjes. De ramen staan op een kier en de verwarming is niet aan; de minister is net terug van een werkbezoek. De kou deert haar niet. "Ik heb toch een lekkere sjaal?"

Het past wel in een gesprek dat ook over de Koude Oorlog gaat en de situatie van nu, die volgens Hennis gevaarlijker is dan de evenwichtsoefening tussen de VS en de Sovjet-Unie uit de vorige eeuw. De wereld is onveilig. Na jaren van fikse bezuinigingen is daardoor ook de discussie over meer geld voor de krijgsmacht losgebarsten.

Uw partijleider Mark Rutte wil een miljard euro extra voor Defensie...
" 'Minimaal', zei hij."

... is dat genoeg?
"Er is de afgelopen twintig jaar ongekend hard bezuinigd. Dat los je niet even op."

U zei eerder dit jaar dat ruim 2 miljard nodig is. Heeft u zo weinig in te brengen in uw partij?
"Ik heb gezegd dat we toe moeten naar in elk geval het gemiddelde van Europese Navo-landen. Dat staat ook in ons programma, dat heb ik dubbel gecheckt. Dan kom je uit op ruim 2 miljard euro erbij, inmiddels bijna 3 miljard. Nu groeit het geld niet aan de bomen, dus dat zal gefaseerd moeten plaatsvinden, maar we moeten er ook niet eindeloos over doen."

Amerika zegt dat Europa de eigen broek moet ophouden.
"De Amerikanen hebben groot gelijk. De balans is volledig weg. Stel dat het Verenigd Koninkrijk straks de EU verlaat, dan wordt 80 procent van het Navo-budget door niet-EU-landen opgebracht. Dus zeg ik: Europa, kom op!"

Wat vindt u van het herinvoeren van de dienstplicht, zoals sommige partijen willen?
"Het bekt lekker. Maar ik vraag me af wat het oplevert. Activering van de dienstplicht vraagt een enorme investering. De krijgsmacht is veranderd: vroeger hadden we een kleine beroepskern, met een enorm reservoir dienstplichtigen.

Nu hebben we een beroepsleger, met een flexibele schil van reservisten. Er zijn taken bij gekomen. De collectieve verdediging van Navo-grondgebied is maar één onderdeel, de meeste missies voeren we uit in het kader van een stabiele internationale rechtsorde. Dan hebben we het niet over een walk in the park."

"Met 'even' zes maanden opleiden ben je er niet. Bovendien kunnen dienstplichtigen alleen vrijwillig buiten Navo-gebied worden ingezet. Dat creëert onzekerheid. En dan: kijk wat er nodig is aan opleidings­capaciteit, legering, voertuigen, eten. Onder de streep pleit er dan weinig voor een activering van de dienstplicht."

Het CDA wil dat mensen uit verschillende lagen van de bevolking elkaar weer ontmoeten.
"Defensie is niet bedoeld om de maatschappij met elkaar te leren communiceren. Dat kan ook op school, bij de sportclub, in het buurthuis of via vrijwilligerswerk."

Bij de krijgsmacht leer je discipline.
"Dat is zeker waar. Voor probleemjongeren kan dat heel goed werken. En we zijn niet te beroerd om een bijdrage te leveren. Maar ik moet er niet aan denken dat we Defensie gaan zien als een grootschalig heropvoedingsinstituut. De kerntaak is het beschermen van onze vrijheid en veiligheid."

Die staat onder druk. Rusland laat de spierballen zien. Deze week nog verplaatste het land raketten naar Kaliningrad, een Russische enclave tussen Polen en de Baltische staten. Ook in de landen rond de Zwarte Zee leven zorgen over de Russische militaire aanwezigheid daar.

Vorige week was u in Roemenië, Albanië en Bulgarije. Wat trof u aan?
"De Russische dreiging is daar elke dag voelbaar. Vergeet niet dat de Krim aan de overkant van de Zwarte Zee ligt. Ik stond in Albanië in een oude nucleaire bunker van vijf verdiepingen, diep onder de grond. Alles was nog precies in de staat zoals die destijds werd verlaten."

"Vijfentwintig jaar lijkt voor ons een eeuwigheid, maar dat is het gewoon niet. Albanië was toen nog een soort Noord-Korea. Als je ziet waar het nu staat, dat is ongekend."

"Mijn Albanese collega, Mimi Kodheli, moest tijdens haar jeugd nog marcheren met een kalasjnikov in de hand. Als zij aan haar puberzoon uitlegt hoe dat ging, staart hij haar glazig aan. Wij denken: die tijd ligt achter ons en komt nooit meer terug. Maar dat is te simpel gedacht. Daarom sturen we militairen ter geruststelling van onze bondgenoten naar Litouwen. Die maatregelen zijn niet voor de bühne."

Is er geen sprake van actie-reactie? Navo-landen stationeren militairen in de Baltische staten, Rusland plaatst raketten in Kaliningrad?
"Ik heb er moeite mee als er wordt gezegd dat wij Russische reacties uitlokken. Ergens werd er een Krim geannexeerd, ergens werd Oost-Oekraïne vergaand gedestabiliseerd. Denk ook aan Transnistrië en Georgië."

"Met alle respect, oefenen wíj met duizenden en duizenden manschappen aan de grens? Dat is bij ons niet aan de orde. Het is puur defensief; er is niks offensiefs aan. Kijk wat de Russen nu ook doen in Syrië. Dat zijn meer dan speldenprikjes."

Hoe zit het met Oekraïne in het geval dat Poetin het op zijn heupen krijgt?
"Oekraïne is geen lid van de Navo. Artikel 5 - een aanval op één is een aanval op allen - is niet van toepassing. Anders was er ook bij Oost-­Oekraïne al ingegrepen. Rusland weet heel goed wat het doet."

Ze kunnen hun gang gaan?
"Nee. Ik ga ervan uit dat Rusland heel goed nadenkt voordat het wat doet in relatie tot het Navo-grondgebied."

Moeten wij ons ook zorgen maken?
"We zien ze af en toe eens opduiken in ons luchtruim of in onze wateren en dan treden we op. Op die manier spierballen tonen vind ik onnodig en overbodig. Het vergroot ook de kans op ongelukken."

"Het is dus belangrijk om met elkaar te blijven praten. Ook omdat ik van mening ben dat er geen militaire oplossing is. Je moet met een gesprek de gemoederen willen kalmeren. Anders zijn de gevolgen eindeloos. Dat moet je niet willen."

Hoe is het mogelijk dat een land dat u eerder als bondgenoot beschouwde - de koning en Poetin dronken zelfs een biertje - nu (weer) gezien wordt als een bedreiging?
"Als een land grenzen overschrijdt, is de verwijdering een logisch gevolg. Maar niemand binnen de Navo heeft er baat bij om in vijandbeelden te denken."

Vreest u een nieuwe Koude Oorlog?
"De Koude Oorlog is er in zekere zin nog steeds. Niet dat er twee grootmachten zijn die elkaar in evenwicht houden, maar het leven à la toen, met grote propagandamachines, zie je wel nog steeds. Kijk maar naar Wit-Rusland, de achtertuin van Europa."

"De periode van toen gaat zich niet herhalen, maar wat je nu hebt, is misschien wel risicovoller. Het is onvoorspelbaar geworden. Nu zijn cyberaanvallen aan de orde van de dag met mogelijk vergaande gevolgen. Dat is helemaal nieuw. Er is terrorisme in onze binnensteden. Die maken dat het minder overzichtelijk wordt en daarmee risicovoller."

Na de Koude Oorlog werd een zucht van opluchting geslaakt. Het gevaar was geweken.
"Maar dat is heel naïef natuurlijk! Dat is precies wat je terugziet in de wijze waarop Nederland met zijn krijgsmacht is omgegaan. Na de val van de Muur wilde we het vredesdividend innen. Er was een nieuwe situatie."

"We dachten met zijn allen dat vrede en veiligheid vanzelfsprekend konden zijn. Maar we kunnen de wereld niet door een malletje halen. Je moet er vol voor aan de bak. Je kunt niet in periodes van relatieve rust de helft van de krijgsmacht laten verdwijnen. Na de val van de Muur is daar veel te gemakkelijk, te lichtvaardig over gedacht."

Moet de krijgsmacht niet beter beschermd worden tegen bezuinigingswoede? Dat er een minimum in de Grondwet wordt vastgesteld?
"De kerntaken van Defensie staan allang in de Grondwet. In de politiek gaat het echter vaak over het ambitieniveau van de krijgsmacht. Alsof de krijgsmacht een ambitie heeft, winst moet maken! De ongemakkelijke waarheid is dat dit wordt bepaald door de tegenstander. Het gaat om de verdediging van onze eigen belangen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden