Plus

Goed nieuws voor de twijfelaar: beslissen is een keuze

De huidige keuzevrijheid is niet alleen een zegen. We worden er maar eeuwige twijfelaars van. Geen nood, beter beslissingen nemen is te leren. En tevreden zijn met een gemaakte keuze ook.

Een van de belangrijkste dingen om goed beslissingen te kunnen nemen, is zelfkennis, aldus Frits Philips. Beeld Tzenko Stoyanov
Een van de belangrijkste dingen om goed beslissingen te kunnen nemen, is zelfkennis, aldus Frits Philips.Beeld Tzenko Stoyanov

Zal ik alleen met mijn zoon van vijf op vakantie gaan, of toch maar veilig aanhaken bij vrienden? Zal ik investeren in het opknappen van mijn dakterras, of is dat toch onverstandig? En de keukentafel die ik eindelijk heb gekocht, zal ik die groen verven?

En wélke groen dan? Gek word ik af en toe van mijn eeuwige twijfel, want soms zit ik weken later nog met hetzelfde dilemma en ben ik geen stap verder. Anderen lijken moeiteloos beslissingen te nemen terwijl ik er liever nog eens een nachtje over slaap. En nog een. Hoe doen zij dat, en waarom lukt mij dat niet?

Obstakels
Een beslissing die ik wel direct maak, is - zodra ik van het bestaan afweet - de cursus De Kunst Van Het Beslissen te volgen bij de School of Life, in 2008 opgericht door filosoof Alain de Botton. Want, zo lees ik op de site: beter beslissingen nemen is te leren.

En met eenmaal gemaakte keuzes tevreden zijn ook. En zo luister ik op een avond met zo'n dertig medecursisten, variërend van eind twintig tot halverwege de veertig, naar Frits Philips, die ons vertelt wat de obstakels zijn die beslissen moeilijk maken, en hoe je daar slimmer mee om kunt gaan.

De moeilijkheid is, zegt Philips, dat we tegenwoordig zo veel keuzevrijheid hebben. "Een keuze in beroep, in partner, waar we willen wonen, in spullen en vakanties. Dat was 25 jaar geleden echt anders. En zijn we nu gelukkiger? Nee."

Paradox
Psycholoog Barry Schwartz noemt dat de 'paradox van keuzevrijheid'. Want met zo veel keuzes móet er wel een perfecte zijn. De perfecte partner, de perfecte baan. Daardoor krijgen we keuzestress en zijn we minder snel tevreden met een keuze - denk aan het eindeloos wegswipen van potentiële partners op Tinder - want in ons achterhoofd bedenken we steeds: wat had een andere keuze opgeleverd? Dat kan verlammend werken, zegt Schwartz.

Beslissingen nemen is ook niet altijd makkelijk, zegt Philips, want ze kosten energie. En die heb je niet altijd. Om het jezelf makkelijker te maken en te kunnen focussen op belangrijke beslissingen, kun je regels opstellen en routines inbouwen voor de minder belangrijke dingen. "President Obama moet zo veel belangrijke beslissingen op een dag nemen, dat hij bewust maar twee kleuren pakken in de kast heeft hangen: blauw en grijs. Op die manier hoeft hij aan die keuze 's morgens geen energie te verspillen."

Zelfkennis
Een van de belangrijkste dingen om goed beslissingen te kunnen nemen, is zelfkennis, zegt Philips. "Leer beter kijken naar wat je zelf nodig hebt. Luister naar je gevoelens en wensen. Als je op vakantie wilt en je weet nog niet waarnaartoe en je begint met Google: nou, prettige wedstrijd. Als je eerst bedenkt wat je eruit wilt halen - wil je ontspannen, wil je er iets van leren - dan heb je al wat richtlijnen en kun je gerichter zoeken en beslissen."

Een hulpmiddel voor het maken van toekomstige beslissingen is om te achterhalen welke kernwaarden je belangrijk vindt. We krijgen een paar minuten om bij een aantal belangrijke beslissingen op te schrijven welke waarden erachter zitten. Philips: "Vind je vrijheid belangrijk of avontuur? Ben je op zoek naar persoonlijke ontwikkeling, veiligheid of status? Als je erachter bent welke waarden voor jou zwaar tellen, kun je ze bij een volgende beslissing mee laten wegen. Als je veiligheid belangrijk vindt, is veranderen van baan misschien niet verstandig."

Nieuwe prikkels
Het benoemen van waarden bij genomen beslissingengeeft helderheid. Ik kom uit op stabiliteit en veiligheid. Dat is ook niet vreemd, na een scheiding zoeken naar nieuw evenwicht. Maar nu? Ik denk dat ze aan 't veranderen zijn. Wat me nu aanspreekt is avontuur, nieuwe dingen ontdekken, autonomie.

En zodra ik dit opschrijf, heb ik het gevoel dat ik mijn vakantiedilemma al bijna heb opgelost. De waarden avontuur en nieuwe prikkels winnen het - in elk geval op papier - van veiligheid. En toch is er nog steeds een klein beetje angst, voor eenzaamheid bijvoorbeeld. Angst is een herkenbaar fenomeen bij het maken van beslissingen. Je moet bereid zijn een verlies te accepteren. Als je het een kiest, laat je het ander liggen.

Intuïtie
De volgende opdracht is bij deze belangrijke beslissingen op te schrijven hoe we ze hebben gemaakt: rationeel of intuïtief. En hoe ze zijn uitgepakt. De meeste cursisten komen, net als ik, uit op een mix van ratio en gevoel, waarbij de een wat meer neigt naar ratio en de ander naar gevoel.

Volgens Philips overschatten we meestal onze ratio. "We hebben het idee dat we een beslissing kunnen forceren door denkkracht, maar vaak rekenen we gevoel niet mee, waardoor een puur rationele beslissing niet lekker voelt."

Onderbewuste
Wat juist kan helpen bij het nemen van complexe beslissingen, is het onderbewuste aan het werk zetten. Philips refereert aan het boek Het slimme onbewuste van Ap Dijksterhuis, waarin hij uitlegt dat het onderbewuste een grotere verwerkingscapaciteit heeft dan ons bewuste brein.

Er is zo veel informatie dat je nooit alles kunt weten en kunt verwerken. Maar met gevoel alleen zie je belangrijke informatie over het hoofd. Dijksterhuis meent dat het onderbewuste veel meer voor ons kan doen, en dat blijkt ook uit wetenschappelijk onderzoek. Maar hoe zet je dat onderbewuste aan het werk?

Philips: "Selecteer een aantal criteria die je belangrijk vindt - de drie of vier belangrijkste, geen onuitputtelijke lijst - en denk daar gedurende de dag over na. Dan ga je slapen en 's morgens neem je de beslissing die als eerste in je opkomt." De onderzoeksgroep van Dijksterhuis die op deze manier te werk ging, was achteraf het meest tevreden over hun beslissingen.

Beslissingsbuddy
Aan het begin van de avond moeten we een dilemma voorleggen aan een medecursist. Als ik mijn buurvrouw het mijne voorleg - of ik wel of niet alleen met mijn zoon op vakantie zal gaan - roept ze resoluut "Nee, nóóóóit doen, dat is verschrikkelijk!" Licht uit het veld geslagen vraag ik naar haar dilemma: of ze uit elkaar moet gaan met haar man, met wie ze twee kinderen heeft. Ik word gered door het belletje van 'einde oefening'.

Ik vraag regelmatig advies aan vrienden, maar dat maakt een beslissing niet altijd makkelijker: ze zeggen vooral wat zij zouden doen en geven tegenstrijdige adviezen ("Niet groen doen hoor. Zeker niet zo fel." "Ja groen, lekker knallen!" "Echt, je moet stoppen met het daten van die man, hij is niet ok." "Heb geduld, geniet van wat het brengt.")

Volgens Philips kan het wel heel prettig zijn om anderen bij een beslissing te betrekken, want veel beslissingen zijn een eenzaam proces, waarin je alleen in gesprek bent met jezelf. "Om te voorkomen dat je je laat overbluffen, is het handig spelregels op te stellen. Ga elkaar niet overtuigen, maar spreek af dat je elkaar neutrale en open vragen stelt. Geef geen mening, maar vraag door: 'Wat denk je dat dat je brengt? Heb je weleens nagedacht over ...?' Door deze open vragen te beantwoorden, breng je je eigen denkproces verder, zodat je zélf tot conclusies komt."

Minder snel spijt
Bijkomend voordeel bij zo'n denkproces is dat je de beslissing uiteindelijk zelf maakt en minder snel spijt krijgt van een beslissing dan als je je laat leiden door de mening van een ander.

In de laatste oefening van de avond moeten we binnen drie minuten zo veel mogelijk oplossingen voor het dilemma van een medecursist opperen. Mijn sparringpartner wil op zoek naar een andere baan, maar heeft nog geen actie ondernomen. Na een paar vragen blijkt dat ze te druk is met haar huidige werk en het gezin. We komen er onder andere op uit dat ze een middag en een avond per week vrij moet maken om bezig te zijn met een andere baan: cv maken, vacatures zoeken, advies inwinnen.

Dan ben ik aan de beurt. Ik krijg vragen als: waar zie je tegenop? Wat is het ergste dat kan gebeuren? Door die te beantwoorden wordt mijn twijfel steeds minder. Mijn angsten en bezwaren blijken best overkomelijk, of niet realistisch. En na een paar minuten rolt hier de tip uit eerst eens een lang weekend alleen met mijn zoon weg te gaan in Nederland. "Je hoeft niet direct drie weken naar Frankrijk." Dat is heel erg waar: de lat hoeft niet gelijk torenhoog.

En zo heb ik besloten wat ik allang wilde, maar niet durfde: deze zomer ga ik met mijn zoon kamperen. Wij met z'n tweeën. Nu alleen nog beslissen waar we naartoe gaan.

Op 12 mei en 15 juni vindt de cursus 'De kunst van het beslissen' weer plaats.

The School of Life

The School of Life is opgericht om de grote en kleine vragen het leven te onderzoeken en verdiepen. Hoe vind je werk dat voldoening geeft? Hoe ga je een relatie aan? Hoe vind je rust? Hoe leer je de wereld begrijpen en, zo nodig, verbeteren? The School of Life wil mensen aan het denken zetten door hen kennis te laten maken met ideeën uit de geesteswetenschappen; van filosofie tot literatuur en van psychologie tot kunst. Ideeën die de geest aan het werk zetten, stimuleren en oprekken.

Beslissen kun je leren
1. Stel regels voor jezelf op om het aantal beslissingen dat niet belangrijk is te beperken. Kies bijvoorbeeld in een restaurant altijd voor vis omdat je dat thuis weinig eet. Ga bij twijfel voor de milieuvriendelijkste optie, de goedkoopste of de snelste, etcetera.
2. Verander van perspectief. Kijk eens op een andere manier naar de wereld en bedenk wat een rolmodel (of dat nu je vader of Beyoncé is) zou doen.
3. Verander van tempo. Beslissingen maken lukt niet als je met 180 op de snelweg raast of aan het werk bent. Ga wandelen en neem de tijd om te reflecteren.
4. Roep de hulp in van een beslissingsbuddy, die doorvraagt tot het punt waarop je antwoord kraakhelder is.
5. Accepteer 'goed genoeg', in plaats van te streven naar perfectie, want dat kan verlammend werken. Leg de lat niet te hoog. Je kunt leren van een proces, het eindpunt is van secundair belang.
6. Probeer te achterhalen wat jouw kernwaarden zijn. Als die je duidelijk zijn, kun je op basis daarvan makkelijker beslissingen nemen.
7. Zet je onderbewuste aan het werk (zie tekst).
8. Visualiseer dat je de beslissing al gemaakt hebt. Stel je ook het worstcasescenario voor, zodat je om kunt gaan met je angsten, in plaats van ze uit te de weg te gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden