Plus

Henk Dijkstra maakte het Amsterdamse Leger des Heils tot wat het nu is

Henk Dijkstra (66) stopt in de loop van volgend jaar als directeur van het Amsterdamse Leger des Heils - na vijftig dienstjaren. Zijn erfenis bij de hulporganisatie is groot. 

Henk Dijkstra met deelnemer Omar in de lunchroom van het Leger des Heils in de Rode Kruisstraat. Beeld Mats van Soolingen

Een lunchroom in Noord met soep en luxe sandwiches, een groentetuin met biologische producten, een fietsenmakerstak en budgetwinkels in Oost en Zuidoost. In deze 50|50-werkbedrijven van het Leger des Heils, waarvan er steeds meer komen, werken daklozen, verslaafden en andere kwetsbaren tegen een kleine vergoeding. Ze doen ervaring op, in de hoop door te stromen naar een baan.

Een andere blik op opvang, behandeling en begeleiding is straks onderdeel van de erfenis van Henk Dijkstra als algemeen directeur van het Amsterdamse Leger des Heils. Volgend jaar, in zijn vijftigste dienstjaar, draagt hij zijn functie over. In zijn periode als algemeen directeur zijn er er elf voorzieningen in de maatschappelijke opvang bijgekomen, honderden plekken in beschermd/ begeleid wonen, zeven voorzieningen voor licht verstandelijke beperkten en drie buurthuizen, zegt hij.

Eigenwaarde
Het aantal medewerkers groeide van 500 naar rond de 1200. Dijkstra stond aan het roer in een tijd waarin protestants-christendom een minder prominente rol kreeg binnen de organisatie, de noodopvang voor vluchtelingen op stel en sprong moest worden geregeld en de hulporganisatie daklozen, verslaafden en andere cliënten meer eigenwaarde wilde geven.

"Weet je," zegt Dijkstra, "ik heb nog meegemaakt dat daklozen spijkerbroeken versneden tot poetslappen. Daar verdiende iemand één gulden vijftig per dag mee. Nu werken we met ondernemers samen aan echt mooie dagactiviteiten, zoals die lunchroom en de groentetuin."

Abrupt stoppen
Veel cliënten van het Leger des Heils krijgen meer verantwoordelijkheden; sommigen helpen bijvoorbeeld mee in de winteropvang of noodopvang voor vluchtelingen. Honderden medewerkers volgden vorig jaar de training 'herstel gericht werken', om de cliënten te helpen weer regie over hun leven te krijgen. Sinds vorig jaar heten cliënten bij het Leger des Heils officieel 'deelnemers', om deze verandering te benadrukken.

"Eerlijk gezegd dachten we lang dat wij wel wisten wat goed voor iemand was," zegt Dijkstra. "Rond de eeuwwisseling was er een enorm drugsprobleem in de stad. Iemand die bij ons wilde slapen had misschien 25 jaar gebruikt, maar moest abrupt stoppen. Dat ging natuurlijk niet, mensen liepen bij ons weg. We werden kritischer: wat hebben we nog te bieden?"

Normen en waarden
Het Leger des Heils leerde om mensen meer ruimte te geven en normen en waarden niet op te dringen. "We gaven verslaafden in sommige afdelingen toestemming om op hun slaapkamer drugs te gebruiken. De houding van onze medewerkers moest echt honderdtachtig graden anders."

Dijkstra is trots op de vooruitgang. "Er doen zelfs bewoners uit onze zwaarste voorzieningen, zoals Domus en Domus+ voor onder andere verslavingszorg, mee aan onze projecten. Als ze een stuk groentetuin in beheer krijgen, bewaken ze dat al snel met hun leven," zegt hij. "En er zijn andere successen: de ontbijtkok in het Amstelhotel komt bij onze lunchroom in Noord vandaan."

Buiten douchen
Door zijn functie heeft Dijkstra, niet zo lang geleden, slapeloze nachten gehad. In september vroeg de gemeente het Leger des Heils om, met HVO-Querido en de Regenboog Groep, op korte termijn een noodopvang uit de grond te stampen. Binnen een week kwamen er twee opvanglocaties voor honderden asielzoekers. Het vereiste tempo en de schaalgrootte waren nieuw voor Dijkstra.

"Dat er toen niks aanzienlijk misging, daarvoor dank ik de lieve Heer op mijn knieën. Eigenlijk kon het niet, in een kantóórpand. De eerste dagen mochten de asielzoekers het trappenhuis niet gebruiken. Dan stond er iemand twintig minuten te wachten om van de derde naar de vierde verdieping te komen. Ook moesten de asielzoekers buiten douchen in douchecabines. Een asielzoeker sprong bijna van veertienhoog naar beneden, dat ging net goed."

Uit z'n slof
Het Leger des Heils kreeg er in die periode driehonderd nieuwe vrijwilligers bij. "Uiteindelijk hebben we het toch maar geflikt." Ook aan kleding had het Leger des Heils geen gebrek. "Sommige asielzoekers kwamen met niks en vertrokken met koffers vol."

Dijkstra is een temperamentvol man. "Ik heb het imago dat ik de rand opzoek. Wethouder Eric van der Burg heeft me eens tot de orde moeten roepen, omdat ik uit mijn slof was geschoten over de weerstand op de komst van Domus+." De 24-uursopvang voor langdurig verslaafden moest dicht bij het Altra College komen, een school voor autistische kinderen in Zuidoost. "Ik vond al die weerstand zó onrechtvaardig dat ik er even flink pissig van werd. Nu zijn er geen problemen met de opvang."

Lange adem
Naast zijn felle houding heeft hij een lange adem. "Ik wilde de Majoor Bosshardtburgh in de Oudezijds Armsteeg openen en daar medische verzorging aan zieke dak- en thuislozen geven, maar we hadden officieel geen verpleegfunctie. Ik ben er twaalf jaar mee bezig geweest, voor het in 2014 door prinses Beatrix werd geopend."

Het Leger des Heils is naast een hulpverleningsorganisatie een protestants-christelijke geloofsgemeenschap. Op het dak van het witgele Bedrijfsbureau in de Rode Kruisstraat in Noord staat: 'Twijfel niet, God is er'. Dijkstra vindt dat geen gebiedende tekst. "Ik lees het als volgt: twijfelen is niet erg, maar dit is een aanmoediging dat God er is. Cliënten mogen aan mij vragen waar ze godsdienst bij me terugzien. Dat zit namelijk in mijn handelen."

Niet samenwonen
Rond de eeuwwisseling mochten heilsoldaten volgens de reglementen niet drinken, geen drugs gebruiken, zelfs niet samenwonen. "Vroeger werd je in de luwte gezet als je ging samenwonen," zegt Dijkstra. "Aan die onzin doen we niet meer mee. En als een medewerker denkt dat hij zijn geloof aan een cliënt mag opdringen, schop ik hem eruit. Dat kan echt niet, onze cliënten zijn van ons afhankelijk."

In het kinderhospice van het Leger des Heils ligt de Bijbel naast de Koran. "Van een christelijke organisatie moet je dat kunnen verwachten, vind ik." Loopt Dijkstra voorop binnen het landelijke Leger des Heils? "Ik denk het wel. Er komt bij ons een regenboogvlag naast de vlag van het Leger des Heils te hangen. Dat moet ik aan sommigen wel uitleggen."

Majoor Bosshardt
Dijkstra maakte zich in zijn loopbaan ook hard voor het standbeeld van Majoor Bosshardt, én de brug en opvang met haar naam. Alida Bosshardt (1913-2007) was het Nederlandse gezicht van het Leger des Heils.

Hoe inspireerde zij de Amsterdams directeur? "Ze kon af en toe best autoritair zijn," zegt hij. "Die kant heb ik ook. Ze had een enorme brutaliteit en overtuiging. Als ze tegen politici zei: 'Ik wil een miljoen gulden voor dit project', dan liep ze met een miljoen gulden naar buiten. Wat ik mooi vond, was dat ze nooit iets voor elkaar probeerde te krijgen over de rug van anderen. En ze beschermde haar doelgroep tegen eenieder die de groep wilde wegzetten als tuig."

Heilsoldaten
Dijkstra's oudste zus was bijna een halve eeuw de rechterhand van Bosshardt. Henny Tinga-Dijkstra kreeg daarom de bijnaam 'onderkoningin van de Wallen', hun werkgebied. Ze was gastvrouw, doet nog steeds soeprondes en was verantwoordelijk voor een paar voorzieningen.

De familie Dijkstra zou symbool kunnen staan voor het lange bestaan van het Leger des Heils. De opa's en oma's van Henk waren heilsoldaten, zijn vader ook. Hij komt uit een gezin van zes, van wie vier bij het Leger des Heils werkten. Toch was de beroepskeuze geen uitgemaakte zaak voor de jonge Henk Dijkstra. "In de puberteit zag ik het niet altijd zitten, dat rare gedoe met uniformen. Vroeger hadden heilsoldaten nog zo'n hoge kraag, vreselijk."

Bijbaantje
Via zijn zwager Koos Tinga kreeg Henk op zijn zeventiende een bijbaantje op de administratie van het Leger des Heil op de Prins Hendrikkade. "Geld tellen, dat soort dingen. Tijdens de lunch sprak en zag ik veel cliënten, mensen die vaak echt aan de onderkant van de samenleving bungelden. Daar ben ik toen diep door geraakt. Destijds waren er veel minder middelen. Radeloze mensen waren er, die niet wisten of ze de volgende dag te eten hadden."

Dijkstra trouwde op zijn twintigste en begon op zijn tweeëntwintigste met zijn vrouw een buurthuis van het Leger des Heils in Haarlem. In 1974 werd hij landelijk recreatieleider en in 1999 algemeen directeur van het Amsterdamse Leger des Heils.

Hersentumor
Zijn toenmalige vrouw leeft niet meer, ze overleed in 2000. "We gingen naar de dokter, ze had zo'n vreselijke hoofdpijn. Het bleek een hersentumor te zijn zo groot als een ei, met de hoogste graad van kwaadaardigheid." Hij is even stil. "Ik zeg je eerlijk: ik snap nog steeds niet waarom ze moest sterven. Ik ben een kind van de Heer, en toch."

Veertien jaar is Dijkstra inmiddels getrouwd met zijn secretaresse, Jos. "Mijn vrouw riep Jos, toen al mijn secretaresse, voor haar dood bij zich om te vragen of zij voor mij kon zorgen. Twee jaar later trouwde ik met Jos." Dijkstra is veranderd door wat er is gebeurd. "Ik probeer mensen vaker mee te geven dat genieten van het moment belangrijk is. Pluk de dag."

Na zijn pensioen zal hij het Leger des Heils niet helemaal loslaten, weet hij nu al. En wie zijn opvolger wordt? "Ik heb een vermoeden, maar dat moet nog langs allerlei officiële schijven. Ik draag straks de Goodwillcentra van het Leger des Heils in Amsterdam met een gerust hart over."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden