Plus Klapstoel

Gerard Soeteman: 'Showbusiness hier blijft behelpen'

Gerard Soeteman (1936) is scenarioschrijver. Hij schreef de scripts voor series en films als Floris, Turks Fruit, Soldaat van Oranje, De Aanslag en Zwartboek. Deze week werd hij onderscheiden met het Gouden Kalf voor de Filmcultuur.

Gerard Soeteman Beeld Harmen de Jong

Rotterdam

"De hele familie woonde er, allemaal in een straal van honderd meter rond het huis van mijn grootmoeder in de Hoogstraat. Na het bombardement hadden we niets meer, ons huis was een ruïne. Mijn vader had alleen nog wat foto's in zijn portefeuille. Als ik nu die verhalen van Syrische vluchtelingen hoor, denk ik: godverdomme, dat heb ik ook meegemaakt."

"Vijf was ik. Later woonden we in Beverwijk, waar gebombardeerd werd door de Engelsen. Omdat wij zo zielig waren, vond men, werd er een in­zameling voor ons gehouden. Kregen we de ­afgedankte meubels van de notaris en de dokter. In de hongerwinter brandde dat mahoniehouten spul prima."

Gouden Kalf

"Waar staat ie? Mijn vrouw zei vanochtend nog: 'Best een aardig ding.' Maar waar ze hem nou gelaten heeft, ik weet het niet. Hij stond op tafel, dat weet ik nog. Ze zal hem hebben opgeruimd omdat die meneer van Het Parool kwam."

"Ik ben blij met mijn Kalf, hoor. Heel lief en aardig. Het is mijn tweede, in 1989 kreeg ik er ook één. 'Voor de muziek' stond erop. Haha, ik kan geen noot lezen. Maar dat is showbusiness in Nederland, hè: het is altijd een beetje behelpen. Nu staat het er allemaal goed op. Nou ja, als mijn naam maar goed is gespeld, dat is het belangrijkste."

Paul Verhoeven

"Heel veel mee gewerkt. Maar niet alleen met hem, hè. Ik ben heel lang redacteur bij de NOS geweest en heb daarna ook nog als scenarioschrijver bij Joop van den Ende gewerkt. Ik heb in die dertig jaar bij de televisie met de begaafdste regisseurs gewerkt, van wie sommigen met een Nipkowschijf werden onderscheiden, maar iedereen begint altijd maar weer over die Verhoeven. En als het om film gaat, was er ook nog mijn samenwerking met Fons Rademakers; voor De Aanslag kregen we een Oscar."

"Paul is een gedreven filmmaker met een enorme energie. Hij is een echte beeldenmaker. Hij slaat de kijkers met beelden om de oren. Met woorden heeft hij veel minder. In films van Verhoeven blijven dialogen beperkt tot kreten als 'au!', 'kut!' en 'achter je!' Bij Rademakers was dat heel anders. Dat was van huis uit een toneelregisseur. Molière, dat werk. Bij hem draaide alles om tekst. In De Aanslag bleven de mensen maar ouwehoeren, vaak nog in het donker ook, er kwam geen einde aan."

Harry Mulisch

"Vreselijke man. En De Aanslag vond ik een vreselijk boek. Maar Fons Rademakers kwam bij me: 'Gerard, ik heb het geld bij elkaar voor de verfilming, kun jij het scenario schrijven?' Toen viel me nog eens op hoe Mulisch' boek van jatwerk aan elkaar hing. Het Meisje met het Rode Haar, Wolkers' De Perzik van Onsterfelijkheid, Het Behouden Huis van Hermans... Hij heeft uit wel zes boeken van alles gepikt. En o ja, Rashômon, die klassieke Japanse film van Kurosawa, heeft hij ook héél goed bestudeerd."

"Ik heb Mulisch weleens ontmoet, maar nooit echt gesproken. Kwam ik hem, in zo'n tweedcolbert en met in de mond een pijp, tegen in een koffiezaak in de PC Hooft. Mompelde hij: 'O ja, jij gaat toch het script voor de verfilming van De Aanslag schrijven?' 'Ja meneer Mulisch, dat ga ik doen.' Verder heeft hij zich nergens mee bemoeid. Daar heb ik bij boekverfilmingen nooit last van gehad. Ook niet met Gerard Reve bij De Vierde Man. Die pakte dat geld en vertrok meteen naar Sri Lanka om daar tegen betaling kleine jongens in hun reet te knijpen."

Kroket met haken

"Voluit: een kroket met ingebouwde paling­haken. Zo hoort een film te zijn, zeg ik altijd. ­Eigenlijk is film nog vluchtiger dan de krant, want je kunt er de volgende dag niet eens vis in verpakken. Maar je streeft er als maker toch naar dat films de mensen echt iets doen. Het mag best leuk en lekker zijn allemaal, maar je wilt toch ook dat het beklijft."

"Ik zat een keer in de Koninklijke Bibliotheek te werken, toen ik het personeel hoorde praten over de film Max Havelaar, die de dag ervoor op tv was geweest. Ze hadden natuurlijk geen idee dat ik daar het scenario voor had geschreven. Ik hoorde alleen flarden van wat ze zeiden: 'Godverdegodver, vuile kolonialen, mensen uitgebuit, buffels ­afgeslacht, schande!' Ja, die film was aange­komen. Maar dat gebeurde bij de films van Paul ook, hoor, met die beelden en die controversiële onderwerpen; zo'n film als Spetters maakte echt wat los."

Hollywood

"Ik ben er geweest. De film Flesh+Blood werd met Amerikaans geld gemaakt. Hier in Nederland is een producer allang blij als hij genoeg geld bij elkaar heeft weten te sprokkelen om iets op celluloid te krijgen. In Amerika hadden we met heel andere types te maken. Die gingen heel moeilijk doen over een tepel die heel even in beeld was. Paul heeft voet aan de grond gekregen in Hollywood. Voor Europese regisseurs is dat mogelijk, zoals er soms ook een Europese acteur aan de bak komt - al is die dan vaak wel de derde schurk van links of de tweede minnaar van rechts."

"Voor een scenarioschrijver is het vrijwel niet te doen. Ik spreek best een beetje Engels, maar ik ben niet ingeburgerd in die cultuur. Ken je de film The Verdict over een aan lager wal geraakte alcoholistische advocaat? Als hij een keer zijn glas pakt, wordt er ingezoomd op de ring om zijn vinger. Voor ons is het gewoon een ring."

"Maar de Amerikaanse kijker die een beetje belezen is, ziet aan die ring dat de advocaat op Harvard heeft gezeten en daar ook nog eens lid van het belangrijkste dispuut is geweest. Zo'n scène zou ik nooit kunnen schrijven, omdat de Amerikaanse cultuur me toch niet eigen genoeg is. En daarbij: liever koning hier, dan onderknuppel in Hollywood."

Floris

"Op het Nederlands Filmfestival raakte ik van de week in gesprek met een van de geldschieters van Tulipani, de alleraardigste openingsfilm. Hij bleek een enorme fan van Floris te zijn. 'Ik heb er mijn zoon zelfs naar vernoemd,' zei hij. Dat hoor ik vaak. Ik heb zelf geen kinderen verwekt, maar ik heb wel duizenden Florissen op de wereld geholpen. Ik wil niet zeggen dat ik die serie indertijd met mijn linkerhand heb geschreven, maar om mezelf te vermaken, stopte ik er veel grappen in. Een verwijzing naar Mao, een citaat van Goebbels; niemand die het doorhad."

"Maar die serie heeft mensen echt beïnvloed. Er woonde hier tegenover een neurochirurg die me vertelde hoe diep hij als jongen onder de indruk was geweest van die aflevering waarin Sindala met een natte zeemleren lap op een stok een steen uit een muur trekt. De gootsteen­ontstopper was mijn inspiratie, maar volgens die neurochirurg was het pure wetenschap."

"Door Floris was hij ook die kant opgegaan. Is toch mooi dat iets wat je als scenarioschrijver uit verveling verzint, zo'n zegenrijk vervolg kan hebben: die meneer verwijdert regelmatig ­tumoren uit hersenen. Misschien had ik in plaats van een Gouden Kalf een erespeld voor mijn verdiensten op het gebied van de geneeskunde moeten krijgen."

Alex van Warmerdam

"Wie? O ja, die. Zwartboek was volgens hem het werk van twee vieze oude mannen. Van Paul Verhoeven mocht ik er niet op reageren, want dat zou alleen maar tot meer publiciteit leiden voor de film die Van Warmerdam toen net zelf uit had, maar echt, de mensen waren daar met hun armen geboeid op hun rug nog niet naar toe te krijgen, zelfs zijn eigen familie niet."

"Wat hij deed met Hauser Orkater, dat theatergezelschap, vond ik aardig, maar bij die films verveel ik me pletter. Dat uitvergroten van die lulligheid: het is niet de Hollandse lulligheid, maar zíjn lulligheid. En die uitspraak over die twee vieze oude mannen klopte van geen kant. Paul en ik zijn zo schizofreen als wat, dus we zijn minstens vier, maar misschien ook wel 40.000 vieze mannen bij elkaar."

Eberhard van der Laan

"Normaal komen de bossen blommen, beertjes en waxinelichtjes pas nadat iemand is overleden, maar bij Van der Laan hebben ze de kans al te rouwen nu hij nog leeft. Hij leek me een ­bekwame bestuurder, een sympathieke man ook. Maar die massale rouw, ik houd er niet van. De mensen vinden het ook zo mooi als je met je leed op tv komt."

"Ik vond dat Van der Laan het keurig deed in Zomergasten, heel ingetogen. Maar ik kon me toch niet onttrekken aan de indruk dat de redactie dacht: smikkeldesmikkel, dit wordt huilen. Die hele rouwcultuur is totaal uit de hand gelopen in Nederland. Je mag hier niet meer dood. Nou, ik ben 81 en ik weet zeker dat ik binnen afzienbare tijd het bijltje erbij neerleg."

Blessed Virgin

"Ik ben ermee gestopt. Het moest een film over een non in de middeleeuwen worden. Regie van Paul Verhoeven, scenario van mij. Die non zegt de pest buiten de stad te kunnen houden en is heel geliefd bij het volk. Maar dan komt de kerk erachter dat ze een lesbische verhouding met een andere non heeft. Voor mij was het een film over Trump, over Hitler of Stalin, over mensen die als ze in de penarie zitten bereid zijn achter welke leider dan ook aan te lopen."

"Maar Paul zag het helemaal niet zitten om er een politieke film van te maken. Die wilde juist de nadruk leggen op dat lesbische aspect. Dat leek mij een onvoldoende diagnose van het probleem. We konden het niet eens worden, waarop ik heb gezegd: als jij precies weet wat voor film het moet worden, dan moet je hem ook zelf maar schrijven. Hoe het nu tussen ons is? Ik weet het niet, hij zit in Amerika volgens mij. Of de film er nog komt, moet je hem vragen."

Clairy Polak

"Ik ken haar niet persoonlijk, maar voor haar journalistieke werk zou ik haar een 10 geven. Dat ze niet meer op tv te zien is, omdat ze te links zou zijn, vind ik een schande. Onbegrijpelijk dat die kloothoeren van de NOS zo'n knieval voor het populisme hebben gemaakt."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden