Plus

Grote problemen bij kleinschalig ROC Top

Uit de as van scholengroep Amarantis herrees vijf jaar geleden ROC Top. Reden om het lustrum te vieren is er nauwelijks: studenten lopen weg en meer dan zestig banen staan op de tocht.

Vorig jaar bezochten verschillende lijsttrekkers van politieke partijen de locatie NDSM van ROC Top in aanloop naar de verkiezingen. Beeld anp

Grootheidswaan, een kantoor op de Zuidas, weglekkende miljoenen en dramatische onderwijskwaliteit doen Amarantis, een groep van middelbare scholen en mbo's in Amsterdam, Utrecht, Amersfoort en Almere, in 2011 de das om.

Toenmalig minister Marja van Bijsterveldt bemoeide zich ermee en stelde begin 2012 Marcel Wintels, die een lange carrière heeft in besturen, aan om puin te ruimen.

De onderwijsmoloch werd ontvlochten, en de mbo-tak ging in Amsterdam en Almere verder onder de naam ROC Top. Dit regionaal opleidingscentrum, met tientallen mbo-opleidingen en ruim 4500 studenten, heeft bestaansrecht, zag Wintels, vooral omdat de medewerkers zo enthousiast en energiek voor de school streden. Dat was in de chaos na het faillissement allesbehalve vanzelfsprekend.

Van Bijsterveldt had mede dankzij die gepassioneerde leraren en teamleiders groen licht gegeven voor een tweede roc in de stad, naast het veel grotere ROC van Amsterdam, dat tienduizenden studenten telt.

Met de trein
Doorstarten na het Amarantis-echec was niet makkelijk, schetsen docenten en (oud-)managers, maar de wil is er, alleen al om te bewijzen dat zij anders zijn dan het Amarantisbestuur. De meesten hebben vaker een omwenteling meegemaakt; vóór Amarantis heette de school ROC Asa. Voor hen is de kracht: kleine deelscholen, kleine klassen en ­betrokken docenten. Zolang dat er is, maakt de naam van de school niet uit.

Lastig werd het in 2013, na de aanstelling van het huidige bestuur onder voorzitterschap van Ineke van der Linden, een oud-manager van de HvA. "Niet lang na haar komst werden steeds meer interimmers ingezet, die handenvol geld kosten," schetst een manager, die na bijna twintig jaar is vertrokken.

"Vertrouwde conciërges en studieadministratie, de lijm van een school, werden overgeplaatst, het moest efficiënter. Alles waar we goed in waren - kleinschalig onderwijs, veel aandacht voor studenten, een moeilijke doelgroep helpen - was ineens niet voldoende."

Niet dat dit bestuur met geld smijt, zoals de voorgangers van Amarantis deden - "Van der Linden gaat altijd met de trein," zegt een andere oud-manager - maar volgens medewerkers zaait ze angst en regeert ze uit angst.

Het lukt de school moeilijk om bekendheid te krijgen als ROC Top. Studenten kennen vooral de deelscholen, verspreid over negen locaties. Samenwerking tussen die scholen gaat net zo moeizaam als het bijeenhouden van een eilandenrijk. Kritische mensen wordt de mond ­gesnoerd, zeggen betrokkenen. Een van de onderwijsmanagers verlaat eind 2016 de school, als het bestuur de bedrijfsrecherche inschakelt voor fraudeverdenkingen, die later ongegrond blijken te zijn.

Aan de bel trekken
"Zij zaten daar op de Zuidas een beetje chic te doen, terwijl jullie worstelden met begrotingen. Hoe komt het dat jullie het functioneren van het bestuur nooit aan de kaak hebben gesteld?" vroeg Wintels bij zijn aantreden aan de medewerkers, die inmiddels bij ROC Top werkten.

Nu, vijf jaar na de doorstart, heeft die opmerking van Wintels over hun onoplettendheid een groep (oud-)schoolmanagers van ROC Top nog niet losgelaten. Zo'n debacle als met Amarantis laten ze zich niet nog eens gebeuren.

Ze trekken aan de bel bij de raad van toezicht, maar vinden geen gehoor. Twaalf van de zestien managers zijn de afgelopen jaren vertrokken, vaak niet vrijwillig. Dat zijn de mensen, met de docenten, over wie Wintels zo enthousiast was, het hart van de school.

"Het experiment met de doorstart is mislukt," concludeert een van de vertrokken managers. "Wat we voor ogen hadden als kleinschalig tweede roc van de stad, is niet van de grond ­gekomen. Terwijl Amsterdam ook twee universiteiten en twee hbo's heeft. De stad verdient een tweede roc."

Te weinig studenten
Ondanks zijn korte bestaan moet de school alweer reorganiseren om gezond te blijven. In een reorganisatieplan van januari, dat in handen is van Het Parool, wordt geschreven over het wegwerken van een tekort (er wordt gesproken van 3,3 miljoen euro over 2018) en het schrappen van 54 fte's, wat ontslag betekent voor meer dan 60 mensen.

Daarbij melden zich te weinig studenten, van de 4500 na de doorstart zijn er dit jaar slechts 3900 volledig betalende studenten over. Als klap op de vuurpijl is de goedlopende afdeling van ROC Top in Almere na een stevige politieke strijd dit jaar overgegaan naar het ROC van ­Flevoland. Een pijnlijke nederlaag.

ROC Top staat bekend om de baanbrekende begeleiding van notoire spijbelaars, jongeren die een strafblad hebben, lastig in de schoolbanken te houden zijn of andere problemen hebben. Het is geen lucratieve doelgroep, maar het werk is belangrijk voor de stad. Het bestuur wil echter dat er meer nadruk komt op mbo-­niveaus 3 en 4, ­opleidingen tot doktersassistent of manager in de horeca.

7%
Door de werkdruk bij Top is het ziekteverzuim 7 procent.

54%
Van de 427 fte (voltijdsbanen) bij ROC Top worden er dit jaar 54 wegbezuinigd. Zeker 60 mensen verliezen hun baan.

3,3 miljoen
Over 2018 wordt rekening gehouden met een tekort van 3,3 miljoen euro.

9%
Het percentage leerlingen dat zonder diploma van school gaat, is met 9 procent het hoogste van het land.

Zonde, vinden medewerkers en oud-medewerkers. ROC Top heeft altijd uitgeblonken in opleidingen op de laagste niveaus en als 'uitvalsvoorziening'. Jongeren die nergens ­terecht konden, vonden bij ROC Top een plek op de gerenommeerde Amsterdamse Plus.

Alleenstaande moeders
De grote concurrent, ROC van Amsterdam, heeft juist tientallen opleidingen op hogere ­niveaus en slechts weinig plek voor probleemjongeren en studenten die extra hulp nodig hebben. "Top wil de competitie nadoen," zegt een medewerker. "Op zo'n manier heb je geen bestaansrecht meer." Een ander voorspelt dat de school er over vijf jaar niet meer is.

Gemeenteraadsleden van PvdA, GroenLinks en SP dienden eerder dit jaar een motie in uit zorg dat de Amsterdamse Plus op ROC Top in de problemen komt. Omdat de begeleiding op die schooltjes zo intensief is, blijft subsidie nood­zakelijk.

Hulp aan kwetsbare jongeren - van alleenstaande moeders tot criminele jongeren uit de Top 600 van de gemeente - is in Amsterdam belangrijk, vinden zij. Het reorganisatieplan voorziet echter in het schrappen van de banen van vooral mentoren, die veel ervaring ­hebben met deze lastige doelgroep.

Onrust
Gevraagd naar de aantijgingen zegt bestuursvoorzitter Van der Linden dat ze een 'streep wil zetten onder het verleden'. Ze is optimistisch en bestrijdt dat er straks geen plek meer is voor kwetsbare studenten. "Het gaat juist goed en we maken de school klaar voor de toekomst." De raad van toezicht steunt het bestuur. Ondernemingsraad en studentenraad zijn al ­akkoord.

Maar de nieuwe plannen om ROC Top erbovenop te krijgen, veroorzaken over de hele linie onrust. De vakbond schoot het sociaal plan aanvankelijk af. Studenten weten pas kort waar zij aan toe zijn.

Mbo-studenten zijn honkvast en reizen niet graag. Wie nu een opleiding in ­Buitenveldert volgt, moet straks naar de NDSM-werf in Noord. Wie in Zuid zit, moet naar Nieuw-West. Giana Sitanala, voorzitter van de studentenraad, weet dat studiegenoten vooral een opleiding dicht bij huis kiezen. "Misschien gaan ze straks wel van school."

Dit stuk is gebaseerd op gesprekken met mede­werkers, oud-medewerkers en oud-managers, meestal anoniem, uit angst in de toekomst geen werk meer te vinden.

De problemen
In de boeken staat een tekort van bijna een miljoen over 2017, voor 2018 is een tekort van 3,3 miljoen euro voorzien. 54 fte van de 427 fte worden dit jaar wegbezuinigd, in 2021 kan dat oplopen tot 68 fte. Twaalf van de zestien onderwijsmanagers van voor de doorstart zijn vertrokken en interim-managers hebben jarenlang tonnen gekost. In het reorganisatieplan is de school kritisch op zichzelf.

Het uitvalpercentage is het hoogste van het land, bijna 9 procent - zo'n 831 studenten moeten in 2017 dus zijn afgehaakt zonder diploma. De werkdruk is enorm en het verzuim van medewerkers hoog (7 procent). De examinering gaat niet altijd goed, concludeerde de Onderwijsinspectie. ROC Top daagt goede studenten onvoldoende uit en het aantal studenten daalt (20 procent minder aanmeldingen dan vorig jaar).

De plannen
De huidige negen scholen met vijftig opleidingen van ROC Top worden in het nieuwe schooljaar herverdeeld over vier campussen: Noord, Oost, Zuid en Nieuw-West. Een ingrijpend plan moet de verschillende deelscholen horeca, economie en zorg omvormen tot '21st century-campussen'. Dat betekent verhuizen, en inhoudelijke ver­anderingen.

Gebouwen gaan open voor buurt­bewoners, zodat de campus meer is dan een school. Studenten krijgen vaker digitaal en op de persoon afgestemd les en ze gaan intensief samenwerken met bedrijven - dat zijn veranderingen die andere mbo's al een tijdje geleden hebben doorgevoerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden