PlusPS

Handlettering is méér dan een krabbeltje op papier zetten

Van graffitikunstenaars en leerlingen op het Barlaeus tot hobbyisten die 'iets' met hun handen willen doen: handlettering is in trek. 'Niet te veel gummen, het proces is belangrijk.'

null Beeld Karin Luttenberg
Beeld Karin Luttenberg

'Leesbaarheid en een bepaalde herhaling, dat zijn de ­enige twee voorwaarden," zegt grafisch ontwerper Mirjam de Boer (45). Ze staat voor negen vrouwen, die in groepjes aan tafels zitten. Voor hun neus liggen een schetsboek en een etui met ­potlood, fineliner en een gummetje.

Sinds twee jaar geeft De Boer wekelijks handletteringworkshops door het hele land, van Tilburg tot Groningen en dit keer in Amsterdam. "Hier kun je samen ploeteren en fouten ­maken. Dus niet te veel gummen; het proces is belangrijk."

Ze leert de vrouwen verschillende soorten letters en ­kaders tekenen, waarmee ze thuis kunnen oefenen. Het is méér dan een krabbeltje op papier zetten, er komt een bepaalde techniek bij kijken, stelt De Boer.

Het van oorsprong ­Amerikaanse handlettering is het sierlijk tekenen van ­letters in verschillende vormen, maten en stijlen. Door ­socialmediakanalen als Instagram wint het snel aan populariteit: er zijn bijvoorbeeld ruim vier miljoen posts te ­vinden als je zoekt op '#handlettering'.

De Boer merkt dat haar publiek verandert. "In het begin kwamen er veel mannen, ­grafisch vormgevers, die veel op de computer werkten en beter ­wilden leren schetsen. ­Tegenwoordig komen er juist alleen nog maar vrouwen." Naast de workshops werkt De Boer aan ­opdrachten zoals logo's of huisstijlen, daarnaast handlettert ze twee tot drie uur per dag.

Tekenen, niet schrijven
Handlettering kan gezien worden als een moderne vorm van het oude ambacht kalligrafie, de kunst van het schoonschrift. Bij kalligrafie worden strenge, strakke schrijfregels gehanteerd. In dat opzicht is er een duidelijk verschil met het vrijere handlettering, waarbij letters continu verschillen in bijvoorbeeld vorm en dikte.

Bovendien worden de letters bij handlettering getekend in plaats van geschreven. Je begint met het kiezen van een tekst en het schetsen van de letters. Vervolgens kunnen de lijnen worden overgetrokken met een fineliner, en kun je ze versieren met een kader of kleine symbolen zoals een sterretje of pijltje.

Er lijkt sprake van een trend. Waar er tot een jaar geleden nauwelijks boeken verkrijgbaar waren over handlettering, liggen de schappen er nu vol mee. Sterker: veel boekwinkels hebben een eigen handletterhoekje.

null Beeld Karin Luttenberg
Beeld Karin Luttenberg

"Toen ik drie jaar geleden mooie quotes en sierlijke teksten tegenkwam op social media, ging ik op zoek naar boeken over handlettering," zegt grafisch vormgever Karin Luttenberg (44), schrijfster van het boek Handlettering doe je zo. "Die bleken er alleen in het Engels te zijn." Ze vermoedde een gat in de markt in Nederland en maakte een handletteringboek.

En met succes: haar boek staat al maanden in de top-20 van best verkochte boeken op Bol.com. Ook is haar handletteringlijn met school- en kantoorartikelen te koop bij de grote boekhandels en heeft ze meer dan 25.000 volgers op Instagram.

Aandacht voor elkaar
Luttenberg is naar eigen zeggen geboren met een potlood in haar hand. Met handlettering gaat ze terug naar de basis van haar grafische vak: schetsen en tekenen op papier. Volgens haar is het iets dat bij deze tijd past. "Veel mensen zijn de hele dag met hun telefoon bezig waardoor de persoonlijke aandacht voor elkaar steeds minder wordt. Met handlettering kunnen mensen weer iets met hun handen doen, ook om die aandacht voor elkaar terug te brengen. Bijvoorbeeld door een persoonlijk kaartje voor iemand te maken. Dat geeft veel voldoening. Bij handlettering focus je je op één ding zonder te worden afgeleid, dat is heel fijn."

Ook onder jongeren slaat het aan. Tess Slavenburg (12, Barlaeus Gymnasium) bekeek filmpjes over handlettering op YouTube. "Ik verveelde me in de les, ging een beetje tekenen en leuke dingen maken. Zo is het begonnen," zegt ze.

Toen haar vriendin Nanna Vis (12) zag wat ze maakte, wilde ze dat ook. "Nu handletteren we bijna elke dag." De meiden zijn er vooral op school mee bezig en tijdens het huiswerk maken, al leidt dat soms een beetje af. Tess: "Ik ben niet goed in tekenen, maar letters versieren kan ik wel, dat is minder moeilijk. En ik vind het ook leuk dat mijn schrift er gezellig uitziet."

Nanna vindt het vooral leuk dat je, waar je ook bent, gewoon een blaadje kunt pakken en kunt beginnen. "Het is niet zoals bij verven, dat je meteen uren achter elkaar bezig bent. En je hebt er niet veel voor nodig."

Parijse catwalk

Dat je het met handlettering ver kan schoppen, ­bewijst de Amsterdamse letterkunstenaar Job Wouters (37). Hij schilderde letters op kledingstukken uit de collectie die modeontwerper Dries Van Noten liet zien in Parijs, en hij maakte een muurschildering op een vlak van tweehonderd meter in de lichthal van De Bijenkorf.

Handlettering is volgens Wouters zeker niet alleen iets voor vrouwen. "Ik zie ook stoere jongens die zich bezighouden met kalligrafie. Vanuit de graffiti ontstaat er een interesse voor handlettering en kalligrafie. Op een ­bepaalde manier zijn daar natuurlijk overeenkomsten.

"Wouters ontwerpt letters voor grote ­bedrijven, zoals modeconcerns en reclamebureaus. Ook wordt hij vaak gevraagd voor grote typografische muurschilderingen. "Ik probeer twee werelden te combineren: die van autonome kunst en het toegepaste grafische ­ontwerp."

Oefening baart kunst
Voor wie enthousiast is geworden en zelf de handletterkunst wil ontdekken: goed nieuws, je kunt meteen ­beginnen. Wat je ­nodig hebt, is een pak papier en een ­potlood of dunne pen, en dan is het: oefenen, oefenen, ­oefenen. Probeer steeds andere letters te schetsen: krullende, schuine, dikke, dunne. Op Instagram, YouTube en Pinterest vind je inspiratie ­genoeg.

De handletterworkshop van De Boer lijkt aan te slaan bij de groep. "Je leert ­onwijs veel in twee uur," zegt Annemarie Rotgans (32), een van de deelnemers. "Ik ben zeker van plan om het thuis vaker te gaan doen. Een vriendin van me heeft in haar huis een muur zwart geverfd en vol getekend met handlettering, dat lijkt me te gek."

null Beeld Karin Luttenberg
Beeld Karin Luttenberg

Om te beginnen

Volgens Mirjam de Boer:
1. Houd het simpel. Je hoeft geen dure pennen aan te schaffen om te beginnen. Papier, potlood en een fineliner vormen de basis.
2. Oefen met iets simpels. Daarbij kun je denken aan het letteren van een boodschappenbriefje of een to-dolijstje.
3. Gun jezelf elke dag vijf minuten om te oefenen.
4. Begin met drie verschillende typen letters waarmee je oefent; je hoeft echt geen twintig verschillende typen ­letters onder de knie te hebben om te kunnen handletteren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden