Opinie

'Grachtengordel heeft Unesco-keurmerk gekregen door onjuiste aanname'

De grachtengordel in Amsterdam heeft het Unesco-keurmerk gekregen op basis van de onjuiste aanname dat het moerasland was, schrijft Egbert de Haan.

Genummerde kaart die in 1612 werd gepubliceerd door Willem Jansz. BlaeuBeeld Collectie Atlas Dreesman/Stadsarchief

Met de benoeming in 2010 van de grachtengordel tot Unesco werelderfgoed, kreeg de marketingmachine van de gemeente een prachtig instrument in handen waar hard voor was gewerkt. Het had namelijk nogal wat voeten in de aarde voordat Unesco overtuigd was van de Outstanding Universal Value van de grachtengordel, die voor plaatsing op de lijst een vereiste is.

Het nominatiedossier telde maar liefst 1496 pagina's, waarin alle facetten van de grachtengordel en de zogenoemde bufferzone worden beschreven. Ter vergelijking: het nominatiedossier voor de Beemsterpolder komt niet verder dan pagina 103.

Marketinginstrument
Maar voor wie de stad commercieel wil exploiteren is een nominatie op de lijst van Unesco dan ook geen kleinigheid. Na de toekenning knalden de champagnekurken en kon het prachtige uithangbord van Unesco bevestigd worden aan het marketinginstrument van de stad. In alle euforie vergat men echter de samenvattende tekst die door Unesco was opgesteld op eventuele fouten of omissies te controleren. En hier wordt het sprookje lelijk.

Op de website van Unesco staat namelijk in maar liefst acht talen vermeld dat om de grachtengordel aan te leggen en dus 'het stadsgebied uit te breiden (...) drooglegging van het moerasland nodig [was].' En dat daarvoor een 'netwerk van grachten (...) in concentrische bogen' werd aangelegd.

Nu moet de aanleg van de grachtengordel gezien worden als een knap staaltje zeventiende-eeuws stedenbouwkundig vernuft, maar dat hiervoor moerasland drooggelegd moest worden, is grote flauwekul.

Enigszins drassig
De veenontginningen waar deze moeraslandtheorie naar lijkt te verwijzen dateren van eeuwen daarvoor. Het gebied van de grachtengordel en de Jordaan was namelijk vlak voor de grote zeventiende-eeuwse stadsuitbreidingen voor een groot gedeelte bewoond gebied. Het was polderland waar, al dan niet illegaal, op grote schaal werd ­gebouwd. Dat het enigszins drassig land was zal ongetwijfeld waar zijn, maar van een moeras was absoluut geen sprake.

Waarom staat het op deze manier beschreven op de website van Unesco? Heeft het ermee te maken dat het 'droogleggen' gelijkenis vertoont met dat andere Nederlandse werelderfgoed, de Beemsterpolder? Het raakt immers aan het tot de verbeelding sprekende idee van de Nederlander die zelfs onder zeeniveau droge voeten weet te houden. Dat gekke volkje dat land dat niet door God gegeven is, zelf wel creëert. Nederland waterland. Dat idee?

Egbert de Haan, historicusBeeld -

Het opmerkelijke aan de omschrijving op de Unesco-site is dat in het vuistdikke nominatiedossier het woord moeras niet voorkomt. Pas in het rapport van Icomos, dat advies uitbrengt voor de toekenning van het prestigieuze predicaat werelderfgoed, is sprake van 'draining the swampland'. Het lijkt dus een interpretatiefout van de commissie die het Amsterdamse voorstel heeft beoordeeld.

Mooi verkooppraatje
Maar dat is nog tot daaraan toe. Het kwalijke aan dit grachtengordelmoerasverhaal is dat dit voorkomen had kunnen en moeten worden door de verantwoordelijke commissie in Nederland.

Want hoewel de samenvattende tekst door Unesco ter goedkeuring werd voorgelegd aan de Nederlandse afdeling van de organisatie, is hier niets mee gedaan. Hiermee wordt de indruk gewekt dat men het wel een mooi verkooppraatje vond. Het is immers geen geheim dat de wens op de werelderfgoedlijst te komen vooral als een toeristisch marketinginstrument moet worden gezien. De potentiële bezoeker kan nu heel officieel worden verleid het prachtige Amsterdam te bezoeken.

Meer toerisme wilde Amsterdam in 2010 aantrekken. Nu dat gelukt is, kan volstaan worden met het geven van informatie aan de bezoekers. En misschien kan ook iemand Unesco vertellen dat het droogleggen van een moeras niet nodig was voor het aanleggen van de grachtengordel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden