Plus idfa

Helena Trestikova werkt aan 15 films tegelijk

Helena Trestikova is hoofdgast op het documentairefestival Idfa. In haar films volgt ze mensen soms tientallen jaren. 'Mijn methode is een weddenschap op onzekerheid.'

Still uit René, waarvoor Trestikova twintig jaar een jonge intellectuele draaideur­crimineel volgde Beeld René

Zo kan het dus ook. Je kunt ­jarenlang geweldige films maken en internationaal toch niet bekend genoeg zijn. Dat geldt voor de Tsjechische Helena Trestikova (1949).

In Oost-Europa is haar werk een begrip, maar in de rest van de wereld doet haar naam bij weinigen een belletje rinkelen. Zelfs het winnen van de prijs voor beste Europese documentaire, tien jaar geleden met René, waarin ze twintig jaar een jonge intellectuele draaideurcrimineel volgt, heeft dat niet veranderd.

Nog niet uitgefilmd
De kracht van haar films schuilt in het lang­durig volgen van mensen. Trestikova's films zijn geen snapshots van levens, maar tonen de lange ontwikkeling erin. Een geweldig voorbeeld is The Marriage Story, waarin ze een stel volgt vanaf hun huwelijk in 1980 tot 2015.

De kijker maakt kennis met hen als ze nog studeren, ziet hen later een winkel beginnen en een gezin van vijf kinderen stichten, leeft met hen mee in zware persoonlijke en gezinscrisissen, waarna de film eindigt als het stel tegen hun pensioen loopt.

Vijfendertig jaar huwelijksleven tegen de achtergrond van turbulente historische ontwikkelingen, met als belangrijkste het verdwijnen van het communisme. Toch is ze nog niet uitgefilmd bij deze mensen, lacht Trestikova aan de telefoon in Praag. "Het stel is met pensioen, maar ook hun kinderen zijn interessant om te filmen. Het familieleven gaat door en het is mijn doel om dat vast te leggen."

Zwangerschap
Het idee voor het lang volgen van mensen kreeg Trestikova toen ze in 1975 haar eerste film The Miracle maakte. "Dat was een documentaire over de zwangerschap van een vriendin van mij. Toen de film klaar was, leek het mij interessant om haar gezin langer te volgen." Dat lukte, kunnen we constateren, want Trestikova filmde dit gezin 37 jaar, met als resultaat Private Universe (2012), waarin het familieleven zich net als dat in The Marriage Story afspeelt tegen het decor van de geschiedenis.

Het komt ook voor dat Trestikova na verloop van tijd terugkeert naar iemand over wie ze eerder een film maakte. Zo volgt ze sinds enige tijd weer de jongen over wie ze René maakte. "Na de film van tien jaar geleden heeft hij nog één keer in de gevangenis gezeten voor iets kleins, het ­rijden zonder rijbewijs. Verder heeft hij in die periode zes vriendinnen gehad. Met de laatste probeert hij nu een normaal leven te leiden."

Still uit Private Universe, waarin 37 jaar lang een gezin wordt gevolgd Beeld Private Universe

Lachend: "Hij werkt, maar natuurlijk wel zwart. Wat ik interessant vind, is dat hij net als in de gevangenis nog steeds boeken schrijft. Ik denk dat de vervolgfilm volgend jaar klaar is."

Rijk
Dat het over een lange periode volgen van mensen een gok is, omdat van tevoren niet vaststaat dat het een interessante film oplevert, zien we verkeerd, zegt Trestikova. "Het is waar dat ik in het begin niets weet. Mijn methode is een weddenschap op onzekerheid. Maar ik heb ontdekt dat elk leven interessant is. Het gaat om de ­manier waarop je er naar kijkt. Ik ben nog nooit gestopt met een film omdat het niets opleverde."

Trestikova's manier van films maken brengt met zich mee dat ze altijd aan meerdere films ­tegelijk werkt. Op dit moment lopen tussen de tien en vijftien filmprojecten, zegt ze droogjes.

"Het grootste probleem is geld. Ik begrijp de aarzeling van fondsen, omdat ik in het begin iets beloof dat ik helemaal nog niet kan beloven. Ik heb een idee, maar weet nog niet hoe het zal uitpakken. Dat weet ik pas als ik een tijdje aan het filmen bent." Met een zucht: "Het zou fijn zijn als ik rijk genoeg was om mijn films zelf te financieren, maar dat gaat niet gebeuren, vrees ik."

Het Idfa vertoont 7 films van Helena Trestikova, waaronder Katka en Private Universe, en een top 10 van haar favoriete films. Vrijdag om 13.00 uur praat Trestikova in Filmmaker Talk in Tuschinski 1 uitvoerig over haar werk.

Trestikova's keus

Als Trestikova vijf films uit haar top tien moet kiezen, zijn het deze:

First Love (Krzysztof Kieslowskli, 1974)
"Kieslowski was een van de eersten die een jong stel na hun huwelijk volgden. Het idee was om dat jaren te doen, maar helaas is hij er na een jaar mee gestopt."

Citizen Havel (Pavel Koutecky en Miroslav Janek, 2008)
"Mijn jongere collega Pavel Koutecky mocht Vaclav Havel vanaf 1992 tien jaar in zijn presidentschap volgen. Ik denk niet dat er een openhartiger film over een politicus bestaat."

Born in the USSR: 21 Up (Sergei Miroshnichenko, 2005)
"Deze film heeft hetzelfde format als de 7 Up-serie van Michael Apted, maar ik vind de Russische variant interessanter. De kinderen erin maken de overgang mee van de Sovjet-Unie naar het uiteenvallen ervan. Voor velen van hen had dat grote gevolgen."

Prague: The Restless Heart of ­Europe (Vera Chytilova, 1985)
"Geen film over een langere periode, maar een schitterend origineel en ­dynamisch ­portret van Praag, door een vrouw die ik mijn meester, nee mijn goeroe noem."

The Firemen's Ball (Milos Forman, 1967)
"Een prachtig voorbeeld van de ­Tsjechische nouvelle vague, die mij naast het werk van Chytilova inspireerde om filmmaker te worden."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden