Opinie

'Geert Wilders krijgt geen eerlijk proces'

PVV-leider Geert Wilders maakt goede kans bij het Europese Hof in Straatsburg een eventuele veroordeling in Nederland ongedaan te maken, schrijft Ulli Jessurun d'Oliveira.

Wilders in de rechtbank in maart dit jaarBeeld anp

Het tweede proces-Wilders wordt 23 september vervolgd. In de aanloop van dit geding zijn er al, zoals te verwachten was, veel monden opengedaan en stellingen betrokken.

Zo heeft Wilders al geroepen dat hij niet begrijpt waarom hij vervolgd wordt voor rassendiscriminatie terwijl hij het alleen over een nationaliteit heeft gehad: die van Marokkanen.

Hij weet niet dat rassen onder mensen niet bestaan, en dat er wel een sociologisch-juridische term rassendiscriminatie bestaat, waarmee ook door nationaliteit gekarakteriseerde groepen kunnen worden aangeduid.

D66-rechters
Daarnaast heeft hij opnieuw de vrees uitgesproken voor een oneerlijk, politiek geïnspireerd showproces. Daargelaten het feit dat
hij de eerste is om de show te stelen, is het inderdaad zo dat justitie hem beverig benadert. Men denkt geleerd te hebben van het eerste proces, waarin een rechterspanel moest worden vervangen omdat het vooringenomen zou zijn, en heeft gedacht Wilders deze keer voor te zijn.

Met een persbericht werd aangekondigd dat een onberispelijk rechterspanel was samengesteld, speciaal voor dit proces, uit rechters die geen lid waren van een politieke partij, en die overigens natuurlijk bekwaam waren en bovendien een stevige mediatraining hadden doorstaan. Men had goed begrepen dat Wilders niet berecht wilde worden door D66-rechters en wenste wrakingstoestanden te voorkomen.

Dat heeft niet belet dat Wilders al heeft geprobeerd een rechter weg te tikken omdat zij zich had uitgelaten over kwesties waarover Wilders een andere mening had. Hij is niet makkelijk tevre­den te stellen over de aard en inrichting van parlement en rechterlijke macht. Hij ondergraaft daarmee onze rechtsstaat.

Hoge heren
Maar de ad-hocaanwijzing van een drietal rechters om zijn zaak te berechten doet dat ook. Naar mijn mening is deze selectie in strijd met de Grondwet en met artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).

Artikel 17 van de Grondwet bepaalt sinds jaar en dag dat niemand tegen zijn wil kan worden afgehouden van de rechter die de wet hem toekent. Deze regel komt in veel grondwetten voor, en is een reactie op praktijken in vroeger tijden die daarmee in strijd waren.

Berucht was bijvoorbeeld de Engelse Star Chamber, een rechtscollege dat door de Engelse koningen sinds de veertiende eeuw was ingezet om edelen die zich niet schikten naar de wensen van de koning, mores te leren. De gewone rechtbanken durfden de hoge heren niet aan te pakken en dus verzon de koning deze oplossing, die gepaard ging met geheime ondervragingen, folteringen en barbaarse straffen. Om aan deze willekeur en excessen een eind te maken kwam het grondrecht in de constituties van veel staten.

Welke rechter kent de wet aan Wilders toe? Sommigen zeggen dat aan het voorschrift voldaan is door de instelling van de gerechten in het algemeen. Wilders verschijnt dus voor zijn door de wet toegekende rechter: de rechtbank. Anderen vinden dat onvoldoende. Er moet van tevoren vaststaan op welke dag welke personen in de rechtbank zullen zitten volgens een van te voren opgemaakt rooster.

Met het oog op een bepaalde zaak aangewezen rechters zijn per definitie niet onafhankelijk en dragen de schijn van vooringenomenheid met zich, of ze willen of niet. Selectie maakt rechters kwetsbaar voor vermoedens over hun onpartijdigheid en onafhankelijkheid. Hun aanwijzing met het oog op een specifieke zaak is strijdig met het grondwettelijke recht.

Politiek gevoelig
Ook het EVRM eist in het kader van het recht op een eerlijk proces, dat de aanwijzing van rechters in het algemeen moet plaatsvinden, en niet op ad-hocbasis. In een uitspraak van begin dit jaar heeft het Mensenrechtenhof in Straatsburg dit nog eens helder uiteengezet.

Het zei: 'Een element van vrij beleid bij de toedeling of hertoedeling van zaken zou kunnen worden misbruikt als een manier om rechters onder druk te zetten. (...) Het is ook mogelijk om politiek gevoelige zaken aan bepaalde rechters toe te wijzen en te vermijden dat ze aan anderen worden toebedeeld.'

Een en ander is strijdig met het recht op een eerlijk proces. Nederland kan verwachten dat het Hof een schending van artikel 6 zal vast­stellen. Het Hof zal - afgezien van schade­vergoeding - waarschijnlijk verlangen dat er algemene wetgeving over inroostering en zaaktoedeling wordt ontwikkeld.

Ik meen daarom dat Wilders een heel goede kans maakt als hij dit in Straatsburg aankaart. Daarmee heeft het presidium van de rechtbank precies het tegenovergestelde bereikt van wat het beoogde: het tweede proces-Wilders loopt stuk op het specifiek selecteren van rechters ervoor. Wilders will be laughing all the way to Strasbourg. Helaas.

Ulli Jessurun d'Oliveira, jurist en letterkundigeBeeld Klaas Koppe
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden