Handleiding voor Van der Laans 'bijkans heilige' recht op protest

Demonstraties en protesten, het was een van de lievelingsonderwerpen van burgemeester Van der Laan. Voor alle agenten en ambtenaren die ermee te maken hebben, verschijnt nu postuum een boekje met een praktische uitleg van dat grondrecht.

Beeld ANP

De dag na de huldiging van de koning in 2013, heerste er euforie op het stadhuis. Het mega-evenement was vrijwel probleemloos verlopen, iedereen was apetrots. Iedereen behalve burgemeester Eberhard van der Laan.

Die was strontchagrijnig, omdat tijdens de balkonscène twee arrestaties waren verricht op de Dam, wegens ongeoorloofd protesteren tegen de koning. Een vergissing, terwijl Van der Laan een van de twee actievoerders nota bene persoonlijk had verzekerd dat protest tegen de huldiging was toegestaan.

De fout was veel lager in de organisatie gemaakt, maar Van der Laan nam het persoonlijk op.

De vrijheid van demonstratie was wat hem betreft een van de pijlers waar Amsterdam op rust, en moest wat hem betreft gegarandeerd goed geregeld zijn.

"Het doel van de staat is vrijheid," zei hij Spinoza vaak na, terwijl hij met een maai van zijn arm naar het bronzen beeld van de man wees, dat net buiten het stadhuis staat in het zicht van zijn kamer.

Mondiger
Duidelijkheid over de regels rond demonstreren is geen gek idee, want het aantal demonstraties groeit. De stad wordt steeds mondiger, en steeds creatiever in de protestvormen.

Denk aan het kampement van Occupy op het beursplein. Lang niet altijd terecht, maar vaak zijn achteraf klachten te horen dat de gemeente of de politie hen verkeerd bejegend zou hebben.

Demonstraties hadden de bijzondere belangstelling van Van der Laan. Soms vroeg hij laat op de avond of zijn 'adviseur demonstraties' Taco Temminck Tuinstra naar de ambtswoning wilde komen om samen in het krappe keukentje nog even te schaven aan de perfecte WOM-brief.

Dit is een schrijven dat demonstranten van de burgemeester krijgen als zij hun manifestatie bij de gemeente hebben aangemeld. Negen van de tien demonstraties kunnen zonder problemen doorgaan, maar soms zijn er beperkingen nodig om de openbare orde te garanderen.

Bijvoorbeeld als er op de locatie al een evenement staat gepland, of als het protest tegendemonstranten uitlokt.

Handleiding
Van der Laan vond het belangrijk dat ook de representanten van de overheid die de demonstraties moeten begeleiden, politieagenten en ambtenaren, zouden begrijpen wat de rechten en plichten van demonstranten zijn.

Daaruit ontstond het idee om het beleid in begrijpelijke taal uit te leggen, in een boekje. Een overzichtelijke handleiding met daarin de belangrijkste wet- en regelgeving rondom de Wet Openbare Manifestaties. En dan vooral de toepassing van die regelgeving.

Want de vrijheid van demonstratie is een grondrecht voor alle burgers, het zijn de gemeente en de politie die moeten oppassen dat ze de vrijheden van demonstranten niet schenden.

"Hij vond het juridisch gezien echt leuk, om die demonstraties in elkaar te puzzelen. Zo veel mogelijk vrijheid, met zo weinig mogelijk voorschriften, maar toch een veilige afloop."

Balans
Meestal vond Van der Laan de balans tussen vrijheid en maatregelen, heel soms was hij te restrictief. Bijvoorbeeld toen hij voor een Pegida-demonstratie de afbeelding van het hakenkruis op spandoeken verbood. De rechter floot hem terug.

"De burgemeester vond dat hij dat gevecht juridisch gezien misschien had verloren, maar moreel gezien had gewonnen," herinnert Temminck Tuinstra zich.

Van der Laan had bijzondere belangstelling voor het eenmensprotest, dat niet onder de vrijheid van demonstratie valt. Als er 100 mensen voor A zijn, en 1 persoon is daar tegen, dan vraagt de politie het liefst aan die ene persoon of die even weg kan gaan.

"De burgemeester wilde toe naar een situatie dat ook die ene tegenstander zijn geluid kon laten horen," aldus Temminck Tuinstra.

Een typische Van der Laanoplossing is praktisch. Een eenmensprotest ­tegen Israël mocht in de even weken op de Dam staan, de ­tegendemonstrant kon daar alleen op de oneven weken terecht, zodat er geen ongeregeldheden zouden uitbreken.

Het vrije woord
Na de onterechte arrestaties in 2013 en de ophef die daarop volgde, zette Van der Laan zijn demonstratiebeleid uiteen in een brief aan de raad.

"Daarin beloofde hij ook voor het eerst dat het recht om te demonstreren in Amsterdam 'bijkans heilig' is. Hij is opgevoed vanuit dat vrije woord, hij was er veel mee bezig, en hij kon het belang ervan heel goed overbrengen."

Het boekje dat op basis van die brief door Temminck Tuinstra is samengesteld, is deze week aan minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse ­Zaken) overhandigd.

Het versterkt het beeld dat het Amsterdamse demonstratiebeleid een belangrijk deel is geworden van de politieke nalatenschap van Van der Laan.

Het boekje wordt verspreid op de politieacademie. Niet omdat Amsterdam het beter weet. Maar omdat Van der Laan er zo graag over nadacht.

Eberhard van der Laan

- 'Zorg goed voor onze stad en voor elkaar,' schreef Eberhard van der Laan in zijn afscheidsbrief aan de Amsterdammers, vlak voordat hij, een jaar geleden, overleed. Hoe is het in de stad? Zijn we al een beetje liever geworden?

- Burgemeester Femke Halsema heeft vrijdag een kort eerbetoon aan de haar geliefde voorganger geschreven.

- Nadat Van der Laan begin 2017 zijn ongeneeslijke ziekte bekend maakte, deden verschillende Amsterdammers een belofte aan de burgemeester en zijn geliefde Amsterdam. Dit is wat er van deze beloftes is terechtgekomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden