Plus

Groote Museum van Artis straks niet meer best bewaarde geheim

Het in 1947 gesloten Groote Museum van Artis wordt gerestaureerd en zal daarna weer worden opengesteld voor het publiek.

Marc Kruyswijk
De zolder van het Groote Museum Beeld ARTIS/Maarten van der Wal
De zolder van het Groote MuseumBeeld ARTIS/Maarten van der Wal

Een rommelzolder. Maar wel de allermooiste rommelzolder van de hele stad, zonder twijfel. Waarom is hier nog geen film opgenomen, geen quasialternatief huwelijk voltrokken, geen hippe talkshow gepresenteerd? Ja, het is oud en verwaarloosd en je moet je uiterste best doen om het te zien: de pracht en de praal van het 162 jaar oude gebouw staat enorm in de weg.

Gebouwd vanaf 1852, geopend drie jaar later. Iedere Amsterdammer zal er zijn langsgefietst of heeft het gezien vanuit de tram: het Groote Museum, onderdeel van Artis, gelegen aan de Plantage Middenlaan.

Beneden jarenlang zo'n klassieke zaal voor feesten en partijen, erachter sinds enige tijd het Artisplein als voorbode voor de rest van de dierentuin. Daarboven stond het leeg, al zeventig jaar. En daar gaat nu verandering in komen.

De zolder is het bijzonderst
Woensdagmiddag is het startsein gegeven voor de restauratie van het gebouw. De benedenzalen worden gerestaureerd en vernieuwd, maar pas nadat de boel is uitgegraven en er een kelder is aangelegd. Dat wordt fraai allemaal, voor zover het dat niet al is.

Maar de bijzonderste ruimte bevindt zich boven dus. Ruime vitrines, gaanderijen met over de hele wand iets dat zich waarschijnlijk het best laat omschrijven als volières. Machtige ramen waar het voorjaarslicht doorheen plenst.

Artisdirecteur Haig Balian leidt rond. Trots dat hij deze ruimte nu eindelijk kan laten zien. Een van de best bewaarde geheimen van de stad, het klinkt zo flauw, maar er is geen woord van gelogen.

Toen Balian veertien jaar geleden directeur werd, liep hij hier al rond. Het moet worden gerestaureerd en weer gebruikt worden door publiek, dacht hij.

Groot geluk
"Er zijn aanzienlijke gebreken, de fundering is volledig verrot. Maar dat het negentiende-eeuwse interieur bewaard is gebleven, is een groot geluk."

Balian is er de man niet naar om zomaar dingen te doen. "Je moet de geschiedenis kennen van deze plek, de functie die het had toen de oprichters van het Koninklijk Zoölogisch Genootschap Natura Artis Magistra besloten hier een gebouw neer te zetten. Daaraan mag je nooit voorbijgaan."

Olifant
Want wat nu vooral bekend staat als dierentuin was toen, halverwege de negentiende eeuw, voor een belangrijk deel een sociëteit voor de stad Amsterdam. "Leden ontmoetten er vrienden en bekenden in zakelijke en culturele netwerken. Dat was beneden, boven stonden in de hoge en lichte zalen honderden opgezette dieren. Vogels en vleermuizen, op soort geordend, stonden in meer dan manshoge glazen kasten."

De nu nog vervallen toegang naar de zolder Beeld ARTIS/Maarten van der Wal
De nu nog vervallen toegang naar de zolderBeeld ARTIS/Maarten van der Wal

Het moet een indrukwekkend gezicht zijn geweest. In de enorme middenhal stonden een olifant en giraffen, terwijl de enorme skeletten van walvissen en dolfijnen aan de plafonds waren opgehangen.

Totdat het voorbij was in 1947 en dit Groote Museum de deuren moest sluiten. Reden: financiële nood.

Een schat, maar ook een last
De heropening van het museum gaat 18 miljoen euro kosten, een bedrag waarvoor Balian zich de blaren op de tong heeft moeten praten bij rijksdiensten, ministeries en particuliere schenkers. Want het Groote Museum mag een schat zijn, het is ook een last.

"Door de financiële crisis heeft het jaren langer geduurd, konden we niet alles tegelijk doen, maar deden we het stapje voor stapje. Eerst de dieren, natuurlijk, die hebben bij ons altijd prioriteit. Vervolgens het restaurant, het plein en Micropia. Nu, eindelijk, het Groote Museum. We wonen in een van de rijkste landen ter wereld, maar ze moeten je het geld wel geven."

Over wat dat museum dan precies gaat behelzen, wordt vooralsnog geen uitspraak gedaan. Artis staat voor dieren en voor landschap, voor natuureducatie en monumenten, zegt Balian.

Cryptisch: "En nu wordt de mens toegevoegd. We gaan hier het publiek laten kennismaken met de wijze waarop natuur en mens met elkaar verbonden zijn. Meer zeg ik er niet over: het is een heel goed idee en ik wil anderen niet wijzer maken dan ze zijn."

Het Groote Museum, gezien vanaf de dierentuinkant Beeld ARTIS
Het Groote Museum, gezien vanaf de dierentuinkantBeeld ARTIS
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden