Plus

Halsema: etaleren van kwetsbare vrouwen is niet acceptabel

De situatie rond prostitutie op de Wallen is niet houdbaar, zegt burgemeester Femke Halsema. 'Het etaleren van kwetsbare vrouwen is niet acceptabel.'

Raamprostitutie is volgens Femke Halsema minder vanzelfsprekend Beeld Marc Driessen

Nee, in de jaren dat ze nog geen ambtsketen om had, kwam Femke Halsema niet vaak op de Wallen. Ze was, zoals zoveel Amsterdammers, een Wallenmijder. "Ik woonde in Oost, mijn ­leven speelde zich vooral daar af."

Wel heeft ze een geschiedenis met het gebied. Als student criminologie kwam ze daar vaak. "We deden onderzoek naar het gedrag van wat we toen nog hoerenlopers noemden. Ik heb daar veel interviews gedaan, dus ik heb levendige herinneringen aan dat gebied. Vaak werd ik, als ik naar binnen keek, weg gescholden door krachtige vrouwen."

Wallenmijder
Sindsdien is veel veranderd. De Wallen zijn druk en dat heeft grote consequenties: bewoners ervaren overlast, sekswerkers verdienen minder door joelende menigtes voor hun deur. Amsterdammers mijden het gebied in toenemende mate, blijkt uit onderzoek van OIS. Voor de gemeente staat vast dat in de Amsterdamse prostitutie sprake is van seksuele uitbuiting.

Vlak na haar benoeming in juli vorig jaar ging Halsema met agenten over de Wallen en zag de buurt door hun ogen.

Een tweede constatering: de vrouwen die op de Wallen werken, zijn niet meer zo krachtig als in haar studententijd. "Ze zijn kwetsbaar."

Eind vorig jaar kwam de burgemeester met de eerste maatregelen tegen de overlast op de Wallen: meer schoonmaakbeurten, betere hand­having van het alcoholverbod en een verbod op grote toeristengroepen na zeven uur 's avonds. Dat was deel één van een drieluik dat moet leiden tot een leefbare binnenstad.

Deel twee volgt voor de zomer, met maatregelen voor de middellange termijn. Na de zomer komt ze met een toekomstvisie: wat wil Amsterdam met de historische binnenstad?

Bij deze driedelige Wallenaanpak kijkt Halsema ook naar de raamprostitutie in dit gebied. "We zijn bezig een aantal scenario's te ontwikkelen voor de toekomst van de prostitutie. Daar horen alle opties bij; meer ramen, verplaatsing van ramen, alles laten zoals het nu is en alles daartussenin," zegt ze. "Hierbij gelden geen ­taboes. Maar we hebben nog geen keuze gemaakt."

49%

Bijna de helft, 49 procent, van de Amsterdammers vindt het niet meer van deze tijd om vrouwen in een etalage te zetten, blijkt uit onderzoek van de gemeentelijke dienst OIS

Raamprostitutie, een historisch fenomeen in Amsterdam, is wat haar betreft minder vanzelfsprekend geworden. "Het gaat in toenemende mate gepaard met het vernederen van vrouwen door grote groepen toeristen. Het sentiment achter raamprostitutie, waarbij stoere Hollandse vrouwen zeelieden ontvangen en iedereen de straat uit schelden die zich misdraagt, is iets anders dan de werkelijkheid van kwetsbare vrouwen, die worden vernederd en soms ook verhandeld."

Vindt u de situatie rondom prostitutie op de Wallen dan nog houdbaar?
"Ik vind de huidige situatie op de Wallen niet houdbaar. We weten niet precies hoe groot de mensenhandel is, maar hebben wel een ­ernstig vermoeden van mensenhandel en ­uitbuiting."

En als het gaat om de drukte en het uitjoelen van sekswerkers door toeristen?
"Dat vind ik vanzelfsprekend evenmin houdbaar. We zijn bezig met een verbod op rond­leidingen in de avond, waardoor minder grote groepen door de stegen lopen. En we gaan meer aandacht besteden aan handhaving van het fotografie­verbod."

Bijna de helft van de Amsterdammers vindt het niet meer van deze tijd dat vrouwen op de Wallen in de etalage staan, blijkt uit onderzoek. Wat vindt u daarvan?
"Op deze manier vind ik het ook heel moeizaam. Het etaleren van kwetsbare vrouwen is niet acceptabel."

Merkt u dat het debat kantelt, waarbij raamprostitutie op de Wallen geen historische ­vanzelfsprekendheid meer is, maar ter ­discussie staat?
"Het debat is zeker aan het veranderen. De sfeer rond prostitutie is ook veranderd. De omstandigheden waarin vrouwen hun werk moeten doen, zijn slechter geworden. Dus begrijp ik dat veel Amsterdammers denken: op deze manier is prostitutie niet meer zoals die ooit bedoeld was en die wij prettig vinden."

Het belangrijkste uitgangspunt van haar nieuwe Wallenbeleid is niet de drukte of de overlast, maar het lot van de vrouwen die achter de ­ramen staan. "Ik vind het onverteerbaar. Daarom staat boven aan de lijst: hoe zorgen wij ervoor dat zij zelfstandiger en krachtiger zijn, niet misbruikt worden en niet verhandelbaar zijn. Alle maatregelen die we nemen moeten daaraan dienstbaar zijn."

Daarom heeft ze Nationaal Rapporteur Mensenhandel Herman Bolhaar gevraagd alle scenario's die ze op de Stopera ontwikkelen te toetsen op de effecten op het lot van de vrouwen.

"Ons doel is om de Wallen uitbuitingsvrij te maken. Uitbuiting van vrouwen kan niet plaatsvinden in onze vrije stad, mensenhandel evenmin."

Is dat een illusie?
"Nee, een ideaal, waarbij we ons realiseren dat die nooit helemaal gerealiseerd gaat worden. We hebben een dure plicht om in zo'n vrijzinnige stad als Amsterdam met alle macht de situatie tegen te gaan waarin vrouwen geen vrije keuze hebben en worden geslagen."

In de aanloop naar haar nieuwe plannen praat Halsema met bewoners, ondernemers, experts en vertegenwoordigers van sekswerkers. Ook kijkt ze naar andere steden: hoe gaan die om met raamprostitutie?

"Ik wil zeker zijn dat we met een duurzame oplossing komen, voor de lange termijn. Als we voldoende kennis hebben vergaard, leg ik suggesties voor aan de gemeenteraad, met een advies van de Rapporteur Mensenhandel. In de raad benaderen partijen prostitutie vaak ideologisch."

"Aan de ene kant staat het CDA, die vindt dat we ermee moeten ophouden. Aan de andere kant staat GroenLinks, die meer ramen wil en vindt dat vrouwen zelf moeten beslissen, Tussen die twee uitersten in zit een praktisch probleem, dat wat mij betreft een praktische oplossing vereist."

"Prostitutie zal blijven bestaan zolang er vraag naar is. Wij moeten zorgen dat sekswerk op een menswaardige manier kan plaatsvinden met zo min mogelijk overlast voor de mensen die daar wonen en werken."

U legt het voor aan de raad, maar u heeft toch zelf ook wel ideeën of een voorkeur?
"Ik heb mensenrechtelijke ideeën: vrouwen moeten dit vak uit vrije wil en zonder uitbuiting uit kunnen oefenen. Laat ik er dit over zeggen: we moeten prostitutie niet ondergronds duwen. Als Kamerlid was ik groot voorstander van de opheffing van het bordeelverbod en dat ben ik nog altijd.

We moeten werk waarnaar zo'n grote vraag is, niet illegaal maken. Ik pleit voor een menswaardig bestaan voor alle sekswerkers. Dat is een aardig ideologisch uitgangspunt."

Maar moet dat per se op de Wallen?
"Nee, dat is punt twee. Veel mensen zeggen: de Wallen horen erbij, die zijn een deel van de historie. De vraag is wel of daar geen vals sentiment bij zit, een zekere nostalgie van sterke Hollandse vrouwen en zeebonken. Mijn sentiment is dat het mogelijk zou moeten zijn om sekswerk in vrijheid te doen, waarbij vrouwen hun eigen keuzes maken en daardoor worden gewaardeerd en geaccepteerd door de samenleving. Maar daarvan zijn we nog ver verwijderd."

"Misschien een gekke vergelijking; ik heb lang in de gehandicaptenzorg gewerkt en daar is sekswerk veel meer geaccepteerd, omdat het dan gaat om het verlenen van diensten aan mensen die zelf geen mogelijkheid hebben tot seksualiteit. Een dergelijke acceptatie van sekswerkers zou je overal wensen. Maar er zijn zoveel morele oordelen over dit werk, dat zie ik niet heel snel veranderen."

Wij horen van sekswerkers op de Wallen dat zij graag klanten via internet willen werven. Dat mag nu niet. Wat vindt u daarvan?
"Ik denk inderdaad dat daar een probleem zit. Internetprostitutie verandert de markt. Als wij willen dat prostitutie bovengronds en controleerbaar blijft, moeten wij ook kijken naar meer flexibele vormen. Ik sta ervoor open om te kijken wat mogelijk is. Het slechtste wat kan gebeuren is een toename van illegale, niet vergunde prostitutie waarbij je niet weet hoe het met de vrouwen gaat."

Door drukte en misstanden staat prostitutie op de Wallen ter discussie. Heeft sekswerk op deze plek nog toekomst, of staan we aan de vooravond van een historische kanteling? Dit is deel drie van een serie, een samenwerking van AT5 en Het Parool.

Lees ook:
Deel 1: De Wallen zijn toe aan een nieuw verdienmodel

Deel 2: Doen ze dit uit vrije wil, of is het dwang?

Nieuw-Zeeland als voorbeeld

Femke Halsema zou eens in Nieuw-Zeeland moeten kijken, zegt dr. Joep Rottier, die voor het Willem Pompe Instituut voor Strafrechtswetenschappen vijf jaar promotieonderzoek heeft gedaan naar het beleid in dat land.

In 2003 is daar een wet aangenomen die prostitutie volledig heeft gedecriminaliseerd. Dit betekent dat sekswerkers overal mogen werken, ook thuis, zonder vergunning. "Voor sekswerkers gelden geen andere regels dan voor, zeg, huiskappers," zegt Rottier. In Nederland is prostitutie gelegaliseerd, maar hier gelden wel specifieke regels. Sekswerkers moeten zich regis­treren en mogen bijvoorbeeld niet thuis klanten ontvangen.

Sinds 2003 voelen sekswerkers in Nieuw-Zeeland zich beter beschermd, aldus Rottier. Ze durven misstanden te melden bij de politie. Ze krijgen veel voorlichting en de belangrijkste consequentie: er is nauwelijks nog een illegaal ­circuit. Prostituees ervaren minder stigma's; ze doen in vrijheid hun werk.

In Nieuw-Zeeland werken zo'n drie- tot vijfduizend prostituees, waarvan 10 procent op straat, 40 procent als zzp'er in een bordeel en 50 procent thuis. Raamprostitutie, zoals op de Wallen, komt niet voor.

Het andere uiterste is Zweden, waar het bezoeken van sekswerkers strafbaar is. De consequentie hiervan is volgens Rottier dat daar veel prostitutie ondergronds plaatsvindt.

Rottier vreest dat Nederland eerder richting Zweden dan Nieuw-Zeeland gaat. "Ik constateer meer repressie. De overheid wil terecht mensenhandel tegengaan, maar de maatregelen gaan vooral ten koste van de sekswerkers die wel in vrijheid werken."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden