Plus Filmrecensie

Geen space cowboy, wel koele kikker

De Oscarwinnende regisseur van La La Land Damien Chazelle schetst met First Man de loopbaan van astronaut Neil Armstrong, in 1969 de eerste man op de maan.

Ryan Gosling in First Man als de ongrijpbare vakman Neil Armstrong Beeld -

Het is een beproefde truc om kijkers meteen bij de lurven te pakken: open een film met een daverende actiescène die in een ontknoping niet had misstaan.

Het publiek zit meteen op het puntje van de stoel. Wat gebeurt hier en hoe loopt dit af?

Damien Chazelle gebruikt de truc in First Man om de ­zaken snel op scherp te zetten. De film is een biografische reconstructie van de bijdragen van testpiloot en astronaut Neil Armstrong aan het Amerikaanse ruimtevaartprogramma in de jaren zestig.

Het mag voor niemand een verrassing zijn dat Armstrong de eerste man op de maan wordt.

Het zadelt de film op met een voorspelbare afloop, zelfs de titel kan een spoiler worden genoemd, maar toch is de spanning meteen om te snijden. We zitten met de door Ryan Gosling vertolkte Armstrong in een rammelende, antiek ogende cockpit van een X-15 raketvliegtuig ergens in het gebied waar de atmosfeer in de ruimte overgaat.

Alles schudt, kraakt en trilt, alsof het voertuig elke seconde uit elkaar kan worden gerukt. Het levert vijf zenuwslopende minuten op.

Koele kikker
Het loopt ternauwernood goed af, maar de toon voor de dikke twee uur die volgen is gezet: Armstrong legt zijn ­leven bij elke vlucht in de waagschaal. Dat hij uiteindelijk de maan zal bereiken, is te danken aan het technisch vernuft van de wetenschappers en ingenieurs bij NASA, maar ook aan zijn koelbloedigheid onder hoogspanning.

Op meerdere momenten in de film maakt dat laatste het verschil en zien we geen space cowboy maar een koele kikker. Armstrong is een toegewijd vakman.

Het maakt First Man tot een andere film dan The Right Stuff (1983), Philip Kaufmans drie uur durende verfilming van het gelijknamige boek waarin Tom Wolfe de voorgangers van Armstrong portretteerde.

De zeven testpiloten in die film deden aan stoere cowboys of rodeorijders denken. Daarmee weerspiegelde Kaufmans historische epos het borstkloppende actieheldendom dat de populaire Amerikaanse cinema van de jaren tachtig domineerde.

Raketten
De film van Chazelle speelt zich af in hetzelfde milieu als The Right Stuff, waarin waaghalzen op raketten plaatsnemen om steeds harder, hoger en verder te komen, terwijl hun echtgenotes in een astronautenwijk bij de luchtmachtbasis doodsangsten uitstaan.

Chazelle legt andere accenten dan zijn voorganger en kiest met Gosling een vertolker die niet met machismo en grote gebaren wordt geassocieerd, maar zich juist op minimalistisch spel toelegt.

First Man

Regie Damien Chazelle
Met Ryan Gosling, Claire Foy, Jason Clarke, Kyle Chandler
Te zien in Arena, City, FC Hyena, Filmhallen, Kriterion, The Movies, De Munt, Tuschinski

Het past goed bij de ongrijpbare Armstrong, maar ook bij de huidige tijdgeest. Chazelle en scenarioschrijver Josh Singer (auteur van de blauwdrukken voor de ­geslaagde krantenfilms The Post en Spotlight) baseerden zich op James R. Hansens biografie First Man: The Life of Neil A. Armstrong (2005) maar voegden er een paar elementen aan toe.

Om de koelbloedige vakman een emotioneel aansprekend karakter te geven, leggen ze veel nadruk op diens onvermogen om zich over de dood van zijn eerste kind uit te spreken. Daar gaan de filmmakers behoorlijk ver in, vooral tijdens de maanlanding.

De erven Armstrong hebben daar geen bezwaar tegen, maar na Sandra Bullocks worsteling met een dood kind tijdens haar fictieve ruimtevaartavontuur in Gravity komt die toevoeging over als een ernstig misplaatst scenariocliché.

In de VS is er meer rumoer over andere accentverschuivingen in de film. Chazelle zou te weinig oog hebben voor het Amerikaanse karakter van de maanmissie en te weinig vlagvertoon en patriottisme tonen, omdat het planten van de stars and stripes niet in beeld wordt gebracht.

De vlagknuffelaar in het Witte Huis verklaarde de film daarom niet te willen bekijken. Maar aan de linkerzijde van het spectrum wordt First Man ook als kritiekloos en achterhaald patriottisch gekarakteriseerd.

De verdeelde reacties maken duidelijk dat Chazelles film inhoudelijk voor verschillende interpretaties vatbaar is. In de stijl is First Man zonder meer geslaagd te noemen.

Na Christopher Nolans Interstellar kiest Chazelle ook voor schaalmodellen en opnamen op 35mm en 65mm film en knipoogt hij eveneens naar Stanley Kubricks 2001: A Space Odyssey. Dat is een mooi cinefiel gebaar.

Maar wat het meest beklijft is de kwetsbaarheid van dat handjevol mannen dat het aandurfde om op een immense raket plaats te nemen om als eersten de planeet te verlaten.

De astronaut en zijn vrouw, gespeeld door Claire Foy Beeld -

En de winnaar wordt...

Anderhalf jaar geleden stond Damien Chazelle met de ploeg van van zijn zeer succesvolle musical La La Land op het Oscarpodium om de prijs voor beste film in ontvangst te nemen.

En toen werd duidelijk dat ze bij de grootste miskleun uit de Oscar­geschiedenis betrokken waren ­geraakt. Het was een kwestie van de verkeerde envelop op het verkeerde moment, de belangrijkste Oscar ging naar Moonlight.

De pijnlijke vergissing overschaduwde het feit dat La La Land met zes Oscars als grote winnaar uit het klassement de boeken ­inging, waarbij de 31-jarige Chazelle bovendien de jongste winnaar in de regisseurscategorie werd.

Afgelopen weekend keken duizend Oscarstemmers in het Samuel Goldwyn Theatre van de Academy naar First Man, die op dat moment in de commerciële Amerikaanse bioscopen een teleurstellend achterhoedegevecht leverde tegen Oscarconcurrent A Star is Born en de Marvelverfilming Venom.

Omdat Chazelles doorbraakfilm Whip­lash (2014) ook al drie Oscars won is de Neil Armstrongbiografie een gedoodverfde kanshebber voor de volgende ronde.

Een ding is zeker: het speculatieseizoen is weer begonnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden