Plus

Gifschandaal eieren: 'De boeren waren te goeder trouw'

Zo'n 180 pluimveebedrijven zijn geblokkeerd, kippen worden geruimd en eieren teruggehaald uit de supermarkten omdat ze een acuut gevaar kunnen vormen voor de gezondheid. Hoe kon het zover komen?

Onder andere in Kootwijker­broek hebben pluimvee­houders hun bedrijf geruimd. Beeld Maarten Sprangh

Het leek een wondermiddel dat aan kippen­boeren werd verkocht om bloedluis te bestrijden. Bloedluis is voor legkippen - en dus voor boeren - een heel vervelend probleem.

Kippen die worden gebeten, krijgen jeuk en gaan krabben. Kippen die bloed ruiken, gaan ook elkaar pikken. Voor je het weet is de stal veranderd in een slagveld. En heeft de bloedluis zich eenmaal in een leghennenstal genesteld, kom dan maar eens van die plaag af.

Gelukkig was daar ChickFriend. Dat Barneveldse bedrijfje bood de oplossing waar de pluimveesector al jaren naar zocht.

180 bedrijven
De Gelderse pluimveehouder Jan Vos, die met ChickFriend in zee ging: "Je komt zo'n bedrijf tegen op een beurs, een adviseur stelt voor om het te proberen, je krijgt te horen dat de middelen die ze gebruiken allemaal toegestaan zijn. Die mensen komen een keer praten, je hoort dat het een gecertificeerd bedrijf is. Dan denk je: laten we het doen. Als pluimveehouders willen we natuurlijk ook geen rommel in de stal. Het is zo belangrijk dat de consument je vertrouwt, dat wil je niet in de waagschaal stellen."

Zeker 180 pluimveebedrijven - het aantal dat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) heeft geblokkeerd - kregen afgelopen jaar het vrachtwagentje van ChickFriend op hun erf.

Op een internetfilmpje is de werkwijze van de bestrijdingsdienst te zien. Met een spuit­karretje loopt een medewerker, gehuld in gasmasker en geel maanpak, door de stal, een nevel verspreidend van een schoonmaakmiddel.

"Dat rook naar eucalyptus en menthol, etherische oliën die zijn toegestaan voor de bestrijding van bloedluis," zegt Hennie de Haan van pluimveehoudersorganisatie NVP. "Boeren zijn te goeder trouw met dit bedrijf in zee gegaan. Hoe konden ze bevroeden dat er een verboden gifstof was bijgemengd?"

Ruimen
Die verboden stof is fipronil, een middel dat ook in vlooienbandjes en antiluizenmiddelen voor honden en katten zit. Voor dieren die bestemd zijn voor de voedselketen, is fipronil verboden.

In de hoeveelheid die de NVWA in de eieren van een pluimveehouder uit Eck en Wiel aantrof, kan het zelfs acuut gevaar opleveren voor de gezondheid.

Het is de vraag of ChickFriend ervan wist. Het spoor van fipronil leidt naar België. ChickFriend zou het gewraakte bestrijdingsmiddel hebben gekocht bij Poultry-Vision in Weelde, net over de grens. Dat bedrijf zou fipronil hebben toegevoegd aan het legale middel Dega-16.

De autoriteiten hebben er een inval gedaan. De NVWA is een strafrechtelijk onderzoek begonnen. Poultry-Vision wil niet reageren. ChickFriend was wegens 'zakelijke omstandigheden', volgens de voicemail, niet bereikbaar.

Gedupeerde kippenboeren stellen ChickFriend aansprakelijk voor de schade die ze lijden. Die loopt snel in de papieren. Getroffen bedrijven moeten hun eieren terughalen uit de supermarkten en van klanten die ze in cakes en andere voedingsmiddelen verwerken.

Veel boeren zitten nog in onzekerheid. Van de 600 monsters die zijn genomen, zijn pas 150 uitslagen bekend. Twee bedrijven zijn op basis daarvan vrijgegeven.

Jan Vos heeft nog steeds niet heeft gehoord of zijn stallen besmet zijn. "Per dag komen er 20.000 eieren bij die ik niet kwijt kan. Maar m'n kippen eten wel gewoon door." De gevolgen beperken zich niet tot Nederland. Ook in België is een aantal bedrijven gesloten, en in Duitsland zijn bijna een miljoen uit Nederland afkomstige eieren teruggeroepen.

Een aantal pluimveebedrijven, waaronder in Kootwijkerbroek, heeft zijn dieren inmiddels laten ruimen. Zij hopen sneller weer open te mogen als de besmette kippen dood zijn. Kippen doden is vooralsnog geen maatregel die de overheid getroffen bedrijven oplegt.

Caloriearm dieet
Er wordt nog onderzocht hoe fipronil uit kippen en stallen is te krijgen. Hoogleraar toxicologie Martin van den Berg adviseert de dieren te verhuizen naar een schone stal, de oude schoon te maken en de kippen op een caloriearm dieet te zetten. "Dan gaan ze vet verbranden, waardoor ze de stof uitscheiden. Na zes tot acht weken zullen ze naar verwachting fipronilvrij zijn."

Ruimen vindt hoogleraar Van den Berg een slecht idee. "Het gaat om miljoenen kippen. Als dat niet per se noodzakelijk is, moet je die niet doden. Uit economische overwegingen voor de boeren niet, en met het oog op het dierenwelzijn niet."

'Kans is groot dat je er niets van merkt'

Wie eieren in huis heeft met code X-NL-40155XX, kan deze
maar beter weggooien, zegt de Nederlandse Voedsel- en Waren­autoriteit. Hoe erg is het als je al een paar exemplaren hebt ­gegeten?

Eieren met een hoge concentratie fipronil kunnen schadelijk zijn voor de schildklier, nieren en lever. Ook hersenafwijkingen zijn mogelijk.

Volgens toxicoloog Martin van den Berg van de Universiteit Utrecht blijkt dit vooralsnog alleen uit dierproeven. Hij erkent dat er weinig bekend is over de effecten van fipronil op een ongeboren baby of de gezondheid van kinderen en volwassenen.

Van den Berg acht de kans klein dat mensen die fipronileieren hebben gegeten, chronische gezondheidsklachten krijgen. "Ik verwacht dat volledig herstel mogelijk is, omdat het lichaam de stof afbreekt."

Ouders die hun kinderen de eieren hebben gegeven, dienen wel alert te zijn, waarschuwt de toxicoloog. "Kinderen krijgen gezien hun geringe lichaamsgewicht naar verhouding meer schadelijke stoffen binnen. Zij zijn dus kwetsbaarder voor mogelijke gezondheidsschade."

Van den Berg is terughoudend met uitspraken over de mogelijke symptomen of schadelijke gevolgen bij mensen. "Er bestaat een kans op klachten als je veel eieren achter elkaar zou eten. Maar dat doet niemand. Als ik zou zeggen dat een van de symptomen hoofdpijn is, dan heeft iedereen hoofdpijn. De kans is groot dat je er niets van merkt. Wie zich niet lekker voelt, moet naar de dokter gaan."

In veel voedingswaren - zoals cake - zijn eieren verwerkt, mogelijk ook met fipronil. De hoeveelheden gif die we zo in ons lichaam krijgen, zouden verwaarloosbaar zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden