Geen woning, geen kroning

30 April 1980 was de dag dat Beatrix de troon besteeg, maar ook de dag dat Amsterdam in brand stond. De kraakbeweging was machtig en alom vertegenwoordigd. Onder de leus: 'Geen woning, geen kroning', werden er vele panden in de stad gekraakt en braken er overal rellen uit.Wij vroegen u om uw herinneringen van die dag. In de krant kunt u een bloemlezing van de verhalen lezen. Op onze website vindt u nog meer belevenissen.

''Ik liep tegen het einde van de dag in de Damstraat en ging even het straatje in waar de Chez Nelly was gevestigd. Eigenaar Gert Jan Dröge stond in de deuropening en terwijl we de situatie doorpraatten, verplaatste een deel van het oproer zich naar die krappe Bethaniëndwarsstraat.'' Foto Hans Waterman

Klik hier voor een video over de slag om de Blauwbrug

'Hey, Hans.... de hele stad staat in de fik jongen.'
Het leek me allemaal een beetje overdreven, maar even later zat ik op de fiets en zag rookpluimen boven het centrum hangen. Het leek geen oorlog, dit was oorlog. Ik had een camera van huis meegenomen en vond in de tas een oranjekleurig pasje van de platenmaatschappij CBS. Een keer gekregen toen we met de band op bezoek waren in de fabriek. De eerste de beste persfotograaf die ik tegen kwam bleek een oranje pasje op zijn jas te dragen, dus ik speldde onmiddellijk het CBS-pasje op. Daardoor kreeg ik een schijnstatus en kon door alle linies van krakersoproer en politie heen lopen. Zo was ik niet voor niets naar de grote stad verhuisd, want ik was een sensatiebak van huis uit die vroeger altijd met zijn vader achter de uitrukkende brandweer aan fietste.

Vreselijk, wat een pandemonium: overal vlogen stenen rond, brandende auto's vormden barricades en mensen renden in paniek door prikkelende wolken van traangas. Ik denk nog steeds dat er in veel landen in de wereld allang geschoten was en besefte eens te meer hoe tolerant ons polderlandje is. De binnenstad was een slagveld en niemand kon er zonder risico rondlopen. De rellen waren de Dam zeer dicht genaderd, eigenlijk stonden de deelnemers op tientallen meters van de Nieuwe Kerk waar de kroning van de toekomstige koningin in volle gang was. Later die middag liep ik op het Waterlooplein en wilde foto's maken bij een waterkanon in actie. Maar je moet oppassen dat je niet achter zo'n waterwerper loopt, want dan kom je precies in de baan van de stenengooiers. Dat gebeurde me dus wel en ik heb hard moeten rennen voor mijn leven, nadat een steen met een doffe knal op mijn schedel was geklapt. Later sprak ik met de jonge jongens van de Mobiele Eenheid, merendeels eenvoudige gasten uit de provincie die stuk voor stuk doodsbang waren. Het was waarachtig een wonder dat er die dag geen doden zijn gevallen.

Ik liep tegen het einde van de dag in de Damstraat en ging even het straatje in waar de Chez Nelly was gevestigd. Eigenaar Gert Jan Dröge stond in de deuropening en terwijl we de situatie doorpraatten, verplaatste een deel van het oproer zich naar die krappe Bethaniëndwarsstraat. Foto Hans Waterman

Aan één kant van het straatje werd met stenen gegooid en aan de andere kant werd het hermetisch afgesloten door de ME in een dubbele rij gevechtsopstelling.

Shit, foute boel!

Gert Jan en ik vlogen het kleine café in en we zaten zo een kwartiertje opgesloten. Vervolgens werd de hele straat door de ME onder het traangas gezet, wat wij pas opmerkten toen het gas onder de drempel van de voordeur naar binnen kringelde. We probeerden de kier onder de drempel te dichten met droogdoeken maar dat hielp niet echt want de hele voorgevel was zo lek als een mandje.

'Gauw, kom mee naar het damestoilet,' schreeuwde Gert Jan half jankend.

Daar was een luchtpijp die via het dak een directe verbinding naar de openlucht had en we probeerden daar - half staande op de wc-pot - wanhopig met de handen schone lucht te scheppen, terwijl de tranen ons in stromen over het gezicht liepen. Op een gegeven moment zag ik het niet meer zitten en dook ik de straat in, richting stenengooiers en rende zo hard als ik kon weg van die plek. De rest van de dag was ik tot de strot gevuld met adrenaline en alleen maar verbijsterd over zoveel geweld.
Hans Waterman, Amsterdam

*************************

Een leuk avondje kreeg een pijnlijk einde. Wij stonden met vrienden op de
Prinsengracht voor de toenmalige FF. Uit het niets verschenen 3ME busjes de
mannen sprongen eruit en begonnen op het publiek in te slaan (wij hadden
niets gedaan) hoe het kon weet ik niet maar wij werden een woning
ingeslagen. Ze bleven rammen tot in de badkamer. Daarna vertrokken zij weer
net zo snel als ze waren gekomen de bewoners en ons in totale verbijstering achterlatend .

D. Gerritsen, Almere

*************************

Het verhaal van Aziz Raja over hoe hij de dag van de kroning van Beatrix heeft beleefd. Ik ken Aziz van de Inburgeringscursus, hij is een van mijn cursisten. Heleen Deenik

Ik werk in Grand Hotel Krasnapolsky van 1973 tot november 2009. Toen de koningin Beatrix was gekroond had ik dienst. Ik heb veel herinneringen aan de vechtpartijen tussen politie, marechaussee en kraakerbeweging.

Toen ik stond voor de deur, een groep kraakers gooide branddebom bij de ingang van de hotel. zoals de rotjes van jongens op de straat, maar dan groter en zelfgemaakt. Brandcocktails! Heel gevaarlijk! En mijn broek was gebrand. Er zaten kleine gaatjes in mijn broek. Mijn broek was gebrand, so ik krijg nieuw broek van mijn baas. Ik moet bij Tip de Bruin broek halen. Normaal hebben we in magazijn, maar veel mensen waren vrij. So ik had een duur broek!

De ME sloeg met de stok op de kraakers, ze renden achter de kraakers, alle kanten op: Nieuwendijk, Rokin, Kalverstraat, Damstraat, overal was toestand. De helicopters waren in de lucht, ze circuleerden. Het duurde tot negen uur in de avond, misschien later. Ik heb ook een beetje bier drinken, ik was jong, ik weet niet precies tot hoe laat. De kraakers hadden leusen GEEN WONING GEEN KRONING. In elk straat was brand en vechtpartij."
Aziz Raja, Amsterdam

*************************

Ik werkte als 18 jarige jongen graag bij mijn tante in haar cafe "Het Ouwe Kiekje" op de Oude Zijds voorburgwal. Het zat vlak naast het toenmalige stadhuis met een leuk terras buiten.

Die dag beloofde een prachtige, maar wellicht wat rumoerige dag te worden, dus ik was al vroeg aanwezig.

Opeens reden M.E. busjes met veel herrie langs, terwijl de rook vanaf de Dam via de Damstraat onze richting opdreef.

Het werd op gegeven moment zo chaotisch, dat het zaak werd zo snel mogelijk het terrasmeubilair binnen te halen.

En toen werd het stil. Er bleek voor de bar een niemandsland te zijn ontstaan, met 30 meter naar rechts een kordon van de ME en 30 meter naar links, dichtbij het stadhuis, een grote groep actievoerders.

Deze situatie duurde al zo'n half uurtje, totdat de stilte doorbroken werd door een zwaar en diep motorengeronk van verderop de Wallen....

Niemand wist wie of wat het was. Het geronk kwam langzaam dichterbij en weerkaatste tussen de huizen van de Oude Zijds.

Plotseling weken de agenten in het ME kordon uiteen en ze konden nog net op tijd uit de weg springen voor een grote groep Hells Angels. Zij reden met zijn 4 a 5-en naast elkaar de gracht af.

Onder grote hilariteit van de toekijkers wisten de actievoerders zich ternauwernood het vege lijf te redden. Velen kozen voor de relatieve veiligheid van het grachtenwater, terwijl de zwaar ronkende motoren van de Hells Angels onverstoorbaar verder reden en de hele gracht schoon veegden.

Half uurtje later stonden de terrasjes weer buiten en was de rust weergekeerd.

Het gerucht ging achteraf dat de bemoeienissen van de Angels voornamelijk voortkwamen uit ergenis over de aanwezigheid van de ME op HUN wallen.

Arjen van der Loo, Amsterdam

*************************

Ik was erbij op de Dam tijdens de kroning in 1980. Als onderdeurtje van 10 jaar moet mijn gezichtsveld ergens tussen navel en borsthoogte zijn geweest.

Ik ben een van de blauwe pluimpjes op de foto (zie: http://www.parool.nl/parool/nl/4/AMSTERDAM/article/detail/290857/2010/04/26/Getuigen-gezocht-Geen-woning-geen-kroning.dhtml). Die blauwe pluimpjes sierden onze kolbakken; onderdeel van het uniform dat wij droegen. Ik speelde piccolo bij Muziekvereniging Tubantia en wij hadden de eer om te mogen optreden op de Dam.

Ik denk dat we aan het wachten waren of misschien stonden we te spelen. Ik herinner me alleen dat er in de drukte opeens gedoe ontstond. ''Hou die kleine tussen ons in,'' schreeuwde iemand. Ik voelde een duwtje in mijn rug. Ondanks de verwarring werd onmiddellijk een kordon sanitaire rondom mij gevormd. Ik begreep totaal niet wat er nou aan de hand was. Ik ving iets op over twee bommen die vlakbij waren ontploft maar ik had niets gezien of gehoord. ''Waar dan?'' vroeg ik. Maar mijn omstanders waren te druk in gesprek. Ik klampte ze net zolang aan totdat een tienermeisje dat ook fluit speelde en dat veel langer was dan ik, vaag in een richting wees. Zij kon de bom nog zien roken, beweerde ze. Om toch een glimp op te vangen sprong ik met alle kracht die ik had verschillende keren omhoog, maar ik was omgeven door mensen en dan hadden ze ook nog die torenhoge kolbakken op hun hoofd. Ik kon springen wat ik wilde maar bleef te klein om de gebeurtenis met eigen ogen te aanschouwen.

Dankzij de blauwe pluimpjes vastgelegd op de foto zie ik dertig jaar later voor het eerst mijn positie ten opzichte van de rookbom. De foto bewijst dat ik er gelijktijdig en vlakbij was, toch heb ik er zelf dus helemaal niks van gemerkt! Tamara Muller, Amsterdam

*************************

Geen woning, geen kroning! Die dag staat me nog redelijk goed in m'n geheugen,
Ik liep toen al een paar jaar mee met de punkers en de anarchie was niet van de lucht.

Iedereen verheugde zich op een spannende dag en dat werd het ook zeker!

Wij vertrokken als grote groep vanuit onze huiskamer/cafe "de Tichel" waar we even later nog meer punkers,krakers en aktievoerders tegen kwamen.

De sfeer was erg gespannen maar ook weer bijzonder gezellig.

Zoals iedereen weet is het behoorlijk uit de hand gelopen.

Wij wilden richting de Dam maar werden met harde hand tegen gehouden door de ME.

Op het Rokin stuitten we op de ME waar over en weer met van alles gesmeten werd, o.a. stenen en traan/braakgas.

We zette door, we worstelden ons door richting het Waterlooplein om zo bij de Dam te komen maar bleven uiteindelijk steeds achter de straten en grachten gehouden. Om de haverklap werden er charges uitgevoerd en dan kwam die inmense massa weer in beweging naar alle kanten.

Achteraf lag heel Amsterdam in puin maar ze hebben ons wel degelijk opgemerkt! Daar hebben we wel voor gezorgd!

Ik heb na die dag twee dagen in bed gelegen vanwege het traangas maar het was het waard.

Mijn verhaal in het kort, misschien kunnen jullie er wat mee.

Vriendelijke groeten Fenna (Moush) Vroegop.

*************************

Ik woonde op het Waterlooplein. Op zeker moment werd de ingang naar de binnenstad op de Blauwbrug afgesloten door de M.E.

Een groepje krakers of autonomen gingen een gesprek aan met de M.E. Dat was gemoedelijk. Geen agressie of iets dergelijks. Toen kwamen er uit de Nieuwe Amstelstraat vanaf het mr Visserplein een groepje van 30ers met korte koppies op, snelle gympies met lichte jeans Leek wel een peloton soldaten. Een mannetje of 20. Burgerpot omdat ik er enkelen van kende. Deze hadden zich voorzien van stukken steen welke ze op het toenmalig openliggende plein opraapten.

Ze naderden vanachter de met de M.E sprekende z.g. Krakers of Autonomen, en wierpen de stenen over de pratenden naar de agenten. Die werden vol geraakt, en het resultaat is bekend. Ze reageerden met de lange lat en geen gemaar. De eerdere gesprekspartners werden finaal in elkaar geramd. Een bloedbad werd het. Voor beide partijen. Het resultaat is bekend en dat is Beatrix haar feestje dat in het water lag. Ze was woest, en is dat nog en ze wraak zwoer aan Amsterdam die rebelse stad. Ze zou haar op de knieen krijgen. Van Tijn moest weg en we kregen Pattijn en daarna Cohen. Allebei lijken ze softies, maar het zijn stalen klauwen in een zachte handschoen. Of laat je je in de maling nemen door hen?

SWA

*************************

Op 29 april 1980 met de boot naar Amstedam gevaren aangemeerd aan de aan de woonboot van Anja op de amstel t.o. cafe Monopool.

Truus van de Berg Bos woonde op de Amstel naast Hotel Eden, daar op 30 april 1980 koffie gedronken. Tegenover het bouwterrein van de stopera bij tante Truus. Daar waren demonstranten de boel aan het openbreken helicopters en de ME waren daar met charges bezig, de demonstanten kwamen de Amstel op en begonnen voor de deur de boel open te breken.

Ik zei: ''terug naar de boot''. Daar heb ik het bijbootje laten zakken en zijn we naar het Rokin gevaren, Daar lagen de kramen van Konininnedag al in puin en in brand, daar reden ook politie motoren doorheen en vlogen ook in brand. Bij V & D werden de ruiten ingegooid en de demonstrannten liepen met grasmaaimachines en etalagepoppen over het Rokin, Rederij Kooy was zijn roondvaartbooten in vijligheidaan het brengen .

Wij voeren naar Kloveniersburwal en Oudehoogstaat, daar waren zware gevechten bezig op de brug ze wilden naar de Dam.

Later zijn we met zijn allen bij Café Monopool naar binnen gegaan, daar ongeveer om zes uur een traan gasbom naar binnen gegooid al die nichten gillen en krijsen de eigenaresse Ketie heeft toen de roluiken laten zakken en iedereen kon met handoeken uit de spoelbak zijn oogen schoonmaken daara werd het rustiger naaondenuitgelaten op de Amstel en het Stopera terrein en de Oudehoogstraat het leek een oorlogs gebied wat wij zelf nog nooit meegemmakt hadden.

Marijke Janssen, Amsterdam

*************************

Op 30 april 1980 was ik als jonge agente van 22 jaar in de laatste fase van mijn opleiding als agent in Amsterdam.

Ik had voor Amsterdam gekozen omdat ik er geboren en getogen was, maar natuurlijk ook omdat Amsterdam de stad was waar het gebeurde.

Vooraf aan de kroning waren mijn (mannelijke) collega's al weken bezig met krakersrellen.

Keer op keer moest ik de spannende verhalen van hen aanhoren over de confrontaties en vechtpartijden met krakers.

Zij waren namelijk ingedeeld nij de Mobiele Eenheid, die echter toen (1980) alleen toegankelijk was voor mannelijke collega's.

Totdat de Kroning er aan kwam, vanuit alle hoeken moesten de dienders bij elkaar geveegd worden zodat we met zoveel mogelijk waren.

Vanuit het hele land kwamen ze en ook ik was erbij. Er was voor mij een bijzondere taak weggelegd.

Ik kreeg een aantal dagen een twaalfurig dienstverband (07.00-19.00) . Ja, de spanning werd flink opgevoerd...

En op de dag van de Kroning vond ik mij zelf terug in de passagiers terminal in Amsterdam Oost achter grote koffiezetapparaten en mijn taak bleek alle collega's van buiten Amsterdam van koffie te voorzien.

Wat een desillusie.

Sporadisch bereikten de berichten van de Kroning en alles daarom heen, ons.

Af en toe kijk ik nog eens naar de medaille die alle Amsterdamse dienders na de Kroning is uitgereikt, dan ruik ik weer die koffielucht.

Naam bekend bij de redactie, Amsterdam

*************************

'Geen woning geen kroning' en 'Polak is een zak' . Dat waren de kreten die veelvuldig te horen en te lezen waren destijds. Het was oorlog in Amsterdam, rond die koninginnedag had er al een grote veldslag plaatsgevonden in de Vondelstraat. Op die 30ste april is het oranje, blijft het oranje maar Amsterdam....ja het was die dag wel oranje maar ook blauw. Heel veel blauw van politie en een grote ME-macht. Ik ben een gewone Amsterdammer, toen 18 jaar oud en was getuige van de overdracht van het koningschap door koningin Juliana op haar dochter Beatrix. Toch een bijzonder moment, ik was niet de fenige, er waren veel kijkers live op de Dam. In die drukte proefde je de gespannen sfeer. Plots ontstond er grote onrust, er werd een rookbom afgestoken. Even was er paniek. Elders in de stad werd er geknokt, op de Kinkerstraat stond een kordon ME, breeduit in de straat. Niemand kwam er langs. Wat een toestanden. 's Avonds gingen we uit eten in de Berenstraat, wandelend over het Museumplein was het janken geblazen. Nee, geen verdriet over het afstand doen van Juliana of de emoties van onze nieuwe koningin. Traangas, heel veel traangas hangt er in en boven de stad. Zo was het toen 30 jaar geleden!
Han Lemkes, Mijdrecht

*************************

30 April 1980 ben ik met een vriend naar het centrum getogen. We waren 19 en 20 jaar oud.

OP de foto op de site kan ik zien waar wij ons bevonden namelijk op de Amstel, hoek Blauwbrug/Amstelstraat.

Het was nog vroeg op de dag maar de rellen hadden aangevangen wat ons eigenlijk nog niet ten volle was door gedrongen.

Een dame op 2 hoog aan de Amstel riep uit haar raam Lang leve de koningin! Promp lag haar ruit in duigen.

De ME probeerde de groep waar wij toe behoorden in toom te houden door af en toe charches uit te voeren zodat we niet naar het Waterlooplein konden gaan.

Die vriend van mij waagde zich veel meer aan het front dan ik en toen we samen aan de buiten kant van een woonboot hingen omdat daar de ME niet kon komen liet ie me klagelijk een rode plek in zn nek zien, het resultaat van een slag met een Gummieknupperl.

IK weet dat we via terug via de Kloveniersburgwal later op de dag via de Oudezijds en rederij Kooy midden op het rokin aankwamen waar het oorlag was, doorlopen zou gekkenwerk zijn geweest zodat we terug over de wallen in de damstraat vast stonden omdat de ME koste wat kost "ons" tegen wilde houden opdat we niet de Dam zouden bereiken.

Ik was geen kraker en niet politiek bewust zodat ik het als gewone Amsterdammer heb meegemaakt.

Van mij hoefde die rellen niet zo en ik ben er ook niet zo trots op, maar het was een dag om nooit te vergeten.

Michael van Oostende, Amsterdam

*************************

Met m,n oor bijna tegen de oude wekkerradio gedrukt luisterde ik naar de 'politiezender'.

Als je maar ver genoeg de naar rechts draaide kon je tussen het gekraak en gepiep de berichten volgen.

Soms midden in een bericht viel de zender weg en moest je proberen om met een chirurgische precisie de zender weer te vinden.

''501 aan HB over'' en (piep, kraak, ruis) ''met grote spoed naar de Dam''.

Wat het extra spannend maakte is dat ik door het dunne zolderdak de sirenes buiten bijna onophoudelijk kon horen.

Soms als ik dacht dat ik een primeur had rende ik de twee trappen naar beneden om aan m'n oma te vertellen wat ik gehoord had.

M'n oma had daar weinig oren naar want die zat aan de buis gekluisterd en zag natuurlijk ook wel wat er aan de hand was.

''Oma, er gaat veel politie naar de Dam. Dat hoorde ik net op de zender''
En verdomd, op dat moment kwam er net een colonne ME busjes gierend de Hoofdweg op rijden om bij het Mercatorplein met piepende banden naar links af te slaan.

Waar het uiteindelijk allemaal om te doen was was ik natuurlijk allang vergeten.

De hele dag rende ik op en neer tussen m'n logeerkamertje op zolder en de woonkamer van m'n oma op de tweede verdieping.

30 April 1980 zal ik nooit meer vergeten.

Het was de spannendste logeerpartij die ik ooit heb meegemaakt.

Timon de Bruin, Amsterdam

*************************

Oorlog op de Overtoom.

Nadat ik een paar jaar in Amsterdam noord had gewoond betrok ik eind maart 1980 een zolderkamer aan het begin van de Overtoom. Dat er voordurend krakersrellen in de stad waren dat had ik in noord natuurlijk ook vernomen, maar ik had niet verwacht dat er vlak om de hoek van mijn nieuwe adres een ware veldslag gaande was. Vanaf het moment dat ik daar woonde trok er elke dag een lange rij, tanks, pantserwagens, gewone politieauto, s waterkanonnen en me, ers over de Overtoom richting de Vondelstraat. Waar een groot wit pand was gekraakt. Dat moest en zou ontruimd worden. Vlak voor mijn deur waren zo nu en dan heftige vechtpartijen gaande.


Ik wilde uit Noord weg omdat ik het daar een beetje saai vond, maar dit was wel het andere uiterste. Koninginnedag vond ik toen nog een leuk feest en ik had me er op verheugd om het te vieren. Vanaf het moment dat ik wakker werd op dertig april merkte ik al dat het finaal mis zou gaan. Er hing voordurend een helikopter boven Oud West. Via de radio en het rechtstreekse verslag op de televisie was goed te volgen hoe de stad snel in een waar oorlogsgebied veranderde. In de Kinkerstraat, De Vondelstraat, op de Dam en omgeving overal werd gevochten. De beelden op T.V. deden me weer terug verlangen naar het rustige Noord. Ook omdat er de hele dag een bijtende traangas wolk boven de stad hing.


Dat was nog eens wat anders voor de Oranjes dan het oud Hollandse koekhappen, ringsteken of zaklopen. Oorlog was het. Geen woning, geen kroning was de slagzin. Ik ben de hele dag de deur niet uit geweest.


Maar vanachter het raam van mijn zolderkamer, vond ik het een van de spannendste Koninginnendagen ooit.

Ronald Offerman, Amsterdam

*************************

Ik was nog jong (22 jaar) en het jaar daarvoor ook met de woningnood geconfronteerd doordat ik met mijn vriend door 'Herhuisvesting' het huis uit was gezet en noodgedwongen een dure huurwoning in de Linnaeusstraat hadden moeten betrekken. Maar dat was voor ons geen reden om ons bij de kraakbeweging aan te sluiten of actie te gaan voeren.

Wij gingen gewoon Koninginnedag vieren en waren ook op de Dam toen Beatrix en haar gevolg op het bordes verschenen. Na het officiële gedeelte begon het rumoerig en dreigend te worden uit de richting van de Damstraat. We zagen daar o.a. rookwolken opstijgen. Dus wij besloten de Dam te verlaten en gingen het Rokin op waar het nog gezellig was met marktkraampjes en kinderen met de gebruikelijke goedbedoelde 'rotzooi'. Ineens werd de rust verstoord door een aantal busjes die met hoge snelheid het Rokin opreden en waar een legertje Marechaussees uitsprong die in het wilde weg om zich heen begonnen te slaan met wapenstok, zonder aanzien des persoons. Hier was geen kraker of activist te bekennen, maar iedereen die in de buurt kwam moest het ontgelden: toeristen, bejaarden en vrouwen met kinderwagens incluis. Het leek wel of deze lieden een waas voor de ogen hadden. Wij doken met een heel stel andere onschuldige mensen achter een bouwkeet die op het Rokin stond waardoor wij gelukkig de meeste klappen konden ontwijken. Ik vond het er behoorlijk heftig aan toegaan!

Daarna was het feest wel over op het Rokin. En we besloten maar richting huis te gaan. Op de Munt hing nog een enorme wolk traangas waar ik onpasselijk van werd. En toen we over de Blauwbrug gingen zagen we een enorm slagveld: tot zover het oog reikte bezaaid met keien en andere voorwerpen. Wat een troosteloze aanblik!

Marjoleine Homburg, Amsterdam

*************************

Was de grote dag voor Het Haagse Vrije School koor uit die Jaren, ik maakte met mijn klas daar deel van uit. We waren al maanden eerder, begonnen aan het instuderen. De Kronungsmesse van WA Mozart stond op het programma . We mochten komen zingen bij de inhuldiging van de Koningin Beatrix in Amsterdam, samen met een ander Koor: de Mastreechter Staar.

Per bus naar Amsterdam , met ontvangst in de Rai en even inzingen.. na het maken van grote torens van de broodjes dozen (we waren een jong schoolkoor ! ondertussen keek De Mastreechter Staar streng naar ons!) ging de rit wederom per bus door de stad naar de Nieuwe Kerk.

Tijdens de uitvoering hoorde je duidelijk de reuring van buiten, helikopters en sirene's. Allemaal spannend, onrustig maar wat er gaande was wisten we toen nog niet. Na de huldiging weer terug naar de Rai en daar begon het grote wachten , want waar waren de bussen om ons terug te brengen ?! Na uren werd dit duidelijk, die waren '' in beslag''genomen door de ME om krakers af te voeren ?! Pas later op de avond werd er weer vervoer gevonden om ons naar huis te brengen, na een enerverende dagje Amsterdam .

De herinnering aan die dag blijft naar boven komen als ik die slogan weer hoor: Geen woning , geen kroning !

Claire Caldenhove van den Brom

*************************

Als personeelsfunctionaris van nog net geen 31 jaar, met nul ervaring op het gebied van PR, bij de Gempo (wie kent deze afkorting nog? - Gemeentepolitie) Amsterdam, werden een aantal collega's en ik voor die dag gedetacheerd bij het bureau Voorlichting, toen nog niet met Klaas Wilting, maar met adjudant Wagenaar.

Vooraf een briefing was er niet bij. Wij moesten persvragen, meestal telefonisch, beantwoorden. Op het hoofdbureau was het een drukte van jewelste. Overal knetterden portofoons en galmden mobilofoons, terwijl er zoveel informatie binnen kwam dat het overzicht totaal verloren ging. Probeer dan nog maar eens een duidelijk antwoord aan de pers te verstrekken. Ja, mobieltjes en PC's waren nog onbekend.

Het is een hectische dag geworden, waarbij werktijden ruim werden overschreden. Toch is het ergste geweest dat je veel hoorde over het rumoer in de stad en hoe er met de collega's door een bepaalde soort publiek werd omgegaan, maar dat je je plaats niet mocht verlaten en je maar hoopte dat de meeste uniformmensen en ME-collega's het zouden "overleven". Gelukkig is dat wel gebeurd, maar het aantal gewonden was aanzienlijk.

Achteraf beschouwd is de situatie vanaf het begin onderschat, ten koste van de gewone Amsterdammer die het feest graag wilde vieren. Mensen die nu klagen hebben waarschijnlijk geen idee hoe explosief de samenleving toen was. Dus laat U nu niet gek maken op basis van allerlei hypes die door de media en politiek worden aangedragen, maar geniet van de vrijheid die wij nog in Nederland kennen. Vrijheid, een groot goed dat wij moeten koesteren.

Wiebe de Boer, Amsterdam

*************************

Ik was 18 en net van de politieschool, toen de Telegraaf-rellen plaats vonden.

Dit was de eerste uitbarsting van geweld, vele zouden volgen.

Het huwlijk van onze vorstin, betekende voor mij, 4 koude nachten op een hoek van het Paleis. Daar gebeurde helemaal niets. En behoudens een rookbommetje gebeurde er weinig.

Wel was de leiding van de operatie bloed nerveus. Daarna werd er in een snel tempo de ME uitgebreid. Vooral in aantal. De bijbehorende uitrusting werd niet nodig geacht.

De rellen in de Nieuwmarktbuurt, begin jaren 70-tig, waren voor de ME de eerste serieuze oefening. Daar bleek dat de demonstranten hun zaakjes beter geregeld had dan de politie. Wij moesten ons regelmatig terug trekken. Ik was inmiddels ME-chauffeur geworden en heb de Nieuwmarktrellen grotendeels vanuit de cabine van een waterkanon meegemaakt. Redelijk veilig, vergeleken met de collega's, die op straat stenen stonden te koppen. Deze rellen zorgen ervoor dat de uitrusting van de ME zeer snel uitgebreid werd. De oude legerhelmen verdwenen en er werd beschermende kleding aangeschaft.

Met de daarop volgende krakersrellen zag je dat het geweld steeds groeide. Het begon op een wedstrijd te lijken.

De kroning in 80 was het "hoogtepunt"van deze wedstrijd.

Ik was die dag chauffeur van een ME-bus, met 5 karabijnschutters aan boord. Dit was het uiterste wapen, om mensen uit te schakelen.

Het liep die ochtend in de Bilderdijkstraat op een geweldige manier uit de klauw. En het zette de toon voor die dag. Het werd een orgie van geweld. Op het oude Waterlooplein, op het Rokin, in de Oude Hoogstraat en tal van andere plaatsen. Op een haar na ging het op de Dam fout. Overal stond ik met mijn neus vooraan en een keer of vijf werd de inzet van de schutters gevraagd. Maar gelukkig weigerde de burgemeester dat.

Dat er niemand die dag het leven leven heeft gelaten mag een wonder heten, goed voor iets als een Stille Omgang.

Gelukkig is iedereen dusdanig geschrokken en is die kroning nog steeds het "hoogtepunt".

Joep de Groot, Amsterdam

*************************

Weken voor die beroemde/beruchte 30 april voelde je de spanning al in de stad, het was toen al duidelijk dat er ets ging gebeuren, en daarom waren wij dan ook al om 6.00 uur in de ochtend in de stad. De spanning was te snijden en binnen een paar uur was er al een gehele verbroedering met iedereen die ook getroffen was door het traangas wat ruim werd verspreid door de politie. Adviezen zoals citroen op je zakdoek werden dooorgegven en het was alleen nog maar rennen en verstoppen voor de ME. Toen een vriend het portiek uit rende om naar de andere kant van de Munt te bereiken en werd getroffen door het waterkanon werd hij gelijk bestempeld als een held. Het was dan ook wel een prachtig gezicht om de tank te zien draaien en achter hem aanging over een net schoon geveegde munt.

Ik heb gepraat met een agent van buiten a'dam die een steeg moest bewaken en geen idee had waar hij was en hij stond er al uren. Een tram stond te branden bij het museumplein en mensen hingen aan de brug om de lange lat van de ME te vermijden. IK heb politie op de motor met zijspan gezien die met de lange lat over de stoep raasde en iedereen een tik kreeg als er geen portiek was om in te duiken. Een keurige meneer in pak met aktetas die opeens een vuinisbak door een winkelraam gooide, zijn aktetas weer opraapte z'n colbertje recht trok en weer doorliep als een keurige meneer. De hele dag was het een spel met de ME en op een gegeven moment stond een grote groep op een gracht dan en een stuk niemandsland en daarna de ME, ik kreeg een traangas granaat tegen mijn hoofd en ik stapte uit de groep en rende richting ME in het stukje niemandsland om de traangranaat terug te gooien naar de ME. Iedereen ging juichen en ik voelde me echt een superheld en rende daarna geheel trimomfantelijk terug naar de groep. Mijn triomf duurde niet lang want zeer kort daarna hoorde we de beruchte zin 'ME voorwaarts' en ik kreeg onmiddellijk visioenen van een ME 'er die met zijn wapenstok mijn voortanden eruit wilde meppen. Ik had namelijk van een vriend die bij de politie was destijds en ook bij de ME diende gehoord dat ze vaak iemand uitzoeken uit de groep en daar achteraan gaan. Dus mijn triomf gevoel veranderde in paniek en heb nog nooit zo hard gerend, alle records verbroken en mijn voortanden kunnen redden. Het was een ongelofelijke dag en ben nog steeds blij dat ik die dag heb meegemaakt !
Marisa Luijks, Amsterdam

*************************

30 april 1980 was voor mij een uitputtingsslag. Ik was toen advocaat en had piketdienst. D.w.z. dat je mensen die zijn gearresteerd door de politie en die vastzitten op een politiebureau, juridisch advies geeft. Normaal waren er 2 advocaten voor heel Amsterdam die piketdienst hadden. Op de kroningsdag braken dus de rellen uit, de stenen vlogen een ieder om de oren en er werd heel wat af gearresteerd. Van `s morgens vroeg tot `s avonds laat heb ik op politiebureaus gezeten en mensen juridisch advies gegeven. Omdat 2 advocaten te weinig waren heeft de piketdienst er gelukkig nog een aantal kunnen inschakelen.

Ik denk dat ik toen ongeveer 10 arrestanten heb bezocht. Kort daarna was er een soort snelrechtzitting waarop alle arrestanten van 30 april 1980 dienden te verschijnen. Dus ook alle advocaten. De zitting duurde van 10 uur `s ochtends tot een uur of half 8`s avonds en vond plaats in de grote strafzaal van het Hof aan de Prinsengracht. De tenlastelegging was in het algemeen verstoring van de openbare orde en openlijke geweldpleging. Er werden behoorlijk hoge gevangenisstraffen opgelegd tot wel 6 maanden.

Ik had griep en mijn geliefde kwam nog langs om mij medicijnen te brengen om het vol te houden. Ik had o.m. last van een hinderlijke hoest, wat niet handig is als je 10 verdachten moet bijstaan. Wij als advocaten hadden overleg gepleegd omtrent de verdediging en ik zou de algemene inleiding doen, hetgeen ik ook vrouwmoedig en met schorre stem heb gedaan. Het was niet gemakkelijk met een koortshoofd wakker te blijven, temeer omdat het zonnetje zo zoetjes door de hoge ramen naar binnen scheen en de toga mij als een warme deken omhulde. 30 april 1980: heel hard werken met een nasleep van heel hard werken.
Miriam van Aller,

*************************

s'avonds:Er liggen geen stenen meer op het Leidseplein. Barricades en autobanden her en der. Hier en daar branden fakkels en iedereen loopt beduusd en nevelig rond, kraker, anarchist, toeschouwer, buurtbewoner, ME, door 't zand. De sterren beginnen te fonkellen.

Ik was net daarvoor getuige dat op de Prinsengracht jongelui uit FF en GiGi werden geknuppeld. Gelukkig stond ik aan de andere kant van de gracht , met tranen.

Weer even daarvoor heb ik de paarden van de politie kunnen bewonderen. Alle belangrijke straten waren afgezet en bij de Spuistraat waar het rustig was kon je op je gemakkie even kijken. (Ik was met 1 van m'n broers nog even gaan "wandelen").

Ik was even thuis geweest om te eten en m'n broers en m'n zus hadden vanalles meegemaakt. Stukke winkelruiten, ME charges, de Blauwbrug over gehold, maar toch ook een rustig en gezellig begin van de dag. 't Begon ineens zeg maar.

s'middags: Vanaf de Dam naar het Leidseplein gelopen, gek maar ik dacht met m'n moeder maar 't kan ook met twee vriendinnen geweest zijn. 't Was gezellig , eigenlijk leuker dan andere jaren (alhoewel alle koninginnedagen er in mijn herinnering er hetzelfde uitzien).

Wat ik niet wist was dat alle acties àchter ons uitgevochten werden. En eigenlijk verwachten we dat wel maar er gebeurde maar niets! Er mocht toen nog eten klaargemaakt worden op straat. Satè enzo. En er lag van alles op straat om te kopen. En 't was lekker warm en zonnig! Niets aan het handje.

s'ochtends: Ik stond gespannen op de Dam. Zou er wat gebeuren vandaag of niet. De politie was goed voorbereid maar de stad stond al enige tijd op zijn kop.( de Vondel etc.). Ik kom uit een gezin met ouders die de 2e wereldoorlog hier hebben meegemaakt. Een Amsterdams gezin. Niet echt koningsgezindt maar m'n moeder beweerde dat velen steun hadden aan het idee koningshuis, in de oorlog hè.

Maar die krakers hadden toch ook mijn sympathie, ik was pas 16 , maar vondt het toch wel "eerlijk" dat kraken. Tenslotte woonden wij ook met 5 bijna of volwassen kinderen en mijn ouders op een klein huisje op de Amundsenweg. Wij "kraakten" er letterlijk uit. Inene zag ik een groepje op het balkon in de verte. Kleine poppetjes in het paleis op de Dam.

Ik stond zo hoogte tramrails op de Dam. Ballonnen de lucht in. Zwaaien. Ik dacht nog nu kan er niets meer mis gaan. Maar de stad werdt nog die dag opengebroken.....

Sarah Hogenbirk, Amsterdam

*************************

Het is natuurlijk maar een klein stukje, maar elk jaar met koninginnedag krijg ik toch weer dat gevoel van nu 30 jaar geleden, dat ik niet naar huis mocht naar man en andere dochter, die er niets van begreep dat wij niet thuis kwamen, het huis hing al vol met welkom thuis slingers.

Ik was die tijd de ''gewone Amsterdammer''. Op 24 april 1980 werd onze dochter Marije geboren in het Anna Paviljoen een onderdeel van het OLVG.

Wij moesten een paar dagen blijven en zouden 30 april naar huis mogen, maar vanwege de rellen in de stad - alles leek wel afgesloten - moesten wij blijven om de volgende dag 1 mei, de Dag van de Arbeid , naar huis gegaan. Als troost kregen wij een flesje Oranjebitter, wat ik overigens nog steeds heb.

Ria Tschur, Amsterdam

*************************

Het is nog vroeg en zeer rustig op de amstel. vanuit mijn raam zie ik de blauwbrug in de ochtendzon.

het belooft een zonnige kroningsdag te worden, een helicopter bromt wat in de lucht, geen wolkje te zien. Ik ga met een collega wandelen naar de lauriergracht, waar ze onlangs een huis heeft gekocht. Ze draagt een licht bordeaurode regenjas.

We zien: GEEN WONING GEEN KRONING!

We glimlachen, amsterdam heeft wel voor heter vuren gestaan!

zou haar huis niet ook gekraakt zijn vraag ik bezorgd, ach waarom zo'n rustig grachtje.

als we de woning naderen zie ik het al. er hangen twee melkmuilen met plakharen op de tweede verdieping uit het raam.

Krakers!

Anna wordt zo paars als haar regenjas. de sleutel past niet meer in het slot.

gejoel is ons deel.

We gaan naar de speciale kraakpolitiepost, waar we zuchtend te woord worden gestaan. Ach , dames, jullie zijn al de zoveelsten, kopje koffie?

nou graag oom agent.

We besluiten terug naar de amstel te lopen. dat blijkt niet eenvoudig want nu zijn er daadwerkelijk rellen uitgebroken. om de blauwbrug woedt een slag. ik kan mijn huis niet bereiken.

In de avond zie ik op de televisie wat ik heb gemist. En jaren later lees ik van adrie van der heijden 'slag om de blauwbrug' en weet ik nu ook de rest van die kroningsdag..

Marreke Prins, amsterdam

*************************

Met mijn vriendin sta ik in een grote menigte van voornamelijk jonge mensen een biertje te drinken. Het is een mooie dag, al is de dreiging voelbaar dat er iets te gebeuren staat, want het is al enige tijd onrustig en er zijn krakersacties aangekondigd. Maar niet op het Spui, want daar overheerst het geruststellende geroezemoes van bierdrinkende studenten.

Een maand eerder zat ik bij het Gemeentelijk Woningbedrijf om mijn urgentiebewijs in ontvangst te nemen. Ik was 22 jaar en wilde op mezelf wonen, want mijn ouders wilden na 56 jaar hard werken hun winkeltje in Betondorp van de hand doen. Bij een verhuizing zou ik mijn 3 kamertjes boven de winkel moeten inruilen voor slechts één slaapkamer. '' U moet zich wel realiseren dat er nog vierenzestigduizend wachtenden voor u zijn'' zei de ambtenaar, terwijl hij mij het urgentiebewijs overhandigde. Vanaf dat moment was ik sympathisant van de Kraakbeweging.

Opeens wordt de vredige sfeer ruw verstoord door geschreeuw en gegil. Een grote groep ME'ers te paard baant zich in galop een weg door de menigte op het Spui. Er ontstaat volslagen paniek en ik voel een enorme agressie in me opkomen. Ik wend me in de richting van de ruiters en gooi mijn glas bier in hun richting. Ik ben niet de enige, een enorme woede maakt zich van de menigte meester. Sommige beginnen te huilen, anderen te schreeuwen. Wat even daarvoor een vredig tafereel in zonnig Amsterdam was, is in een oogwenk omgeslagen in een grimmige oorlogssfeer. De lol van Koninginnedag is eraf, de rest van de dag wordt besteedt aan het aanmoedigen van de kraakbeweging, die met stenen en alles wat los en vast zit de ME bestrijdt.

Als ik zaterdags aan een van mijn voetbalmaten vraag hoe zijn dag als ME 'er is verlopen, vertelt hij me dat vooraf naar gewelddadige films is gekeken om de angst wat te temperen. In de avond van de 30e zijn ze inmiddels zo opgefokt geraakt, dat ze zingend door de stad zijn gaan toeren, op zoek naar groepjes krakers, die ze vervolgens schreeuwend in elkaar mepten. '' We voelden ons ongeveer zoals in Clockwork Orange, we waren onze angst voorbij''.

Ik zal de angst van het Spui niet vergeten.

Peter van der Kaay, Amsterdam

*************************

Mijn vriend (inmiddels overleden) en ik voelden de spanning die komen zou. Er werd al flink gespeculeerd op bonje (in het vondelpark, paradiso, fantasio) dus spannend. Eerlijk gezegd hielden wij ons niet zo bezig met het koningshuis; die Claus dat was een watje en iedereen vond dat het allemaal niet zo lang meer zou duren voor er sprake zou zijn van een republiek. Wij, als langharig tuig (schitterend toch weer eens wat anders) waren een beetje verplicht aanwezig te zijn want dan had je later toch wat te vertellen aan vrinden, chicks en je kids wellicht (kijk es daar loopt pappie rennend voor de kit !! Mn eigen kinderen zouden het nu niet in hun hoofd halen zulke bonje te trappen dus hebben ze denk ik alles al bereikt.


Wij waren er dus bij, 's ochtend om n uur of negen liepen we al in de stad op zoek naar goeie plekken om dichtbij te komen. Dat was echt niet gemakkelijk, in een straal van 100 m van bijv de raadhuisstraat stond het vol met smerissen die (vooral langharig) tuig tegenhielden. Ze hadden om die tijd nog de platte pet op maar uit ervaring wijs geworden (museumplein, luilakrellen etc) wisten we dat als ze een beetje zenuwachtig werden de helm op zou gaan en er flink op los gemept, zou worden, dus bleven we op ons hoede voor onverhoeds aangesproken te worden (en opgebracht) door zo'n engerd van de beredenpolitie (motor, paard).


Via de rijkelijk neergelegde platteschuiten op de herengracht (geloof ik) konden we ongemerkt dichterbij komen en hebben daar een beetje rondgehangen en zo nu en dan geschreeuwd (re-pu-bliek etc) omdat dat eigenlijk wel van je verwacht werd. Maar t mooiste was natuurlijk de sensatie....

Op gegeven moment, wij dachten een gouden koets te zien, was het bang !!! en hee !!! en daar stond de hele boel in de rook (bommen echte ? werd er geschoten ? door wie, tuig of politie ?) en begon de heisa. Overal rennende platte petten, maar even later de ME, waterkanonnen, motoren paarden. Toestanden dus, rennen voor je leven !! via de platte schuiten dezelfde weg terug richting Hazenstraat waar we de grachtenkant opklommen en ons zo klein mogelijk maakten want ehh we deden t zowat in de broek toen we aan alle kanten de kit zagen en er geen doorkomen aan leek te zijn. Gelukkig liepen er ook een heleboel brave burgers (met of zonder kinderwagen te rennen want er werd niet op dat niet meer op dat nuances gekeken, dus konden we ongemerkt meekomen. Meppen was het Parool ( :-) ) voor de heren pet. Samkalden hield niet van mensen die zich tegen het gezag keerden en Toorenaar voerde alles met blijdschap conform de dienst-opdracht uit met harde hand.

Zo zijn we toch ontkomen aan (eenzame?) opsluiting dan wel ergens 20 km buiten de stad gedumpt worden en maar zien hoe je terug kwam. In de kroegen verderop bij de elandsgracht leek het tamelijk veilig en vooral waar wij veel kwamen bij puck en henk van cafe de Eland. Want die waren wel goeie maatjes met ons want zelf wars van decorum, maar ook heeel streng als je stout deed. Toen het wat te rumoerig werd hebben ze de deur op slot gedaan en kon er niemand in of uit. De kit stoof langs want geen tuig te zien en wij hebben ons uitstekend verder vermaakt met biertjes uitdelen en terugkrijgen, meissies ( maar ook daar was puckie streng in: geen gefriemel waar ik bij ben jochie anders word ik boos) en hebben we na een uurtje of wat de stoute schoenen aan getrokken en zijn de stad weer in gegaan. Toen daar niet zoveel meer te doen bleek zijn we naar huis gegaan en gekeken naar het journaal waar de NTS a la de Cineac verslag deed van wat dat tuig toch allemaal die (gewenste mooie) dag verpest had. Pa zat een beetje pissig naar me te kijken maar moeders zat er niet zo mee. Je hebt toch niet meegedaan aan dat gooien he jongen ? Nee ma, we waren allang pleitte !! Dan is t goed jongen.....

Ed Heijtel, Amsterdam

*************************

Ik draag hem weinig, mijn Inhuldigingsmedaille met Oorkonde ......... Gekregen in 1982 net als zovele andere collega's werkzaam bij politie Nederland. Toen elf jaar werkzaam bij de politie Amsterdam en alle denkbare ME optredens al meegemaakt zowel als manschap als groepscommandant. De Damslaapverbodrellen in '70, Nieuwmarkt/Metro-rellen, PH Kade, Vogelstruijs, Vondelstraat, ik was er bij. Allemaal super heftig, maar te doen.

30 april 1980, alle ME pelotons uit heel Nederland waren in Amsterdam. Vele, vele tientallen. Ik mocht als liaisson optreden bij een peloton uit Brabant, ik meen Tilburg. Waarom? Simpel. Men wist de weg niet in Amsterdam. Dus een stoel voor mij in de commandowagen. Dat er mogelijk wat zou kunnen gaan gebeuren in mijn stad? Ja, zou kunnen. Dat het zo giga heftig zou zijn had niemand verwacht. Kan me herinneren dat we op enig moment op het Rokin reden, her en der lagen brandende politiemotoren waarvan de bestuurders gevlucht waren omdat ze anders gestenigd zouden zijn. Wij reden in de niet meest gangbare ME auto's zonder wat voor bescherming ook.

Ik voel nog de stenen in mijn rug die door de enkelwandige beplating heen kwamen. Ik had in het verleden heftige situaties meegemaakt, maar dit sloeg alles. Dit waren geen rellen, dit was revolutie, oorlog!

Uiteindelijk heb ik er geen trauma aan overgehouden, maar ik - en ik weet zeker veel collega's met mij - hebben toen vele benauwde uren meegemaakt die hen nog steeds op het netvlies staan, nu 30 jaar later.

Alsof het gisteren was
Dirk van Teijlingen, Amsterdam

*************************

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden