Review

Groot en krankzinnig leed in de nieuwe A.F.Th. van der Heijden *****

Nu bewijst het boek Groepsportret: Wie is wie in De tandeloze tijd van A.F.Th. (1996, samengesteld door Jan Brands en Anthony Mertens) zijn nut. In het onlangs tijdens de uitreiking van de P.C. Hooftprijs (aan Van der Heijden) gepresenteerde vijfde deel van De tandeloze tijd draait het om Albert Egberts' tante Tiny, oftewel Tientje Poets. Wie is dat ook alweer? Komt ze überhaupt wel eerder in de cyclus voor?

A.F.Th. van der Heijden.Beeld Bart Koetsier

Nu bewijst het boek Groepsportret: Wie is wie in De tandeloze tijd van A.F.Th. (1996, samengesteld door Jan Brands en Anthony Mertens) zijn nut. In het onlangs tijdens de uitreiking van de P.C. Hooftprijs (aan Van der Heijden) gepresenteerde vijfde deel van De tandeloze tijd draait het om Albert Egberts' tante Tiny, oftewel Tientje Poets. Wie is dat ook alweer? Komt ze überhaupt wel eerder in de cyclus voor?

Ja, ze staat in het wie-is-wieboek. Ze is de zus van Alberts moeder Hanny en verloofd met Koos uit Breda. Ze wordt geïntroduceerd in deel twee, De gevarendriehoek. De eerste keer dat er van haar sprake is, wordt ze omschreven als 'een ietwat venijnige tante'. Tevens is ze een 'verblindend mooie' vrouw. Veel meer over haar krijgen we daar nog niet te weten.

Ze is, blijkt in De helleveeg, zoals het vijfde deel heet, vooral een familielid van Albert. Dat is een belangrijk gegeven, want familiegeheimen, familiegriezeligheid en familie-ellende krijgen we in ruime mate over ons uitgestort. Tante Tiny is de helleveeg van de titel, al wordt later in de roman ook nog een andere vrouw naar voren geschoven die aanspraak kan maken op deze dubieuze kwalificatie.

Wat moet je met het grootste deel van je familie? Dat is de vraag waar Albert zich voor gesteld ziet. Je wilt die lui kwijt, maar meestal lukt dat niet. Albert constateert ergens vlak voor de helft van de roman dat 'zoveel mensen zich op volwassen leeftijd tegen hun familie keerden, en emigreerden naar andere sociale biotopen'. En: 'Als ze zich niet van hun familie wisten los te maken, dan restte alleen nog de hoop dat deze of gene spoedig zou sterven.'

Van der Heijden serveert de familiegruwelen smakelijk uit. We volgen de geschiedenis tussen tante Tiny en Albert over een periode van meer dan vijftig jaar - dat houdt het tempo er lekker in. Tante Tiny is altijd furieus, die woede heeft een reden, en het hoe en waarom wordt stapsgewijs duidelijk. Tante weet haar eigen leven grondig te verzieken en zet alles op alles om anderen in haar val mee te slepen. En die anderen hebben het daar vaak ook wel naar gemaakt.

Het fraaiste hoofdstuk vormt het hart van het boek. Student Albert belandt daar met zijn in elk geval wat haar uiterlijk betreft nog altijd aantrekkelijke tante in bed en doet daar dingen met haar die Koos, inmiddels de echtgenoot van Tiny, achterwege laat. 'Koos weet van toeten noch blazen. Die knort wel, maar niet tussen mijn dijen,' deelt tante mee.

En daar ontvouwt zich binnen enkele bladzijden een basisschema uit De tandeloze tijd: incest, impotentie en wrange humor. Albert heeft een doldriest cadeau bij zich voor Tiny, namelijk een groot paasei van chocola, en terwijl tante en neef bezig zijn, blijkt oma vastgeketend te zitten in een zijkamertje. Albert vertrekt uiteindelijk toch nog monter, terwijl hij zacht het refrein van een lied van Ramses Shaffy zingt: 'Maar we leven nog / Ja, we leven nog / En we leven nog / Dus niet zeuren.'

Dat is wat De helleveeg zo goed te verteren maakt: het leed in de familie is groot en krankzinnig, maar Albert laat zich er niet onder krijgen. Als kind luistert hij zijn familie af, als student draait hij volop mee in de gekte en als volwassene schrijft hij alles op, want: 'Dat alles, en nog veel meer, was Tientje Poets.'

De helleveeg is een hilarisch requiem.

De helleveeg
De Bezige Bij, 18,50 euro

Beeld De Bezige Bij
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden