Plus

Harry van Bommel: 'Ik zeg: we maken Oekraïne kapot'

Het Amsterdamse SP-Kamerlid Harry van Bommel (53) is boegbeeld in de campagne tegen het associatieverdrag met Oekraïne, waarvoor Nederland woensdag naar de stembus gaat. "Ik ben niet de politiek in gegaan om vrienden te maken."

Harry van Bommel Beeld Ivo van der Bent

Hij kan het zich nog goed herinneren: de ­Librije in Zwolle. Pas later zou Jonnie Boer er zijn sterren bij elkaar koken, maar evengoed was de zaak al de chicste van de stad. Harry van Bommel, student Nederlands en Engels aan de Christelijke Lerarenopleiding, was er zojuist gepromoveerd van afwasser tot hulpje in de bediening.

"Dan belde de baas op," zegt hij. "Wil jij morgenavond optreden? Het was allemaal show. Hij stelde mij aan de gasten voor met de mededeling: dit is Harry, hij studeert Engels aan de Open Universiteit. De lerarenopleiding was niet chic genoeg."

Van Bommel liet het maar gebeuren. "Het was elitair natuurlijk, maar daar had ik geen moeite mee. Van lekker eten houdt toch iedereen?" Als je dat aan de grote SP-roerganger Jan Marijnissen vraagt, begint hij over stamppot met spekjes. "Ik ben toch meer van de hazenrug en de eendenborst." Jullie zijn geen vrienden. "Ik ben ook niet de politiek in gegaan om vrienden te maken."

Van Bommel ontvangt op de Stopera, de plek waar hij in 1994 als eerste en enige SP'er voet aan de grond kreeg met een zetel in de gemeenteraad. Nu neemt de partij deel aan een coalitie met D66 en VVD en levert twee wethouders. Als hij in Amsterdam moet zijn, gebruikt hij de burelen van de SP-fractie wel vaker als ontvangstruimte, zegt hij, terwijl hij zijn stadhuispas laat zien. Vaste bezoeker, staat erop. "Voor politici is dit een A-locatie. Je rijdt de garage in, gaat naar boven, doet je ding en je bent weer weg."

En je kunt meteen de zaken in de gaten houden.
"Nee, nee, nee! Den Haag en Amsterdam zijn gescheiden werelden. Het is natuurlijk wel handig dat je voor je gasten even een korte ontmoeting met de wethouder kunt ­regelen of met iemand van de raadsfractie."

Als het in Amsterdam misgaat, kunnen jullie het in Den Haag de komende tien jaar wel weer vergeten.
"Op het moment dat de dingen hier moeilijk gaan, zal er extra aandacht zijn. Dat zou ik heel verstandig vinden. Maar dan zit je echt op een trede hoger dan ik."

Dan zien we Emile Roemer hier door de gangen lopen?
"Er is contact tussen Emile en de wethouders. Dat is er. Dat is niet aan het lijntje houden, maar ter afstemming. Als bijvoorbeeld hier onze wethouder wordt geconfronteerd met studenten die klagen dat ze hun huis uit moeten voor de vluchtelingen, willen wij in Den Haag graag weten wat er precies aan de hand is, omdat wij daar als landelijke SP ook op worden aangesproken."

Je hebt regelmatig met de gedachte ­gespeeld om wethouder te worden.
"Het is door mijn hoofd gegaan, ja. Maar om die vraag maar meteen te beantwoorden: ik wil door in de Tweede Kamer. Vorig jaar heb ik meer dan veertig spreekbeurten gedaan over de opkomst van Islamitische Staat in Irak en Syrië. In zalen met meer dan honderd mensen, ook in Zeeland, Enschede en Castricum. Dat is zó motiverend. De gemeente Amsterdam is nu wel heel ver weg voor mij."

Harry van Bommel en ik kennen elkaar langer. Eind 2000 vloog hij mee naar Bagdad met een Franse humanitaire missie om de economische boycot van Irak te breken, met in zijn binnenzak een brief met kritiek op het regime van Saddam Hoessein. Ondergetekende mocht er voor de krant verslag van doen.

Na drie dagen eindigde de reis op het politiebureau. We werden - geweren in de aanslag - gearresteerd omdat we op straat foto's hadden gemaakt van een paleis van de dictator. Toen we uren later vrij kwamen, was het vliegtuig vertrokken, de luchthaven leeg en het geld zo goed als op. Na een half doorwaakte nacht konden we meeliften naar Rome met een delegatie Italiaanse senatoren die toevallig ook in de stad waren.

Als ik jou zie, moet ik altijd aan ons reisje denken.
"Ik ook!"

Wat weet je nog?
"Dat we iets joligs hadden. Als je in dit soort films verzeild raakt, denk ik altijd: dit is zo afgelopen. Maar met het verstrijken van de tijd vond ik het steeds minder leuk worden. Het woord CIA viel. Ik zag problemen opdoemen. Het vliegtuig missen of langdurig vast zitten."

Ik herinner me vooral dat je je paspoort in het hotel had laten liggen en je legitimeerde met een visitekaartje met een SP-tomaat er op. Wat dacht je? Dat snappen die soldaten wel?
Van Bommel lacht. "Dat kan ik me dan weer niet herinneren. Ik weet nog wel de kop in de krant: 'Van Bommel ziet in Bagdad ook de bajes'. Op de radio werd ik aangekondigd als meneer Van Bommel die in Irak in de ­gevangenis had gezeten. Het werd steeds ­groter."

Dit soort fratsen hoef je nu niet meer uit te halen.
"Wij weten niet hoe gevaarlijk het toen was. Saddam was natuurlijk wel dusdanig van het padje dat ons voor hetzelfde geld 'iets was overkomen'. Vanuit het hotel had ik een interview met het NOS Journaal. Daar sprak ik de woorden - want dat was de riedel die we hadden ingestudeerd: wij zijn hier om te protesteren tegen de sancties die de bevolking van Irak keihard treffen, maar wij protesteren ook tegen het beleid van de dictator Saddam Hoessein. Over een vaste telefoonlijn! In dat soort landen kan het maar zo zijn dat je vervolgens polonium in je thee aantreft."

Was het onverantwoordelijk?
"Een tikkeltje naïef. Maar ik ga nog steeds naar dat soort landen. Tegenwoordig laat ik mij leiden door de mensen die daar over mijn veiligheid gaan."

Maar voor je het weet zien we je hier op televisie terug in een oranje overall.
"Daarom heb ik de reisverzekering van de Kamer laten checken op terreur. Dat wordt nogal eens uitgesloten als grond om uit te keren aan je nabestaanden. Het kan zomaar een probleem met je hypotheek opleveren."

Harry van Bommel Beeld Ivo van der Bent

Ben je nooit bang?
"Het is niet zonder risico, maar ik vind het onderdeel van mijn werk. Ik was laatst met partijgenoot Younis Lutfula in Kirkuk, in het Koerdische noorden van Irak. Dat is een levensgevaarlijke stad. Je rijdt in een gepantserde auto en als je uitstapt staan er meteen vier beveiligers om je heen, net als bij Geert Wilders. Het punt is: de broer van Lutfula is er minister, zijn neef is hoofd van de politie. Het levert mij een schat aan informatie op en een enorm netwerk."

Volgens je vrienden ben je een optimist.
"Als er grond voor is. Anders is optimisme naïviteit. Ik realiseer me bijvoorbeeld heel goed dat we nog niet over het hoogtepunt van de terreur heen zijn."

Waarom draai je je rug naar de bevolking van Oekraïne?
"Hoezo?"

Een meerderheid zegt: wij willen bij Europa horen. En dan kom jij langs met je verhalen over internationale solidariteit en zegt: niets mee te maken.
"Wij moeten ons op een positieve wijze op één lijn stellen met de Oekraïners, daar waar het gaat om de bestrijding van corruptie en het bevorderen van democratie. Dat lukt met samenwerken en handel drijven, maar niet met politieke associatie. Dan komt Oekraïne in zijn geheel in de Europese invloedsfeer en verdiept en verduurzaamt zich het conflict met Rusland."

Je zegt: we maken Vladimir Poetin boos.
"Ik zeg: we maken Oekraïne kapot."

Je weet het beter dan de Oekraïners zelf?
"Die willen in meerderheid dit associatieverdrag, dat is waar. Als je ze zou vragen of ze morgen lid willen worden van de Europese Unie, zeggen ze ook ja. Maar dat is helemaal niet relevant. Het is een Nederlands referendum. Het gaat er om wat wij willen. Als er geen oplossing komt voor het conflict in ­Oekraïne, valt het land mogelijk uit elkaar. Ik vind het onverantwoordelijk als we ons daar geen rekenschap van geven. Europa en de Navo zijn bezig de grenzen naar het Oosten op te schuiven. Het is zeer onverstandig om nu onnodig de Russen verder te provoceren."

Je bevindt je in een gezelschap waar je als SP'er niet dood gevonden wilt worden.
"Dat was intern ook de kritiek. Er is een term voor: guilty by association. Maar ik laat mij het recht om campagne te voeren niet ontzeggen omdat Jan Roos, Wilders en Poetin toevallig ook tegen zijn. De aard van een referendum is nu eenmaal dat je maar twee smaken hebt: voor en tegen. Dan kunnen partijen op grond van heel andere motieven tot dezelfde conclusie komen."

Moeten we het nog hebben over die wc-rollen met antiverdragsteksten?
"Een niemendalletje."

Vijftigduizend euro subsidie.
"Daar heb ik me vanaf dag één tegen uitgesproken. Als ze voor die rollen honderd euro hadden toegekend, was het een leuk geintje geweest. Met hetzelfde statement."

Dat vind je wel een stijlvol statement: je reet afvegen met het verdrag?
"De verdragstekst zelf stond er niet op."

Beeld Ivo van der Bent

Van Bommel zit nu achttien jaar in het parlement en is daarmee met Kamervoorzitter Khadija Arib (PvdA), SGP-leider Kees van der Staaij en PVV-voorman Geert Wilders een van de langstzittende Kamerleden van dit moment.

Hoe blijf je na zo'n lange tijd fris?
"Door direct na mijn werk, zodra de hamer gevallen is, naar huis te gaan," zegt hij. "Ik blijf niet hangen. Niet voor een biertje, niks."

De politiek is voor hem altijd een rationele keuze geweest. Met zijn vrienden praat hij er niet over, evenmin deden ze dat vroeger thuis. Je schijnt goed te kunnen relativeren.
"Wat mij helpt is afstand. Ik heb een uur om af te kicken als ik vanuit Den Haag naar huis rij. Soms kom ik bij de Zuidas en denk ik: heb ik nou door de Schipholtunnel gereden? Dan rij je op de automatische piloot. ­Levensgevaarlijk. Daarom durf ik niet op de motor. Even niet opletten en je zit over die witte lijn."

Je hebt aangifte gedaan wegens smaad en laster tegen voormalige marinier Willem Koenes, die beweert dat je zijn vrouw hebt aangerand in Suriname.
"Er klopt niets van het verhaal. Ik heb haar aangeraakt om haar te troosten. Ze had heimwee. Willem zat nota bene naast me."

Na een eerder incident in 2007, waarbij je een medewerkster van de ambassade in Jordanië sensational noemde, kreeg je in Den Haag de bijnaam Dirty Harry.
"Wat zal ik ervan zeggen? Ik vind het nogal ongemakkelijk."

Haal je het jezelf op je hals?
"Kennelijk moet ik nog meer afstand bewaren tot mensen. Een compliment maken kan al een risico zijn voor een politicus."

Wordt je onrecht aangedaan?
"Als er eenmaal roddels zijn, blijft dat een zwakke plek. Uitermate vervelend, maar het belemmert me niet in mijn werk."

Wat zouden mensen zeggen als ik naar je slechtste eigenschap vraag?
"Ik denk dat ik wel eens te druk word gevonden. Te dwingend? Altijd de slimste willen zijn? Ik was op de middelbare school een lastige leerling."

In de fractie vinden ze je een pestkop.
"Ik zorg soms voor de komische noot. Dat is ook wel nodig, want fractievergaderingen zijn niet altijd het hoogtepunt van de week. Er wordt afgerekend. Dat kunnen ze je trouwens bij elke politieke partij vertellen."

Kun je tegen autoriteit?
"Ik ken mijn plaats. Ik heb in het leger gezeten en gewoon mijn dienstplicht gedaan. Ik kan goed functioneren in een hiërarchisch systeem."

Dat komt mooi uit als je bij de SP zit.
"Alle politieke partijen kennen hiërarchie. Bij ons staan alle functies open voor ­iedereen. Je kunt je overal voor kandideren."

In de strijd om het voorzitterschap van de SP heb je als één van de weinige prominenten je fractiegenoot Sharon Gesthuizen gesteund.
Zacht: "Ik weet het."

Zij zou de kussens gaan opschudden, kreeg vervolgens de hele partijtop over zich heen en verlaat nu de politiek.
"Dat is minder netjes gegaan, ja. Ze had opvattingen over de interne partijorganisatie, de openheid van het debat en de procedures. De top had een eigen kandidaat en heeft het verder niet aan de leden willen laten. Ondanks dat heeft 41 procent op haar gestemd. Ze had het zomaar kunnen worden. Maar goed: het kenmerk van elke geschiedenis is dat ze haar alternatieve loop verhult."

Ga jij nu de kussens opschudden?
"Ik vind dat een aantal zaken beter kan. Daar praat ik binnenkort over met de nieuwe partijvoorzitter. We zitten nog steeds met de rare omstandigheid dat ik dertig jaar lid ben en 25 jaar volksvertegenwoordiger ben, maar niet mag stemmen op het partijcongres om-dat mijn afdeling maar twee congresgangers mag afvaardigen. Dat is niet leuk, dat voelt niet goed."

Wat zoek je in de katholieke kerk?
"Rust en genade."

Verrassend voor een SP'er.
"Uit een ledenonderzoek bleek tien procent van onze leden belijdend kerklid."

Jeugdfoto Beeld -

Misschien is geloven in een ideale samenleving ook wel hetzelfde als geloven in God.
"Ja zeg, van die school ben ik niet. Voor je het weet word je een rode Jehova genoemd."

De katholieke kerk staat er niet mooi op met alle misbruikzaken.
"Ik ben lid van de parochie in Diemen, Sint Petrus Banden. De pastor ken ik. Ik ken kerkleden. Dat is mijn gemeenschap. Met Rome heb ik niets te maken."

Maar Rome wel met jou.
"Ik blijf weg bij de kerkpolitiek als je het niet erg vindt. Het is een kwestie van cultuur. Ik heb mijn jeugd in Brabant doorgebracht, ik ben misdienaar geweest, alles erop en eraan. Mijn oom was priester, mijn vader heeft ook seminarie gedaan. Mijn eerste school was een katholieke jongensschool."

Geloof je in God?
"Ja."

In 2002 overleed je zoon Marnix, zeven maanden oud, aan hersenvliesontsteking.
"Ik zeg niet: God heeft besloten dat het zijn tijd was."

Misschien heeft het geloof je geholpen om te accepteren.
Boos: "Pneumokokken zitten nu in het rijksvaccinatieprogramma. Toen niet. Artsen wisten wat de risico's waren en entten hun kinderen wel in, maar aan ons mochten ze het niet vertellen. We hebben het helemaal uitgeplozen. Het was gewoon een rekensom. Er overleden destijds veertig kinderen per jaar aan pneumokokken."

In een interview met de Volkskrant, een half jaar later, zei je: ik heb geen idee hoe de dood van mijn zoon me zal beïnvloeden. Nu wel?
"Ik heb gemerkt dat niets groter is dan de liefde voor je eigen kinderen. Niets. Ik kan het nog steeds niet verdragen op de ­televisie te zien dat kinderen pijn hebben of vernederd worden. Dan moet ik echt mijn hoofd ­afwenden. Het is een zwakke plek ­gebleven."

Je zei ook: misschien raak ik minder overtuigd van mijn eigen gelijk.
"Dat heb ik niet kunnen constateren."

Een vriend van je zegt: sindsdien heeft Harry het idee dat morgen alles voorbij kan zijn.
"Ik heb nooit geleefd bij de gratie van uitgesteld geluk. Ik zorg er elke week voor dat er momenten zijn van puur genieten. Misschien heb ik langer nodig voor een antwoord. Het is nu veertien jaar geleden, maar nog zo dichtbij."

Volgens je zus wil je alles in je leven vastleggen.
"Toen Marnix overleed, realiseerden wij ons: we hebben alleen maar foto's. Ik ben korte filmpjes gaan maken van mijn familie en vrienden."

En daar kijk je dan 's avonds naar?
"Mijn ouders zijn onlangs overleden. Ik heb ze een keer voor de camera laten vertellen over de geschiedenis van hun leven. ­Gewoon praten. Dat heb ik op dvd gezet en verspreid in de familie. Ik hou van beelden, die houden de dingen voor mij levend."



CV

Harry van Bommel
4 juni 1962, Helmond

1982-1987 Lerarenopleiding Nederlands en ­Engels, Christelijke Lerarenopleiding, Zwolle

1987-1994 Politicologie, Universiteit van Amsterdam

1990-1994 Lid stadsdeelraad Amsterdam-Oost

1991-1994 Medewerker ­partijbureau SP

1992-1994 Leraar Nederlands en Engels ROC ­Amsterdam

1994-1998 Beleidsmedewerker SP Tweede Kamerfractie

1994-1998 Gemeenteraadslid SP Amsterdam

1998-heden
Lid Tweede Kamer voor de SP

Van Bommel woont samen in Diemen en heeft een zoon.

Beeld Ivo van der Bent
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden