Health checks: 'Baat het niet, het kan wel schaden'

Een op de tien Nederlanders heeft preventief medisch onderzoek laten doen, zo blijkt uit onderzoek dat maandag is gepresenteerd. Dergelijke 'health checks' leiden bij een op de drie tot een betere levensstijl, maar kennen ook gevaren.

Een op de tien Nederlanders laat preventief medisch onderzoek doenBeeld ANP

Theo Boer had zijn onderzoek naar health checks net afgerond, toen hij zelf in een scanner stapte. De ethicus van de Theologische Universiteit Kampen wilde de studie Komt een Test bij de Dokter niet bezoedelen met zijn eigen ervaring, maar na afronding ervan wilde hij het wel proberen.

En dus liet hij zich van top tot teen doormeten voor 1000 euro, terwijl hij geen lichamelijke klachten had.

Kleine afwijkingen
Boer zal het niet nog eens doen. De arts vertelde hem dat er een afwijkinkje was gevonden, maar het was onduidelijk wat. Er was dan ook geen duidelijk advies over wat nu verder moest gebeuren. Boer wilde niet doen wat bijna iedereen doet bij wie niets concreets wordt vastgesteld, en dus ging hij niet naar zijn eigen huisarts.

Stom, kun je zeggen. Want als je er vroeg bij bent, is de kans dat je herstelt groter. Dat is de redenering waarmee Hennie Huisman en Willeke van Ammelrooij reclamemaken voor Prescan.

Maar wat veel mensen vergeten, is dat kleine afwijkingen geregeld voorkomen en vaak nietszeggend zijn. Zoek je dan behandeling, dan neem je het risico dat de behandeling zelf tot klachten leidt. Ook vaak vergeten: een scan zonder afwijkingen biedt niet de garantie dat je gezond bent.

Vereniging tegen Kwakzalverij
"Tegenover het succesverhaal van een man die dankzij een prescan nog leeft, hoor je nooit het verhaal van de man die een iets verhoogde prostaatwaarde had en overleed aan de gevolgen van de infectie die hij opdeed tijdens het afnemen van weefsel voor vervolgonderzoek," zegt Lukas Stalpers, radiotherapeut van het AMC, lid van de Vereniging tegen Kwakzalverij en lid van de ­begeleidingscommissie die artsenfederatie KNMG vorig jaar opstelde over preventief onderzoek.

"Baat het niet, het kan wel schaden," zegt Martijn van Rijswijk, arts en collega-onderzoeker van Boer. Dat is ook de reden dat de overheid de preventieve total body scan heeft verboden. Het bedrijf waar Boer zich liet onderzoeken zetelt in Duitsland.

Gezondheidswinst
Maar het is te eenvoudig om te concluderen dat preventieve medische tests onzinnig zijn. Zo is onduidelijk in hoeveel gevallen preventief onderzoek levensreddend is geweest. Even onbekend is hoeveel mensen zijn overleden of klachten hebben kregen als gevolg van ­onnodige vervolg­behandelingen. Bovendien blijkt de health check bij een op de drie te leiden tot verbetering van leefstijl.

"Denk aan iemand die de cholesterolwaarden eens laat meten," zegt Van Rijswijk. "Als iemand schrikt van de resultaten, gaat ie misschien wat meer bewegen. Dat leidt tot gezondheidswinst."

Boer pleit voor een bijsluiter van de overheid over de voor- en nadelen van de beschikbare tests.

Wie?

- Jongere mannen zijn de grootste gebruikers van de health checks
- Hogeropgeleiden laten zich vaker testen dan lageropgeleiden
- Een op de drie gebruikers heeft klachten of behoefte aan geruststelling.
- 57 procent doet een test vanwege nieuwsgierigheid of een aanbieding van de werkgever

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden