Gemeente weigert 14 Van Houtenpanden monument te maken

Stadsdeel Centrum weigert veertien karakteristieke Van Houtenpanden uit de jaren dertig als gemeentelijk monument aan te wijzen. Een eerder besluit van de stadsdeelraad ze monument te maken gaat de prullenbak in.

Eerste Laurierdwarsstraat 35-37, oude gevel voor gebouw uit de jaren dertig Beeld Gemeente Amsterdam

Kenners vinden ze veelal gedrochten, maar soms ook mooi van lelijkheid. Toevallige voorbijgangers zien ze als karakteristieke Amsterdamse pandjes. Maar verdienen de huizen aan bij voorbeeld de Binnen Oranjestraat 11-13, Bloemstraat 63, Driehoekstraat 14, Laurierdwarsstraat 35-37, of Reestraat 24 ook de zware bescherming van de monumentenstatus?

Amsterdam worstelt met die vraag. Het algemeen bestuur van bestuurscommissie van het stadsdeel Centrum vindt van niet en wil vandaag besluiten dat deze en nog acht panden geen monument worden. Monumentenactivisten zijn des duivels.

Wie goed kijkt, ziet dat het gaat om vreemde strakke en vaak moderne pandjes met wat Amsterdamse elementen. Het zijn de zogeheten Van Houtenpanden, genoemd naar de Amsterdamse bouwinspecteur Eelco van Houten (1872-1970).

Die zag dat, mede als gevolg van de bouwregels van Woningwet van 1901, nieuwe Amsterdamse panden er anders uit gingen zien. Hij vond een manier om ze toch een beetje Amsterdams uiterlijk te geven: vanaf 1915 drong hij er bij nieuwbouw op aan de oude gevels of geveltoppen te behouden of elders te herplaatsen.

Commissie stadsschoon
Deze opmerkelijk karakteristieke gebouwen, waardoor Amsterdam haar silhouet behoudt, zijn later de Van Houtenpanden genoemd. Het merendeel dateert uit de jaren dertig. Van Houten volgde met zijn aanpak onder meer de Commissie voor Stadsschoon en een generatie eerdere pioniers, onder wie architect G. van Arkel.

Hoeveel bescherming moeten deze panden krijgen? In het stadsdeel Centrum is er vanaf 2002 jaren achtereen over gesproken. In 2008 besloot de deelraad veertien adressen aan de lijst van rijksmonumenten toe te voegen.

Als argument gold dat Van Houten ervoor had gezorgd dat het typisch Amsterdamse stadsbeeld binnen de grachtengordel behouden bleef. Daar kwam bij dat architectuur van meer dan tachtig jaar oud inmiddels ook monumentaal is, en dat deze panden voor de lokale geschiedschrijving in de jaren dertig panden een belangrijke tijdsmarkering aanduiden.

Stromarkt 5. Beeld Stadsdeel Centrum

De deelraadsleden Dingeman Coumou (GroenLinks) en Winfred van der Put (PvdA), die in 2006 hun pleidooi voor bescherming van de veertien Van Houtenpanden indienden, baseerden zich op studies van Vincent van Rossem. De toenmalige ambtenaar van Monumenten en Archeologie had de gevolgen onderzocht van krotopruiming, woonregels en het modernisme in de architectuur.

Toch afgebroken
Aanleiding was de strijd om het Van Houtenpand aan de Rozenstraat 72, een rijksmonument. Den Haag vond destijds alleen de top ervan monumentwaardig. De Raad van State corrigeerde in hoger beroep de minister: het hele pand was monumentaal. Stadsdeelbestuurder Els Iping liet Rozenstraat 72 niettemin in 2009 afbreken voor nieuwbouw.

Maar de hierbij opgebouwde jurisprudentie over zulke 'vanwegemonumenten' telt. Dat zijn panden die monument geworden zijn vanwege een herplaatste oude geveltop. Die zijn volgens de rechter toch vaak in zijn geheel monument. De stadsdeelraad stelde daarom dat Van Houtenpanden op de lijst met de grootst mogelijke bescherming thuis horen.

Het algemeen bestuur van de bestuurscommissie van het Centrum haalt nu weer een streep door dat besluit. "De panden hebben geen architectonische meerwaarde," aldus een voorlichter maandag. Ze hebben dan nog wel een lichtere bescherming tegen sloop sinds de aanwijzing van de grachtengordel als werelderfgoed.

De Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad (VVAB) is verontwaardigd. Bureausecretaris Walther Schoonenberg: "Er was goed beargumenteerd dat we de Van Houtenpanden moeten koesteren, niet alleen als 'vanwegemonument'."

Bloemgracht 124. Beeld Stadsdeel Centrum

Beschermd: 96 min 14

Amsterdam telde ooit 300 Van Houtenpanden. Dat zijn panden die volgens eigentijdse bouwregels werden gebouwd, maar zijn voorzien van Amsterdamse elementen, zoals 17de- of 18de-eeuwse geveltoppen.

In de loop der tijd zijn er 100 'verdwenen', voornamelijk gesloopt. Bij een inventarisatie tien jaar geleden waren er nog 205 Van Houtenpanden over. Daarvan zijn er volgens Bureau Monumenten en Archeologie (BMA) 96 'monumentwaardig'.

Van de laatste groep waren er echter 14 nog geen rijks- of gemeentelijk monument. Voor die laatste groep moest het stadsdeel van de raad de monumentenstatus aanvragen. Dat gebeurde niet en nu wil de bestuurscommissie ze helemaal niet meer tot monument bestempelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden