Griepvoorlichting ontaardt in chaos

De Britse griepvoorlichting is veel duidelijker. Foto EPA

Helemaal zeker zijn ze er niet van, maar volgens Bert en Klazien (70) uit Amersfoort komen straks vooral mensen met suikerziekte, longaandoeningen en chronisch zieken in aanmerking voor een prik tegen de Mexicaanse griep. Zelf is het tweetal redelijk gezond en dus denken ze te worden overgeslagen. Mis. Alle ouderen krijgen een oproep, kondigde minister Ab Klink van Volksgezondheid maandag aan. ''Dus wel? Het is allemaal wel wat verwarrend.''

De Mexicaanse griep zou in het najaar toeslaan, luidde aanvankelijk de boodschap van het RIVM, het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Niet veel later meldde de griepwatcher dat de piek mogelijk al in de nazomer wordt bereikt. En toen was er ineens, midden in de zomervakantie, het bericht dat het met de griep wel meeviel. Een milde variant, vergelijkbaar met de gewone griep die elk jaar de kop opsteekt.

Het blijft niet bij één voorbeeld, stelt bestuurskundige en Eerste Kamerlid voor de VVD Uri Rosenthal, voorzitter van het Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement. Eergisteren nog verkondigde RIVM-directeur Roel Coutinho dat mensen met griepverschijnselen niet naar het ziekenhuis moeten gaan, maar naar de huisarts. ''Een maand eerder was de boodschap juist: ga niet naar de huisarts, bel hem, anders kun je mensen in de wachtkamer besmetten.''

Als het op dreigend onheil aankomt, luidt Rosenthals stelregel: vertel de mensen tijdig en precies wat ze moeten doen. ''In dit voorbeeld zie je al dat dat niet altijd is gebeurd.''

Volgens Rosenthal ging er meer mis. ''Bij een pandemie moet je twee punten altijd uit elkaar houden. Eén: hoeveel mensen zijn besmet? Twee: wat is de ernst? De omvang zegt namelijk niets over de ernst. De autoriteiten zijn er van meet af aan niet in geslaagd die twee zaken uit elkaar te trekken.''

En dan was er nog de regie. Verantwoordelijk minister Ab Klink wist zich steeds omringd door Coutinho en viroloog Ab Osterhaus als hij de stand van zaken doorgaf. Niet goed, vindt Rosenthal. ''Osterhaus is adviseur, geen gezagsdrager. In dit soort zaken moet er gezaghebbende voorlichting zijn. De minister had vaker zelf cruciale mededelingen moeten doen. Burgers krijgen toch al een explosie aan informatie via de pers en internet. Dan is er iemand van de overheid nodig die een consistent verhaal neerzet en dat steeds herhaalt. Alleen dan blijft het hangen.''

In Groot-Brittannië hadden ze dat beter door, stelt crisisexpert Ralph Kroeniger, eigenaar van een adviesbureau voor crisisbeheersing en rampenbestrijding. Hij is net terug uit Londen. ''De metro daar hangt vol met posters van de overheid waarop staat wat je bij griep moet doen. Steeds dezelfde afbeelding met dezelfde boodschap. Zelfs bij evenementen, tot aan de plaatselijke landbouwdag toe, hangt die poster boven elke wc.''

In Nederland moeten burgers het doen met verhalen in de media en een minister die af en toe wat zegt, zegt hij. ''Met een persconferentie bereik je de mensen niet. De overheid geeft jaarlijks miljoenen uit aan de campagne Denk vooruit. Dat geld had beter aan tv-spots en advertenties over de griep kunnen worden besteed.''

Klink kondigde eerder aan iedere Nederlander een brief te sturen. Dat was nog niet gebeurd; binnenkort komt een folder. Kroeniger: ''Artsen en andere professionals zijn doodgegooid met informatie. Maar de gewone burger is overgeslagen.''

Communicatiewetenschapper Jan Gutteling vindt die conclusie voorbarig. ''Iedere burger een brief sturen is een klus die je niet moet onderschatten. Wat moet erin? Ontwikkelingen gaan snel, voor je het weet is de informatie achterhaald.''

Rosenthal wijst er echter op dat mensen de overheid op den duur niet meer geloven als informatie telkens wordt bijgesteld. ''Stel dat de griep toch ernstiger blijkt te zijn dan nu wordt voorgesteld, dan is nog een heel grote inspanning nodig om tot die mensen door te dringen.''

Hoe de verwarring ontstond

* De Mexicaanse griep kon heel agressief en dodelijk zijn, meldden deskundigen eerder dit jaar. Op 7 augustus maakte het RIVM bekend dat het wel meeviel met de griep en dat deze vergelijkbaar was met een gewone seizoensgriep.

* Minister Ab Klink maakte eerder bekend 34 miljoen vaccins te hebben besteld: voldoende om iedereen twee keer in te enten. Maandag werd duidelijk dat vooralsnog eerst 'kwetsbare groepen' worden ingeënt: dus niet iedereen, maar ongeveer een derde van de Nederlandse bevolking.

* Wie voor 1957 werd geboren, zou al een natuurlijke afweer hebben opgebouwd tegen de Mexicaanse griep doordat destijds een soortgelijk virus de ronde deed, vertelde het RIVM. Daarmee zouden ouderen mogelijk al beschermd zijn tegen het virus. Op advies van de Gezondheidsraad krijgen straks toch alle gezonde zestigplussers een prik.

* Jongeren zijn relatief vatbaar voor de Mexicaanse griep, stelden deskundigen. Zij behoren echter niet tot de groep die in het najaar voor vaccinatie wordt opgeroepen.

* Heb je griepverschijnselen, ga dan niet naar het ziekenhuis of de huisarts, maar bel die huisarts, luidt het advies van de overheid. Het Slotervaartziekenhuis opende echter een grieppoli waar zieken wel gewoon terechtkunnen.

Eindelijk een folder

Hoesten, niezen en neus snuiten in een papieren zakdoekje dat je direct weggooit. Handen wassen met water en zeep en de handen goed afdrogen. Dat zijn een aantal van de tips die te lezen zijn in de brochure van de overheid voor de Mexicaanse griep.

In een aantal radiospotjes adviseert de overheid hetzelfde.

De brochure valt vanaf maandag bij alle Nederlanders op de mat. De radiospotjes zijn te horen sinds vanochtend. RTL Nieuws had er de hand op weten te leggen en plaatste de folder en twee spotjes gisteren op de website.

Het ministerie van VWS zegt dat het doel van het ministerie is zoveel mogelijk mensen te bereiken. ''RTL geeft onze campagne hiermee alleen maar extra bekendheid.''

In de brochure Zo houden wij grip op griep geeft de overheid antwoord op vragen als: hoe kan ik voorkomen dat ik besmet raak, wat is Nieuwe Influenza A (de officiële naam), wat zijn verschijnselen van de griep en zijn er medicijnen beschikbaar?
De radiospotjes verwijzen mensen met aanvullende vragen door naar de website grieppandemie.nl en het informatienummer 0800-1100. (LAURENS KOK EN ANNEMIEKE KOOPER)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden