Helpen trapjes langs de kades echt tegen verdrinkingen?

Langs veel kades in het centrum komen trapjes en touwen, zodat mensen die te water raken er zelf uit kunnen klimmen. Of het aantal verdrinkingen erdoor afneemt, is de vraag.

De Oudezijds Voorburgwal, met trappetje voor de ongelukkigen die in het water vallen. Beeld Mats Van Soolingen

Zo ongeveer vijftig trapjes zullen er de komende maanden alleen al worden geplaatst op de Oudezijds Voorburgwal en de Oudezijds Achterburgwal. Op de Prinsengracht is inmiddels een serie gemonteerd aan de kademuren en ook heeft de gemeente het plaatsen van tijdelijke trapjes in voorbereiding rondom de Melkweg, op de Amstel tussen de Munt en de Blauwbrug en bij de Haarlemmersluis. Wie nu nog te water raakt, kan er in ieder geval weer uitklimmen, zou je denken.

Dat lijkt toch tegen te vallen. De binnenstad telt 68 kilometer walmuur en kade. Val je in het water vlak naast een trapje, en blijf je bij positieven, dan is de kans dat je eruit komt redelijk groot. Maar beland je elders in een gracht, verder weg van de drukke uitgaansgebieden, dan zul je er op een andere manier uit moeten klauteren.

En dat is nog niet zo eenvoudig: probeer met een zatte kop maar eens uit het water omhoog te komen als je anderhalve meter vlakke wand voor je neus vindt.

Benevelde types
Het is daarom de vraag in hoeverre het plaatsen van al die trapjes het aantal verdrinkingen in de stad zal kunnen terugdringen. Zegt ook Marnix Eysink Smeets, als lector Publiek Vertrouwen in Veiligheid verbonden aan de Hogeschool Inholland. "Het is een sympathieke gedachte, maar de kans is heel klein dat dit ook maar één verdrinking zal voorkomen. We weten simpelweg te weinig van het gedrag van de mensen die de afgelopen jaren verdronken zijn."

Eysink Smeets begrijpt niet helemaal welke gedachte er nu eigenlijk zit achter het plaatsen van de trapjes. "Je zult eerst met een verdomd goede analyse moeten komen van de verdrinkingsgevallen tot nu toe. Wat is er precies gebeurd, welk gedrag lag ten grondslag aan het in de gracht vallen en eigenlijk de allerbelangrijkste vraag: waar is de overledene precies te water geraakt? Plus: het gaat in veel gevallen om benevelde types - hoe reageren die als ze in het water vallen? Als je dat allemaal niet weet, en dat weten we niet, dan heeft het min of meer lukraak plaatsen niet veel zin."

Oorzaak
Dat er veel onbekend is wordt bevestigd in een brief die burgemeester Eberhard van der Laan onlangs stuurde aan de gemeenteraad, naar aanleiding van het zoveelste verdrinkingsgeval in februari. Van der Laan schrijft dat in het merendeel van de gevallen in Centrum over de oorzaak niet veel kan worden gezegd.

Wel noemt hij het opvallend dat verdrinkingen met name plaatsvinden aan de randen van het Centrum: het Oosterdok en de Singelgracht bijvoorbeeld. Tegelijk blijkt uit de cijfers van de brandweer dat in de uitgaansgebieden het vaakst mensen te water raken, schrijft Van der Laan. 'De aanname is dat aan de randen van het centrum minder omstanders aanwezig zijn die zelf hulp kunnen bieden of hulp kunnen inschakelen.'

Waarom dan toch die trapjes in de drukkere uitgaansgebieden? Boudewijn Oranje, stadsdeelbestuurder, moest er ook even van worden overtuigd, zegt hij.

"Er is zelfs geen aantoonbaar verband tussen het plaatsen van trapjes en ophangen van touwen en een lager aantal verdrinkingsdoden. Maar de cijfers tonen wel aan dat de meeste mensen juist op de Burgwallen te water raken. Ze verdrinken er inderdaad veelal niet, maar het is onmogelijk om, op korte termijn, overal in de hele stad trapjes te plaatsen, daarvoor zijn de fatale gevallen simpelweg te verspreid. Ik pretendeer niet dat we verdrinkingen kunnen voorkomen, maar al scheelt het er misschien maar één."

Te water
Tussen 2011 en 2015 raakten 515 mensen te water in Amsterdam, blijkt uit de cijfers van de brandweer. Dit komt neer op een gemiddelde van 103 per jaar. In de onderzochte periode steekt 2012 er fors bovenuit met 121 gevallen.

Meestal loopt het goed af, maar regelmatig ook niet. Op basis van onderzoek door de GGD, aangevuld met informatie van de recherche, kan worden geconcludeerd dat gemiddeld 18 mensen per jaar omkomen in Amsterdams water. Het grootste deel (31 procent) vond plaats in stadsdeel Centrum: 5 à 6 zes personen op jaarbasis.

Dronken mannen die in de grachten vallen wanneer zij staan te plassen maken overigens maar een klein deel uit van het totaal aantal verdrinkingen.

Van de 88 verdrinkingen tussen 2011 en 2015 is het vermoeden dat dit waarschijnlijk zeven keer het geval is geweest. Zelfdoding komt veel vaker voor in de onderzochte periode: 19 keer.

In waarschijnlijk 10 gevallen ging het om een misdrijf, een arbeidsgerelateerd ongeval of een verdrinking die te maken heeft met sport of recreatie op het water.

Verdrinkingsdoden zijn meestal mannen (82 procent), bijna twee derde is Nederlander. In 31 van de 88 gevallen in Centrum betrof het een buitenlander: onder meer 4 Polen, 2 Hongaren, 2 Britten, 2 Amerikanen en 2 Noren.

Maatregelen
Enkele maatregelen zijn in Amsterdam al in gang gezet. Zo worden bij elke walmuurrenovatie permanente reddingstrappen aangebracht. Bij herinrichtingen wordt bij 'langsparkeren' de ijzeren buis tussen parkeerplaats en water verwijderd. In uitgaansgebieden zijn ook verzinkbare urinoirs geplaatst en plaskrullen worden niet weggehaald. Ook plaatst de gemeente waarschuwingen op de website van Iamsterdam, om toeristen te wijzen op de gevaren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden