Opinie

Handen af van de orkesten!

Het Radio Filharmonisch Orkest repeteert donderdag in het Muziekcentrum van de Omroep (MCO) in Hilversum. Foto ANP Beeld
Het Radio Filharmonisch Orkest repeteert donderdag in het Muziekcentrum van de Omroep (MCO) in Hilversum. Foto ANP

Het nieuwe kabinet gaat bezuinigen op kunst. Het Muziekcentrum van de omroep dreigt te worden afgeschaft. Hier een pleidooi tegen een ondoordacht en destructief plan.

Op bladzijde 34 van Vrijheid en verantwoordelijkheid: Concept Regeerakkoord VVD-CDA staat een interessant zinnetje. Een klein zinnetje met een reusachtige explosieve kracht: 'Het muziekcentrum voor de omroep wordt afgeschaft.'

We nemen aan dat VVD en CDA hiermee het Muziekcentrum van de omroep (MCO) bedoelen, het in Hilversum aan de Heuvellaan gevestigde huis van het Radio Filharmonisch Orkest, de Radio Kamer Filharmonie, het Groot Omroepkoor, het Metropole Orkest en de Muziekbibliotheek.

Dat verkeerde voorzetsel is alarmerend. Het wekt de schijn dat de opstellers van het conceptregeerakkoord snel een bezuiniging van 31 miljoen hebben ingeboekt - want zoveel kost het MCO de belastingbetaler, nog geen halve Joint Strike Fighter - zonder volledig te beseffen waar ze nu eigenlijk precies een streep door trekken.

Het Muziekcentrum van de omroep is een organisatie van de hoogste kwaliteit. Het Radio Filharmonisch Orkest behoort tot de beste orkesten van Europa (afhankelijk van de dirigent die er voor staat, maar dat geldt voor alle orkesten) en heeft een bijzonder indrukwekkende staat van dienst.

De Radio Kamer Filharmonie is een van de beste kamerorkesten ter wereld, het Groot Omroepkoor is een van de beste koren ter wereld, dat zelfs de ultrakritische oren van componist Karlheinz Stockhausen versteld deed staan ten tijde van de wereldpremière van zijn onwaarschijnlijk lastig uitvoerbare Engel-Prozessionen. En de lof van Metropole Orkest wordt al jarenlang wereldwijd bezongen door een lange rij van sterren uit de jazz en de popmuziek. We noemen Herbie Hancock, Wayne Shorter, George Duke.

En last but not least: de muziekcollectie van de Hilversumse bibliotheek - met onder veel meer 350.000 titels met klassieke bladmuziek van 17.500 componisten - wordt momenteel alleen overtroffen door de collectie van de Library of Congress in Washington.

Samengevat zijn dit allemaal cultuurschatten waar Nederland veel trots aan kan ontlenen. Willen VDD en CDA dat in ernst opheffen?

Maar er is meer. Veel meer.

De orkesten van het MCO zijn alle zeer nauw betrokken bij drie concertseries in Amsterdam en Utrecht. De Vrijdag van Vredenburg, de ZaterdagMatinee en het Zondagochtendconcert. Het Zondagochtendconcert is de best lopende concertserie in het Concertgebouw, met een gemiddelde zaalbezetting van 94 procent, elke zondag weer. De omroeporkesten opheffen betekent onherroepelijk ook het einde van deze populaire concertreeks.

Ook de ZaterdagMatinee zal sneuvelen. Alleen al deze zin opschrijven jaagt de rillingen over de rug van steller dezes. Hebben VVD en CDA zich gerealiseerd dat ze hiermee de allermooiste en artistiek allerhoogwaardigste concertserie ter wereld de nek omdraaien? Waar internationaal met diepe jaloezie naar wordt gekeken, omdat in het Concertgebouw elke zaterdag, en nu al voor het vijftigste seizoen, prikkelend en avontuurlijk wordt geprogrammeerd, zonder dat de mensen gillend weglopen?

Sterker, dat publiek geldt als het nieuwsgierigste en vooral ook warmste publiek in de klassieke muziek en geniet als zodanig een grote reputatie bij internationale zangers, musici en dirigenten. Die ZaterdagMatinee is zonder een lettergreep te overdrijven een van de boegbeelden van het hoogwaardige Nederlands muziekleven.

Zijn de opstellers van het conceptregeerakkoord weleens bij zo'n Matinee aanwezig geweest? Bij de opening van het vijftigste seizoen, toen de Finse dirigent het Radio Filharmonisch en een cast van prachtige zangers de zaal aan het kolken brachten met een onvergetelijke uitvoering van Prokofjevs De vuurengel? Het is maar een voorbeeld uit zeer, zeer vele, maar wie ooit getuige is geweest van de publieke bijval in het Concertgebouw na zo'n Matinee en heeft gevoeld wat klassieke muziek van topklasse bij mensen teweeg kan brengen, zal wel drie keer nadenken voordat hij zelfs maar zou overwegen dat in de toekomst onmogelijk te maken.

Behalve die gemiddeld 1600 mensen op zaterdag in het Concertgebouw luisteren er bovendien nog eens 39.000 (cijfers komen uit het jaarverslag 2009 van het MCO) mensen naar de live-uitzending op Radio 4, en 66.000 als je de herhaling op dinsdagavond meerekent.

Een streep door de ZaterdagMatinee zou een enorme, onaanvaardbare verarming van het culturele leven in Nederland betekenen. Gezien de staat van dienst van de Matinee zou je eerder verwachten dat de politiek de serie zou koesteren; het als een onaantastbaar instituut zou beschouwen, vergelijkbaar met het Rijksmuseum of het Concertgebouw.

Het gaat verder. Als de omroeporkesten ophouden te bestaan heeft dat óók acute en dramatische consequenties voor de programmering van het Concertgebouw en van Vredenburg in Leidsche Rijn, waar ze het huisorkest kwijtraken. Dat is zonder steun van de gemeente Utrecht, die daar het geld helemaal niet voor heeft, onmogelijk op te vangen. We kunnen rustig stellen dat het Utrechtse muziekleven drastisch zal verarmen. In mindere mate heeft het ook gevolgen voor het Muziekgebouw aan 't IJ, waar de Radio Kamer Filharmonie met regelmaat speelt.

De omroeporkesten geven dit seizoen ruim vijftig concerten in het Concertgebouw, waarvan bijna dertig in de ZaterdagMatinee. Dat komt neer op bijna twintig procent van het totale aanbod. Als die twintig procent wegvalt, heeft het ook Concertgebouw een onoverbrugbaar gat in de begroting. Hoe dat miljoenentekort zal moeten worden opgevangen, is de vraag. Programmatische verarming is onherroepelijk het gevolg en het Concertgebouw zal zijn leidende positie onder de concertzalen in de wereld verliezen. Is dat wat VVD en CDA willen?

Bij het Muziekcentrum van de omroep werken 391 mensen, waarvan 322 musici (cijfers: jaarverslag 2009), die in 2005 ook een bezuinigingsoperatie ondergingen. Toen werden het Radio Symfonie Orkest en het Radio Kamerorkest opgeheven en de oudere orkestleden voortijdig met pensioen gestuurd. De jongeren gingen toen op in de Radio Kamer Filharmonie. Een nieuwe mogelijkheid tot fuseren is er nu niet. Er zullen driehonderd musici op straat komen te staan.

Er zullen drie orkesten en een koor verdwijnen. En de opheffing van een groot muziekensemble is iets onherroepelijks. Het kost vele, vele jaren om een orkest op te bouwen. Het kost één enkele pennenstreek om het te laten verdwijnen.

De gedachte dat de maatregel ooit zal worden doorgevoerd, lijkt te dwaas om toe te laten. Laat dit heilloze, ondoordachte, destructieve en domme, domme voornemen in godsnaam geen doorgang vinden. (ERIK VOERMANS)

Erik Voermans is kunstredacteur bij Het Parool

Het Radio Filharmonisch Orkest tijdens hun repetitie met het Groot Omroepkoor in het Muziekcentrum van de Omroep (MCO) in Hilversum. Foto ANP Beeld
Het Radio Filharmonisch Orkest tijdens hun repetitie met het Groot Omroepkoor in het Muziekcentrum van de Omroep (MCO) in Hilversum. Foto ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden