'Graaigedrag' managers moeilijk uit te bannen

Als student hebben ze hoge cijfers en ze maken indruk tijdens hun stages. Scholen schuiven ze graag naar voren als het gezicht van hun managementstudie, want ze zijn voor hun leeftijd al buitengewoon charismatisch. Voordat zij hun opleiding hebben afgerond, trekken bedrijven al aan deze studenten.

Voor de high potentials, de bestuurders van de toekomst, trekken bedrijven alles uit de kast. Zij krijgen loopbaantrajecten, uitstekende arbeidsvoorwaarden en bovendien een toekomstperspectief met een baan in het topmanagement van het concern aangeboden.

En dan komt het moment dat de afgestudeerde zijn capaciteiten moet tonen. Het bedrijf heeft te kampen met een financiële tegenvaller en de kersverse manager is voor het eerst in zijn carrière verantwoordelijk voor een groot probleem. Om het probleem op te lossen, moet het wel eerst erkend worden. Maar erkenning kan wel eens schadelijk zijn voor de jaarlijkse bonus, of misschien zelfs voor de carrière. Voor het eerst in zijn loopbaan kampt de jonge manager met een ethische kwestie. En daar gaat het vaak fout.

''Als deze jonge mensen voor een ethisch dilemma komen te staan, stellen zij eigenbelang vaak boven het algemeen belang of het belang van het bedrijf,'' zegt Phillip Wallage, partner bij accountantsbureau KPMG, die onderzoek heeft gedaan naar het normbesef van afgestudeerden bij bedrijven.

Het is niet goed gesteld met het ethisch normbesef van de aankomende bestuurders in het bedrijfsleven. Veertig procent van de Nederlandse bedrijven heeft afgelopen twee jaar aanstormend talent de laan uitgestuurd wegens een gebrek aan normen en waarden, aldus KPMG. ''Omdat de huidige economische crisis mede toegeschreven wordt aan een gebrek aan ethisch en moreel verantwoord gedrag, is dit op zijn minst verontrustend,'' zegt Wallage, die het onderzoek heeft geleid.

Graaigedrag van managers blijkt moeilijk uit te bannen. Ondanks de kredietcrisis, die een jaar geleden uitbrak door toedoen van hebzuchtige bankiers, blijkt er alweer een nieuwe generatie managers op te staan die het gedrag van de voorgangers zonder schaamte kopieert. Nieuwe managers die status, carrière en inkomen laten prevaleren boven de continuïteit van de onderneming.

Angelique Keijsers, partner forensische accountancy bij adviesbureau Ernst & Young, is niet verbaasd dat jonge managers het niet zo nauw nemen met de regels.

''Wij hebben eerder al onderzoek gedaan en daar kwam uit dat de crisis er wel eens voor zou kunnen zorgen dat managers regels vaker overtreden. Juist als bedrijven in het nauw zitten, te maken hebben met financiële tegenslagen, laat de controle daarop te wensen over. En de manager heeft er volgens onze steekproef alle belang bij, omdat zijn beloning veelal afhankelijk is van de financiële prestaties van de onderneming. Ik vind het verontrustend dat na de kredietcrisis dit gedrag ook bij de toekomstige managers voorkomt. Belangrijk is hoe de manager functioneert, want die posities zijn belangrijk bij bestrijding van fraude.''

Ook onderzoeker Wallage hamert op de voorbeeldfunctie van de zittende leiders. ''Het voorkomen van incidenten en ongewenst gedrag is geen kwestie van regels, maar van vertrouwen, integriteit, cultuur en ethiek, met name aan de top van de organisatie. Bestuurders moeten door eigen voorbeeldgedrag laten zien dat zij hun verantwoordelijkheid nemen.''

Sinds het ontstaan van de crisis besteden ondernemingen meer aandacht aan ethiek, zeggen zij. Bedrijven zien juist een taak weggelegd voor het onderwijs. Eén op de drie ondernemingen meent dat hbo's en universiteiten veel meer moeten doen aan de ethische en morele vorming van studenten.

De Amsterdam Business School MBA van de Universiteit van Amsterdam trekt de touwtjes behoorlijk aan als het gaat om ethisch normbesef. De instelling start met ethiek als apart vak en studenten krijgen het daarnaast onderwezen als vast onderdeel van vakken als accountancy en financieel management, zegt directeur Willemijn van Dolen. ''Ik vind het verder een goed idee om een eed af te laten leggen door het senior management.''

Van Dolen is desalniettemin verrast dat zo veel afgestudeerden toch een scheve schaats rijden in hun eerste baan. ''Ik merk juist een enorm tegengeluid. Doordat zij steeds aangesproken worden op hun gedrag in kranten en hun directe omgeving, is sociale verantwoordelijkheid juist een enorm belangrijk gespreksonderwerp onder studenten. Ze zijn er echt mee bezig.'' (GERT VAN HARSKAMP)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden