Plus

Haarlemse burgemeester Bernt Schneiders neemt afscheid

Bernt Schneiders neemt na tien jaar afscheid als burgemeester van Haarlem. De stad trekt veel Amsterdamse gezinnen. 'We moeten niet het nieuwe Amsterdam-Zuid worden.'

Bernt Schneiders: 'Geen haar op mijn hoofd die eraan denkt in Eindhoven te gaan werken.' Beeld Ernst Coppejans

Het is tijd voor nieuw bloed, zegt Bernt Schneiders (56). "In mijn ogen is het niet goed om langer dan tien jaar burgemeester van een stad te zijn. Ik ben bijna elke avond op pad en ook vaak in het weekend; dit is een intensief vak."

Schneiders zit op zijn werkkamer in het stadhuis van Haarlem, met uitzicht op de Grote Markt. Het stadhuis, waarvan de bouw in 1370 begon, en de kamer ademen historie: glas-in-loodramen en historische taferelen aan de muur. Deze zomer zal Schneiders zijn bureau opruimen en vertrekken. Hij gaat aan de slag bij cultuurfonds VSB.

Een opmerkelijke carrièrebreuk, want Schneiders leek burgemeester voor het leven. Hij oefent het vak al 21 jaar uit, in achtereenvolgens Landsmeer, Heemskerk en Haarlem. Bloemendaal doet hij er ad interim bij. Ook is hij voorzitter van het Genootschap van Burgemeesters. "Het heeft mij veel moeite gekost om dit besluit te nemen," zegt hij. "Haarlem past mij als een oude jas."

Heeft u overwogen verder te gaan als burgemeester?
"Ja, maar niets is beschikbaar. Binnenkort komt Eindhoven vrij - geen haar op mijn hoofd die daaraan denkt. Ik wil in deze omgeving blijven wonen."

U kunt nog commissaris van de koning in Noord-Holland worden.
"Laat ik het zo zeggen: de kans dat ik terugkeer in het openbaar bestuur is groot. Het VSB Fonds is niet mijn laatste werkgever. Ik heb gewerkt in het kabinet van de commissaris van de koningin, dus ik ken de weg. Ik sta over een paar jaar open voor elke interessante baan in de regio."

De banden tussen Amsterdam en Haarlem zijn sterk. De steden werken samen om de positie van metropoolregio Amsterdam te versterken. Daarnaast trekken veel Amsterdammers naar 'vluchtstad' Haarlem, in 2015 meer dan 1700, meestal gezinnen op zoek naar huis met tuin.
"Bijna iedereen in mijn straat komt uit Amsterdam. De eerste weken gaan ze nog terug naar Amsterdam, maar dat verandert snel. Na twee, drie jaar zijn ze Haarlemmer."

Het gemeentebestuur van Haarlem speelt in op de komst van de Amsterdamse gezinnen.
"Wij hebben veel geïnvesteerd in cultuur, we hebben goede winkels. Ik merk dat mensen uit Amsterdam het prettig vinden dat ze hier netjes worden geholpen door iemand die Algemeen Beschaafd Nederlands spreekt. Dat doen wij nog in Haarlem."

U trekt vooral hoogopgeleide tweeverdieners uit Amsterdam. Wat doet dat met Haarlem?
"We moeten uitkijken dat we niet het nieuwe Amsterdam-Zuid worden. Dat is de discussie die wij in het gemeentebestuur voeren: hoe voorkomen we dat Haarlem uitgroeit tot een luxe suburb van Amsterdam, voor de happy few? Dit college vecht voor elke vierkante meter sociale woningbouw. Dat is hier een heel hard punt."

Inmiddels stijgen de huizenprijzen in Haarlem zo hard dat de stad voor veel Amsterdammers onbetaalbaar is.
"Ja, ik zag laatst in de staatjes dat wij na Amsterdam al de duurste stad zijn. Ik hoor dat hoogopgeleide tweeverdieners naar het Gooi of Zaanstad kijken, omdat Haarlem te duur is. Haarlem moet niet een reservaat worden. Steden zijn er voor iedereen."

Bernt Schneiders

Geboren: 2 april 1959, Breukelen
1985-1991: Medewerker Kabinet der Koningin, provincie Noord-Holland
1991-1995: Medewerker van de burgemeester van Amsterdam
1995-2001: Burgemeester Landsmeer, hij was toen de jongste burgemeester van het land
2001-2006: Burgemeester Heemskerk
2006-heden: Burgemeester Haarlem
2015- heden: Waarnemend burgemeester Bloemendaal
2010-heden: Voorzitter van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters

Hoe is de verhouding met Amsterdam?
"Toen ik aantrad, was die heel slecht. We voerden discussie over de vraag welke regio verantwoordelijk is voor de veiligheid van Schiphol: Amsterdam of Kennemerland. Uiteindelijk kwam het erop neer dat Amsterdam vond dat Haarlem tot zijn invloedssfeer behoorde en Haarlem zette zich daar fel tegen af: wij zijn toch ook een grote stad? Inmiddels zijn de banden goed, we zien Amsterdam niet meer als concurrent. Ik kan lezen en schrijven met burgemeester Eberhard van der Laan. Toen mijn ambtsketen gejat was, heeft Van der Laan een bode naar Haarlem gestuurd met een leenexemplaar uit Amsterdam. Geweldige grap! Daarmee heb ik een paar weken rondgelopen."

Burgemeester Van der Laan deed onlangs een beroep op andere steden om Amsterdam te helpen met de opvang van toeristen. Wat doet Haarlem?
"Het is hier ook erg druk in de zomer. We werken goed samen met de Amsterdamse marketing en vullen elkaar aan. We hebben ons eigen cultureel aanbod en toeristen zijn in twaalf minuten in Amsterdam."

De helft van de Haarlemse bevolking werkt buiten de stad, meestal in Amsterdam of op Schiphol. Kennelijk biedt uw stad te weinig werkgelegenheid, is dat niet zorgwekkend?
"Dat is een groot probleem. We zijn vooral een woonstad, zonder economische trekker. Haarlem had een sterke grafische industrie, met Joh. Enschede en VNU, maar nu ontbreekt het ons aan duidelijk profiel, zoals foodcity Zaanstad of kantorencentrum Zuidas. Dat is een opgave."

Haarlem in cijfers

156.635: Haarlem had in 2014 156.635 inwoners. Naar verwachting zijn dat er in 2035 177.500.
8200: In 2014 vertrokken 8200 inwoners en kwamen er 9500 bij.
7,4: Haarlemmers gaven hun woonomgeving in 2014 een 7,4.
245.400: In 2014 was de gemiddelde verkoopprijs van een huis 245.400 euro, in 2013 was dat nog 234.300.
7755: In 2015 was het aantal werklozen 7755.
284.220: Het aantal toeristenovernachtingen in 2014 was 284.220.
13%: In 2014 ervoer 13 procent van de bewoners vaak overlast van jongeren.

Welk profiel zou Haarlem passen?
"De creatieve industrie vestigt zich in onze hippe verzamelgebouwen. We hebben heel goede bands in Haarlem, zoals bijvoorbeeld Chef'Special. Vroeger namen deze muzikanten direct een enkeltje Amsterdam. Nu zitten ze bij elkaar in de kroegen van Haarlem. Dat levert weliswaar niet veel banen op, maar onze stad zou wel de kraam­kamer van de creatieve industrie kunnen zijn."

Uw stad groeit, brengt dat ook grootstedelijke problemen met zich mee?
"Jazeker. In Schalkwijk hebben we veel sociale problematiek: criminaliteit en Marokkaanse jeugdgroepen. Daar zijn we druk mee bezig. Zo heb ik een programma opgesteld dat is gebaseerd op de Top 600-aanpak van Amsterdam, maar die van ons is beter behapbaar: wij hebben een programma voor tachtig probleem­jongeren, met een persoonsgerichte aanpak, repressie en als dat lukt perspectief bieden. We hebben mensen uit het bedrijfsleven die veelal Marokkaanse jongeren bij de hand nemen. We hebben een aantal jongens uit criminaliteit gehaald en aan een baan geholpen. Daar ben ik trots op."

Lees meer: Burgemeester Haarlem pleit voor verplicht partijloze collega's

Kwetsbare burgemeesters

Een jaar geleden vloog de auto van Bernt Schneiders in brand, voor zijn deur. Brandstichting, concludeerde de politie. Uit welke hoek deze aanslag kwam, is niet duidelijk, maar de burgemeester kreeg persoonsbeveiliging. “Een tijd keek ik vaker om mij heen als ik op de fiets stapte, maar dat is voorbij. Het heeft mijn werk niet beïnvloed. Dat klinkt misschien alsof ik stoer doe, maar zo voel ik het echt. Burgemeesters moeten weerbaar zijn, het is geen vak voor bange mensen.”
Het ambt van burgemeester is veranderd, concludeert Schneiders, die al 21 jaar in het vak zit. Burgemeesters zijn kwetsbaar, omdat ze het gezicht zijn van de strijd tegen georganiseerde criminaliteit in hun gemeente. Vroeger waren dit politie en justitie. Bedreigingen en intimidaties, zoals een auto in de fik, nemen toe. “Criminelen willen ongestoord hun werk doen, zonder bemoeienis van de overheid.”
Burgers zijn mondig en accepteren het gezag van de burgemeester niet meer op voorhand, zoals vroeger. Menig burgemeester moet voor woedende menigtes uitleggen waarom opvang voor vluchtelingen nodig is. “Als burgemeesters een woedende menigte weerstaan, dwingen ze respect af,” zegt Schneiders. “We moeten streetwise zijn. Toen ik net was begonnen als burgemeester, in Landsmeer, moest ik in het dorpje Purmerland uitleggen dat de buurtschool dicht moest. Toen kreeg ik te horen: ’Als je hier nog één keer komt, spiets ik je aan de vleeshaak.’ Op zo’n moment moet je een goed verhaal hebben.”
De ontwikkelingen binnen gemeenten gaan snel: ze groeien, krijgen taken erbij en verkeren veelal in financiële problemen. “Het afbreukrisico is groot. Er komen veel meer burgemeesters ten val dan vroeger.” Dit alles vergt een nieuw profiel, zegt Schneiders, die ook voorzitter is van het Genootschap van Burgemeesters. De moderne burgemeester is geen angsthaas en kan geen regent meer zijn, die de boel hiërarchisch aanstuurt. Hij praat net zo makkelijk met de top van het bedrijfsleven als met de man op straat. “Kijk naar burgemeesters als Eberhard van der Laan van Amsterdam en Ahmed Aboutaleb van Rotterdam, dat zijn voorbeelden van hedendaagse burgemeesters.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden