Gruwelijk in het kwadraat

Paul Auster: Man in het duister
Arbeiderspers, 19,95 euro
Vertaling: Ton Heuvelmans

Eén van de grote krachten van de romans van de Amerikaan Paul Auster (1947) is de toon ervan. Iemand neemt het woord en je wordt onmiddellijk in het verhaal gezogen. De stijl heeft niet direct iets opmerkelijks, die is rustig, maar je hebt er wel alle vertrouwen in, je geeft je eraan over, je wilt die stem in je opnemen.

In Man in het duister, zijn nieuwste roman, neemt ene August Brill het vertellen voor zijn rekening. Hij steekt van wal met het woord ik: 'Ik ben alleen in het duister, de wereld tolt rond in mijn hoofd terwijl ik worstel met alweer een aanval van slapeloosheid, alweer zo'n doorwaakte nacht in de grote Amerikaanse wildernis.'

Brill heeft een zwaar auto-ongeluk gehad. Hij ligt in het huis van zijn dochter van 47. Ook zijn kleindochter van 23 woont in het huis. Is Brill een man in het duister, dan zijn die dochter en kleindochter in zekere zin vrouwen in het duister; hun respectievelijke relaties zijn om diverse redenen op de klippen gelopen.

Brill kan de slaap niet vatten en begint zichzelf een verhaal te vertellen, een verhaal dat wij te lezen krijgen. Dit verhaal in een verhaal is droevig en bizar. Maar ook dit verhaal wordt met zo veel overtuigingskracht verteld dat je erdoor wordt meegesleept.

Brill vertelt zichzelf over Owen Brick, die op een avond ontwaakt in een kuil waar hij niet uit kan klimmen. Owen heeft er geen idee van hoe hij in die kuil is beland. Hij wordt gered door een militair. Die redding blijkt betrekkelijk te zijn. De Verenigde Staten is in het verhaal waarvan Brick de hoofdpersoon is, verwikkeld in een burgeroorlog. De verkiezingen van 2000 hebben geleid tot het uiteenvallen van het land. Het is een bloedige oorlog waarin miljoenen doden te betreuren zijn. Brick blijkt de enige man te zijn die de oorlog kan stoppen. Hij moet daar wel iets gruwelijks voor doen. En het is de vraag of hij daartoe in staat zal te zijn.

Brill vertelt zichzelf dit verhaal misschien wel vanuit een escapistische behoefte. Hij heeft in het begin van het boek uitgelegd dat hij zolang hij zichzelf verhalen vertelt, zolang hij in die verhalen zit, niet hoeft te denken aan de dingen die hij liever vergeet. En dát er iets heel ergs is gebeurd, wordt geleidelijk duidelijk. Maar om de herinnering aan die verschrikkelijke gebeurtenis te verdringen, moet het verhaal waarin hij probeert te verdwijnen óók heel erg zijn. Het verhaal over Brick ontwikkelt zich inderdaad gruwelijk. Het is alsof Brill wil bewijzen dat de mens de verschrikkelijkste dingen kan verzinnen.

Auster laat uiterst vernuftig de zich parallel ontwikkelende verhalen van Man in het duister in elkaar overlopen. En juist wanneer een apotheose in zicht komt, wordt het verhaal over Brick afgesloten. Hoe erg dat verhaal ook is geworden, het werd toch niet gruwelijk genoeg. Brill moet de verschrikkingen van de werkelijkheid onder ogen zien.

En daar zijn de laatste pagina's van Man in het duister mee gevuld. Waar Brill niet meer aan probeerde te denken, blijkt alles te maken te hebben met wat met het ex-vriendje van zijn kleindochter is gebeurd. Deze jonge man blijkt de echte man in het duister te zijn geweest, een jonge Amerikaan die naar Irak is vertrokken, en die daar op afschuwelijke wijze is gestorven.

Het nieuwe boek van Auster is al met al een uitgesproken politieke roman. Het boek gaat over oorlogen en over hoe individuen in die oorlogen ten onder gaan. Auster vertelt dit allemaal op die rustige en overtuigende toon van hem, die ervoor zorgt dat de klappen die hij uitdeelt, de lezer des te harder treffen. (ARIE STORM)

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden