Grootste parel ter wereld blijft in Amsterdam

De grootste zoetwaterparel ter wereld is te koop. Op één voorwaarde: het bijzondere voorwerp moet in Amsterdam blijven.

De slapende leeuw stond in 2010 ook al te koop, voor 600.000 euro.Beeld anp

Ja, we mogen hem even vasthouden. De grootste zoetwaterparel van de wereld, ruim 118 gram zwaar, vanwege zijn grillige vorm voorzien van de bijnaam slapende leeuw. Meer bijzonder dan mooi eigenlijk, zeker in de wetenschap dat deze zelfde parel in de achttiende eeuw ook is vastgehouden door Catharina de Grote.

Goed, er zitten een paar eeuwen tussen, maar we zijn via de parel toch heel even verbonden met de toenmalige keizerin van Rusland. Catharina zat helemaal in Sint Petersburg, wij in Amsterdam, waar de huidige eigenaar van de slapende leeuw woont.

De parel werd bewaard bij Naturalis in Leiden, maar is voor dit verhaal even uit de kast gehaald. De eigenaar, sprekend namens het Amsterdams Parel Genootschap dat de parel sinds 1979 in zijn bezit heeft, zoekt namelijk een koper voor het bijzondere voorwerp. Vooralsnog een harde eis bij de overdracht: de parel moet voor Amsterdam behouden blijven.

Want daar hoort hij thuis, stelt de eigenaar op basis van langdurig en uitputtend onderzoek naar de geschiedenis van de parel. Er komt een kopie op tafel van de aankondiging in de Amsterdamsche Courant van 28 april 1778 van de openbare verkoop van enkele bijzondere stukken uit de nalatenschap van de Amsterdamse koopman Hendrik Coenraad Sander.

Handel voor eigen gewin
'Notitie van een zeer bekend vorstelyk kabinetstuk, zijnde een paarel, weegende 578 Caraat, verbeeldende een slaapende leeuw, waarvan geen weergade bekend is.' Sander had de parel meegenomen naar Amsterdam uit Batavia, waar hij tussen 1764 en 1769 werkzaam was geweest als boekhouder-generaal voor de Verenigde Oostindische Compagnie. Zoals gebruikelijk combineerde de koopman zijn inspanningen voor zijn werkgever met een levendige handel voor eigen gewin.

Sander keerde als een vermogend man terug naar Amsterdam, waar hij zijn intrek nam in een grachtenpand op de Keizersgracht, het huidige Museum van Loon. Het is zeker dat het voorwerp minstens driehonderd jaar oud is, en mogelijk nog veel ouder. De herkomst is China.

Het lijkt aannemelijk dat de parel dat land als smokkelwaar heeft verlaten om in Batavia te worden verpatst. China kende in de achttiende eeuw namelijk een wettelijk exportverbod voor parels van enige omvang. Die behoorden toe aan de keizer, in de periode van de illegale overdracht aan koopman Sander in Nederlands-Indië een zekere keizer Qianlong.

Van Pruisen naar Rome
Na de veiling van de parel op 26 augustus 1778 in een café op het Singel, ging de reis over de wereld verder. Naar Sint Petersburg, waar Catharina de Grote een indrukwekkende verzameling kunst, edelstenen en parels aan het vergaren was voor de inrichting van haar paleizen.

Vermoedelijk is de internationale handelsbank Hope & Co in Amsterdam opgetreden als tussenpersoon voor de Russische keizerin. John Hope had Rusland in zijn portefeuille, was gevestigd in Amsterdam, maar hield een aantal maanden per jaar kantoor in Sint Petersburg.Daarna wordt het allemaal een beetje vaag.

Een halve eeuw na het overlijden van Catharina in 1796, dook de parel op in Pruisen, meer precies in de handbagage van de dochter van een reder uit Danzig die door haar vader in verband met onlusten in de havenstad naar Rome was gestuurd. In het oorspronkelijke doosje dat in Batavia met de parel werd verkocht, zit nog steeds een snipper vergeeld papier met daarop geschreven: 'Mademoiselle Plonsky, 4 Rue du Provence, Hotel Paris - Rome.'

De reis van de slapende leeuw.Beeld Het Parool

1.
1765,
gekocht voor 4500 Engelse ponden door d e Amsterdamse koopman Hendrik Coenraad Sander in Batavia
2.
1778,
geveild in Amsterdam, voor 2100 gulden gekocht door de handelsbank Hope en Co, vermoedelijk in opdracht van Catharina de Grote
3.
1779,
parel afgeleverd in Sint Petersburg
4.
1863,
Poolse reder Plonsky stuurt dochter van Gdansk naar Rome, met in haar tas de parel
5.
1979,
Amsterdams Parelgenootschap koopt de parel aan

Heeft mademoiselle Plonsky de parel te gelde gemaakt? In elk geval ging het voorwerp in Rome over in de handen van de Amsterdamse edelsmid Lodewijk Willem van Kooten, die halverwege de negentiende eeuw in de Italiaanse hoofdstad werkzaam was bij de firma Castellani.

Daar werd op dat moment gewerkt aan een kroon en een scepter voor Victor Emmanuel II, koning van Italië. In 1867 keerde Van Kooten terug naar Amsterdam, waar hij ging wonen aan de Nieuwe Spiegelstraat, met de slapende leeuw in zijn bezit.

Drukbezochte tentoonstelling
De huidige eigenaar kreeg in 1979 een telefoontje van een achterkleinzoon van Van Kooten, die vroeg of hij belangstelling had voor enkele stukken uit het familiebezit. De koop werd gesloten, en de verwerver haalde vijf vrienden over om een aandeel te kopen. Het Amsterdams Parel Genootschap was geboren, met als enige verplichting een jaarlijkse aandeelhoudersvergadering in de Oesterbar - waarvan het formele deel van de avond zich steevast beperkt tot de constatering dat de parel het prima maakt.

Tussen 2001 en 2005 werden de aandeelhouders uitgekocht door de huidige eigenaar, die nog geen afscheid wilde nemen van de Slapende Leeuw. In 2008 was de parel voor de tweede keer in tien jaar tijd te zien in Naturalis tijdens een drukbezochte tentoonstelling.

Bijna tien jaar later vindt ook de eigenaar de tijd rijp om het voorwerp te verkopen. Zijn grote wens: een koper die de parel met zijn Amsterdamse geschiedenis een mooie, zichtbare plek kan geven in de stad, bijvoorbeeld als trekpleister voor de drommen Chinese en Russische toeristen die naar Amsterdam komen.Een parel met een vergelijkbare omvang, de Arco Valley Pearl, werd in 2007 op een veiling in Dubai aangeboden voor acht miljoen dollar. Maar dat is wel heel veel geld, vindt ook de huidige eigenaar, die de slapende leeuw aanbiedt voor aanzienlijk minder, inclusief doosje en echtheidscertificaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden