Plus

'Grab-and-go supermarkt heeft de toekomst'

Het rommelt in supermarktland. Internet en veranderend consumentengedrag zetten de winkelketens onder druk, maar creëert ook kansen. Eerste deel van een serie: het einde van de aloude supermarkt.

Beeld Tzenko Stoyanov

'Het is al lang geen strijd meer om marktaandeel, maar om maagaandeel. De consument is gewend geraakt aan gemak. Laten we onze boodschappen niet thuisbezorgen, dan onze maaltijden wel. En als we niet thuis zijn en ­honger hebben, willen we zo snel mogelijk ­worden bediend."

En welke bedrijven missen de boot? Dat zijn juist de supermarkten die gedurende de afgelopen decennia de maaginhoud van de consument hebben bepaald, denkt Jan-Willem ­Grievink, hoofddocent voedsel­strategie aan Nyenrode Business Universiteit en directeur van Foodservice Instituut Nederland, dat zowel horeca, supermarkten als voedingsproducenten vertegenwoordigt.

"Iedereen probeert nu een graantje mee te pikken van de traditionele supermarkt, van warenhuizen als Hema tot online nieuwkomers als Picnic. In het hele winkellandschap staat het grijze middensegment al onder druk, bij de ­supermarktwereld is die druk nog veel hoger."

"Supermarkten kunnen niet meer blijven doen wat ze altijd hebben gedaan. Het is geen toeval dat Jumbo met La Place aan de gang gaat, dat Albert Hein pizzabakkers in zijn winkels neerzet en dat Spar snelle stadswinkels opent."

Maar de rest beweegt volgens Grievink niet, te laat of de verkeerde kant op. "Plus groeit nu heel snel en Emté is aan het verbouwen tot luxewinkel. Maar daarvoor zitten ze in de dorpen echt op de verkeerde plek. Dirk blijft stug hetzelfde doen. Die opent ook een gemakswinkel in Amsterdam, maar dat is gewoon een kleine Dirk."

Luxe of spotgoedkoop
De rekening alvast opmakend voorspelt Grievink dat over tien jaar de helft van de supermarktbedrijven zal zijn verdwenen. Kies óf voor luxe en snel, óf voor spotgoedkoop en simpel, en winkelketens die dat niet doen, zijn volgens hem gedoemd te verdwijnen. "In de VS en Engeland is dat al gebeurd, in Frankrijk en Duitsland gebeurt het nu. Nederland is echt geen uitzondering."

"Supermarkten hebben elkaar veel te lang in de gaten gehouden en niet gezien wat er om hen heen gebeurde. Kijk eens rond in Londen, naar wat Marks & Spencer of Waitrose met hun supermarkten doen door allerlei luxe toe te voegen. Andere partijen in Nederland zien dat wel, zoals in Amsterdam Stach, dat de buurtwinkel nieuw leven in blaast, of Marqt, dat veel met lokale producten doet."

"Als de consument straks voor 16,95 euro een verse driegangenmaaltijd kan kopen, gaat hij echt niet meer voortdurend naar de supermarkt voor de boodschappen om zelf te kunnen koken."

Het aantal gemakswinkels zou volgens hem een veelvoud moeten zijn van wat het nu is. "Wanneer gaan álle supermarkten inzien dat de consument bereid is om meer te betalen voor dat belegde broodje of die ene pruim, dan voor dat gesneden volkoren of pond fruit?"

Ook is er volgens de voedingsdeskundige nog ruimte voor heel wat meer discounters. "Lidl maakt nu sprongen, maar dat is lang niet ­voldoende. En online staat nog in de kin­derschoenen, maar het vreet wel het hardste aan de omzet van traditionele supermarkten. Het marktaandeel van online ligt nu onder de
3 ­procent, maar kan best groeien naar 9 procent."

Hij wijt de passieve houding aan de ingesleten reflexen van de branche. "Supers blijven met oogkleppen op sturen op omzet en kosten per vierkante meter. Ze denken nog altijd dat klanten gewoon slaafs hun boodschappen op de band blijven leggen."

Weg uit het midden
Grievink kan het weten; hij was zelf topman van zo'n supermarktketen uit de middenmoot, Prisma Food Retail (Golff en Attent), tot die ketens in handen kwamen van Sligro en Spar.

De kleintjes zullen volgens hem niet verdwijnen omdat ze klein zijn, maar omdat ze niet durven te veranderen. "Ga weg uit het midden. Word discounter of onderscheid je als kwaliteitszaak. Maar veel kleinere spelers zitten ­daarvoor weer op de verkeerde plek. Er moet een ­rigoureuze ruilverkaveling komen. In de steden kunnen er nog heel wat vierkante meters grab-and-go bij."

De verandering zal tijd vergen. "Nu de ren­dementen op zich nog goed zijn, kunnen veel spelers nog wel even door. Maar dat lukt ze geen tien jaar meer. Emté, dat na een mislukte verbouwing heeft aangekondigd op zoek te gaan naar partners of een koper, is de eerste. Dat zal de aanzet zijn voor een supermarktoorlog, die de consolidatie van het vorige decennium overtreft."

Jan-Willem Grievink, hoofddocent voedsel­strategie aan Nyenrode Business Universiteit en ­directeur van Foodservice Instituut Nederland Beeld FSIN

Slagveld

Met 25 verschillende supermarktketens, 6100 vestigingen, een jaaromzet van 35 miljard euro en maar 17 miljoen inwoners is ­Nederland een speeltuin voor supermarkten.
Vrijwel nergens is er zoveel keuze en concurrentie.

Twee derde van die markt is in handen van drie bedrijven: marktleider Albert Heijn (35 procent), ­gevolgd door Jumbo (19 procent) en Lidl (10 procent). Te verwachten is dat de klappen gaan vallen in het slagveld daaronder.

Door overnames en misschien faillissementen zullen kleintjes verdwijnen, de groten groeien en zal er wellicht een aantal middenmoters doorstoten. In de komende drie weken schetst Het ­Parool drie voorbeelden: Spar, Emté en Dirk van den Broek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden