PlusPS

Heel Holland pottenbakt: 'Het is een soort meditatie'

Niks geitenwollensokkenhobby: jonge vrouwen staan in de rij voor een pottenbakles.

Martine Boelsma aan het werk Beeld Marijke Stroucken
Martine Boelsma aan het werkBeeld Marijke Stroucken

Het is vrijdagochtend, iets over tien. In het lichte atelier van Keramiek Centrum Amsterdam op de Overtoom ­komen één voor één de deelnemers binnen, allemaal vrouw en vrij jong. Ze verzamelen zich rond de tafel met werk van vorige week: potjes, vaasjes, mokken, beelden - met ­glazuur of zonder - in alle vormen en maten. Nauwkeurig worden ze bestudeerd en vanonder bekeken.

Jessica Hoen (33) houdt een mediterende boeddha voor zich in de lucht. "Ik vind het echt een scharminkel!" roept ze uit. Op het aanrecht in het midden van de ruimte staan thee, koffie, een schaal koekjes en een bonte verzameling imperfecte mokken om uit te drinken.

Even later zit ­Chantal van Kempen (39) voorovergebogen over een draaischijf. Tussen haar handen houdt ze een natte klomp klei, die met grote snelheid ronddraait. Zonder haar blik af te wenden maakt ze om de paar seconden haar vingers nat in het bakje ­water naast de draaischijf.

Homp klei
Dan, na minutenlange concentratie, duwt ze langzaam haar wijs- en middelvinger in het midden van de klei. Al snel vormt zich een cilinder. Naast Van Kempen zijn drie andere vrouwen ­bezig met een homp klei op hun draaischijf.

Aan de lange boetseertafel aan de voorkant van het pand glazuurt Hoen haar boeddhabeeldje roestbruin. Ze heeft net haar kinderen naar school en de crèche gebracht - ­'zodat mama lekker kan kleien,' grapt ze. Met een kwast strijkt Hoen voorzichtig over het beeldje.

Ze volgt de lessen ter ontspanning. "Het is een soort meditatie. Ik word er rustig van." Naast haar zitten drie anderen: Susanne ­Arnoldussen-Suermondt (33) boetseert een ­pinguin-urn, Rosalie Bak (34) glazuurt een pot en Binh Tang (40) kleit de kop van een zebra.

Keramiek is in. Overal in de stad doemen winkels op met handgemaakte potten, schalen en kommen met druipend glazuur in matte ­tinten. In conceptstores en woonbladen neemt keramiek een prominente plaats in, en op socialmediakanalen ­Pinterest en Instagram doen pottenbakplaatjes het goed. Terwijl pottenbakken door veel mensen wordt gezien als een geitenwollensokkenhobby uit de jaren zeventig, schrijven vrouwelijke stedelingen zich massaal in voor de lessen.

Propvol
Docent Charlotte Boersma (63, rode lippenstift, gezellig schort om, grote, zwartomrande bril op haar neus) zag het aantal deelnemers de afgelopen jaren flink stijgen. In 2010 begon ze op maandagavond met vijf deelnemers aan haar keukentafel. Nu heeft ze haar benedenverdieping omgebouwd tot atelier en krijgt ze wekelijks 54 deelnemers over de vloer. Ze heeft zo veel aanvragen dat ze haar wachtlijst zelfs heeft moeten sluiten.

Niet alleen de lessen van Boersma zitten propvol, ook bij andere keramiekstudio's belanden gegadigden al snel op een wachtlijst. Bij Marjan de Voogd (59) van Ceramics ­Studio op de Marnixstraat bijvoorbeeld. Al dertig jaar geeft ze les in de Jordaan, maar nog nooit was er zo veel animo voor haar lessen als nu.

Behalve expats zijn het vooral ­dertigers die zich aanmelden. De Voogd denkt dat de toestroom te danken is aan de digitalisering van de maatschappij. "De meeste mensen zijn de hele dag met hun hoofd bezig, achter de computer. Met klei hebben cursisten materiaal in handen waarmee ze echt iets kunnen maken, van natuurlijk materiaal bovendien. Tijdens mijn lessen werken mensen vanuit hun hart in plaats van met hun hoofd."

Imperfect trekt
De pottenbakhype past helemaal in de hernieuwde ­belangstelling voor het ambachtelijke, die sinds de economische crisis in 2008 heeft ingezet. Mensen hebben grotere interesse in 'zelf maken'. Juist de imperfectie van handgemaakte gebruiksvoorwerpen trekt tegenwoordig aan, in tegenstelling tot fabrieksmatige massaproductie. Bovendien is keramiek 'slow'.

De Voogd: "Het is een ambacht. Het eindproduct heb je pas na een paar stadia in handen. Eerst moet het aardewerk drogen, daarna gaat het de oven in, vervolgens glazuur je het en dan moet het nogmaals de oven in. Juist in een tijd waarin alles snel moet, lijken mensen hier behoefte aan te hebben."

Miru Kim achter de draaischijf bij Keramiek Centrum Amsterdam Beeld Marijke Stroucken
Miru Kim achter de draaischijf bij Keramiek Centrum AmsterdamBeeld Marijke Stroucken

Ook in andere grote steden in Nederland is keramiek in opkomst, evenals buiten Nederland. In een bericht van begin januari in het Belgische dagblad De Morgen wordt pottenbakken tot één van de zeven hypes gerekend, naast pop-upstores, maaltijden 'sharen' en de weckpotmanie.

Kwestie van tijd
Volgens De Morgen stromen sinds twee jaar de avondlessen vol. 'Het is echt een kwestie van tijd voordat Ikea de ambachtelijke, imperfecte kopjes zal aanbieden die nu op allerhande hippe websites verkocht worden.'

Het BBC-programma The Great Pottery Throw Down is waarschijnlijk een belangrijke aanjager van de nieuwe hobby. In dit programma gaan keramisten de strijd met ­elkaar aan. Momenteel wordt het tweede seizoen ­uitgezonden.

In de Londense EveningStandard wordt kleien de hype van het millennium genoemd. Ateliers openen tweede vestigingen om aan de vraag te kunnen voldoen. Eerder kopte The New York Times al dat handgemaakte keramiek zo 'hot' is. Ook de New Yorkse keramiekstudio's schijnen wachtlijsten te hebben.

Tegenreactie
Bij de Rietveld Academie groeide keramiek de afgelopen jaren als afstudeerrichting. "Ja, het is booming," beaamt Eylem Aladogan (41), hoofd van de keramiekafdeling. "Wij merken dat aan de studentenaantallen. Het is een tegenreactie op de voorgaande generatie, die zich vooral richtte op video, technologie en conceptuele ideeën. Studenten willen weer oude technieken leren. Ook tijdens excursies merken we de waardering voor ambachtelijke techniek."

Docente Charlotte Boersma (r) geeft uitleg aan cursist Jessica Hoen (l) Beeld Marijke Stroucken
Docente Charlotte Boersma (r) geeft uitleg aan cursist Jessica Hoen (l)Beeld Marijke Stroucken

In 2002 telde de keramiekafdeling van de Rietveld 12 studenten, nu zijn het er 22 en moet er worden geselecteerd.

De stellagekasten aan de wanden van Keramiek Centrum Amsterdam staan vol potjes, kommetjes en boetseerwerk van leerlingen. Boven één schap met verzameld werk hangt een briefje 'Anonymous pots'.

Voor de poes
De vrouwen die op les zitten gebruiken de mokken en schaaltjes die ze maken in hun eigen huishouden en geven ze vaak weg als cadeau. "Mijn kinderen zeggen soms: mam, dit kopje kan echt niet meer, met al die vingerafdrukken," zegt Jessica Hoen. "De kommen die ik helemaal in het ­begin maakte, zijn nu in gebruik bij de poes."

Chantal van Kempen zit nog steeds achter de draaischijf. Haar linkerhand is om het potje-in-wording gevouwen, de vingers van haar rechterhand houdt ze voorzichtig aan de binnenkant ervan. De wand wordt steeds hoger en ­dunner. Maar opeens lijkt het potje bij elke draai te zwabberen.

"Ik probeerde hem iets naar binnen te duwen," verklaart ze met een glimlach nadat ze de schijf heeft stilgezet. "Ik vond hem te breed worden. Maar nu is ie dus scheef." Met een sponsje maakt ze de klei droog.
Het maakt Van Kempen niet uit hoe goed of slecht haar werk slaagt.

"Het gaat me om het proces, het met mijn handen bezig zijn. Ik ben psycholoog van beroep en na een zware opleiding had ik echt zin om iets anders te doen. Mijn werk is superabstract, het speelt zich af in de hoofden van mensen. Deze hobby is juist lekker hands-on."

Keramieklessen volgen? Bij Keramiek Centrum
Amsterdam (150 euro per 6 lessen) en Ceramics Studio
(500 euro per 21 lessen) beland je waarschijnlijk op een wachtlijst. Andere adressen voor keramieklessen zijn Keramiek Atelier Patty Schilder, Maukstudio, Kelk van Opaal, Kleiacademie, MK24 of De Buurtwerkplaatsen.

Susanne Arnoldussen-Suermondt Beeld Marijke Stroucken
Susanne Arnoldussen-SuermondtBeeld Marijke Stroucken
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden