PlusAchtergrond

Geweld tegen agenten nog te vaak gebagatelliseerd: ‘Dit is zo frustrerend’

Zowel binnen als buiten de politie wordt nog veel te makkelijk gedacht dat geweld tegen agenten bij het werk hoort. Een themadag bij de politierechter moet daar verandering in brengen. ‘Als agenten hierdoor stoppen met hun werk, heeft Amsterdam een groot probleem.’

Agente Leandra begeleidt bij de Amsterdamse politie collega’s die excessief geweld te verduren kregen.Beeld Jakob van Vliet

Als Olcay* op de avond van 27 juli 2019 de opdracht krijgt om haar bh uit te doen, verandert ze plotseling in een monster. Die middag was de Amsterdamse van begin twintig nog relatief rustig gearriveerd in het cellencomplex van de Nationale Politie in Zuidoost. Ze was onder invloed van alcohol betrapt tijdens een winkeldiefstal en door twee vrouwelijke agenten ‘ingeboekt’ voor een nachtje detentie, in afwachting van haar verhoor.

Omdat de bh is voorzien van beugels, mag die niet mee de cel in, een standaardprocedure in bijna elke gevangenis. Maar in Olcay knakt er iets waardoor alle remmen los gaan.

Schreeuwend slaat ze om zich heen. Ze spuugt richting de agenten, die al snel om hulp vragen om de uitzinnige vrouw onder controle te krijgen. Naast de winkeldiefstal heeft deze verdachte nu nog een zaak.

Vijf politiemedewerkers

Olcay is de eerste in een serie die de politierechter donderdagmiddag behandelde op een themadag vanwege geweld tegen politieagenten. Volgens de officier van justitie, die voorleest uit het proces verbaal van de aanhouding, zijn uiteindelijk vijf politiemedewerkers nodig om Olcay die avond in haar cel te krijgen. 

De schade bij de agenten: een beet in de knie, een andere beet in de pols, een schop in de maag, blauwe plekken en schaafwonden, en een nagel die is ontzet van een gekneusde, bloedende vinger. In totaal moet de toegesnelde GGD-arts in het cellencomplex vier agenten behandelen, waarvan er enkelen een aantal weken ziek thuis blijven.

Pepperspray

Politiemedewerkers krijgen steeds vaker te maken met excessief geweld tijdens het uitvoeren van hun werk, blijkt uit recente cijfers. Uitgerekend in de nacht voor de themazitting is het weer raak. Een Amsterdamse agent die het verkeer omleidt op de A10 na een ongeluk, krijgt klappen van een passerende automobilist. De verdachte is uiteindelijk alleen met pepper­spray in bedwang te houden.

De politie Amsterdam heeft een rechercheur vrijgemaakt om alle gevallen van geweld tegen politiemedewerkers te onderzoeken.

Uit een inventarisatie is inmiddels gebleken dat fysiek en verbaal geweld tegen agenten in Amsterdam in 2019 met ruim 30 procent is gestegen ten opzichte van het jaar ervoor, tot 640 meldingen. De strafeis bij agressie tegen agenten is al tot 200 procent hoger dan bij reguliere slachtoffers, maar dat schrikt de daders op het moment zelf nauwelijks af.

“Geweld tegen politiemensen is strafverzwarend omdat zij een speciale taak hebben in de maatschappij,” zegt politierechter Geradts in het vonnis voor Olcay. “Los van alle persoonlijke ellende die dit oplevert voor de mensen, is dit misdrijf heel schadelijk voor het systeem. Als agenten hierdoor stoppen met hun werk heeft Amsterdam een groot ­probleem.” Ze legt de vrouw een onvoorwaardelijke gevangenisstraf op van drie weken, waarvan één voorwaardelijk, met een proeftijd van twee jaar. Ook worden diverse schadevergoedingen aan de agenten toegekend.

Onderschat probleem

Volgens agente Leandra, die vorig jaar werd aangevallen op het Leidseplein door een groep van twintig mannen bij een aanhouding, is geweld tegen agenten een onderschat probleem. Dat heeft vooral te maken met het idee dat agressie bij het werk van de politie zou horen.

Deze gedachte leeft niet alleen bij buitenstaanders, soms ook binnen de politie zelf. “We moeten de cultuur veranderen want soms denken collega’s nog te stoer, alsof het normaal is om klappen te krijgen,” zegt Leandra. “Dat is niet zo en we moeten er speciale aandacht voor hebben zodat we andere agenten beter kunnen voorbereiden op dit soort risico’s.”

Leandra is vanwege haar ervaring en betrokkenheid aangewezen, naast haar gewone werk, als begeleider van agenten die te maken hebben gehad met excessief geweld. Een van hen is agent Bakker*, die vorig jaar samen met een collega naar een kantoor van de gemeentelijke uitkeringsinstantie DWI werd geroepen. Daar zit dan al de hele middag een man die het pand weigert te verlaten als hij niet op zijn manier wordt geholpen. De man heeft een paar dagen op straat geslapen en eist dat DWI hem helpt.

Gebalde vuist

Als zowel de beveiliger van het gebouw als Bakker meermaals rustig tegen de man heeft gezegd dat hij het pand moet verlaten, wordt hij agressief. ‘Verdachte haalt met zijn rechter gebalde vuist uit naar het gezicht van Bakker,’ leest de officier van justitie ernstig voor.

Die avond durft Bakker het thuis in eerste instantie niet eens aan zijn vrouw te vertellen. Zij is ook diender, en is in 2012 al eens in elkaar geslagen. Inmiddels weet zij het en nu is hij naar de rechtbank gekomen om zijn gelijk te halen.

“Voor mij ligt de grens bij de intentie van een verdachte. Bij een arrestatie kan het zo zijn dat je onbewust in de worsteling een tik krijgt, dat noem ik een dienstongeval,” zegt hij. “Maar als ik moedwillig een vuistslag krijg doe ik aangifte. Dan wil ik een signaal afgeven.”

De verdachte wordt veroordeeld, vanwege zijn blanco strafblad tot 60 uur taakstraf waarvan 20 uur voorwaardelijk, en tot het betalen van 310 euro schadevergoeding aan de agent. De twintiger is er zelf niet bij om het aan te horen. Via een sms aan zijn advocaat heeft hij laten weten dat hij zich heeft verslapen.

Verwensingen

Een derde zaak deze middag draait weer om een vrouw van net twintig. Zij heeft met haar elleboog uitgehaald naar een politieagent die een ruzie was komen sussen. Dat ze wist wat ze deed, blijkt uit de geuite verwensingen: “Wat moet je nou, ga boeven vangen!” Even later gaf ze de agente een vuistslag op de kaak. Het vonnis: 50 uur taakstraf, plus 50 uur die nog openstond, en een boete van 600 euro.

Landelijk ligt er een wetsvoorstel klaar dat rechters verplicht om altijd een celstraf op te leggen bij geweld tegen politieagenten. De rechterlijke macht is tegen, omdat het magistraten geen vrijheid meer geeft om de persoonlijke omstandigheden van verdachten mee te wegen. Begeleider Leandra vindt het wel een goede zaak. “Dit is zo frustrerend om mee te maken dat een sanctie bijna nooit voldoening geeft, welke straf dan ook. Maar het is wel een signaal dat dit probleem heel serieus genomen wordt.”

* De namen van betrokkenen bij de incidenten zijn gefingeerd om hun privacy te beschermen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden