Plus

Gebruikers Havenstraatterrein: 'Gemeente moet met ons overleggen'

Verzet loont, weten de gebruikers van het Havenstraatterrein. De Raad van State vernietigde het bestemmingsplan voor woningbouw in de rafelrand van Zuid.

Jos Rees (r) van de belangenvereniging van het Havenstraatterrein: 'De gemeente moet terug naar de tekentafel.' Beeld Jean Pierre Jans

De voorzitter van de belangenvereniging van het Havenstraatterrein kijkt uit over de oude loodsen en staat er tevreden bij.

Jos Rees, een gepensioneerde leraar geschiedenis uit Amsterdam, heeft met zijn kameraden van het Havenstraatterrein een leger van planologen, gebiedsontwikkelaars en juristen ontmanteld, zo bleek eind maart in een uitspraak van de Raad van State, het hoogste bestuursrechtelijke orgaan in Nederland. "De gemeente moet terug naar de tekentafel," zegt Rees met een milde glimlach.

Rees (70) geeft de geest een beetje weer van de gebruikers van het Havenstraatterrein: dwars, geletterd, ludiek. Zo'n 25 jaar geleden bemachtigde hij een loods in Zuid, die hij gebruikt voor de opslag van oude spullen. Tevens richtte hij op dat adres een stichting op: de Ambassade van de planeet Mars, die leden zoekt 'met een onbevangen, relativerende en van creativiteit getuigende visie op het bestaan'.

Best geestig, en het heeft nog voordelen ook. Als bestuurder van die stichting kan Rees - bewoner van de binnenstad - immers aanspraak maken op een parkeervergunning voor het Havenstraatterrein.

Oude trams
De kameraden van Rees doen weer andere dingen. Er is een professionele klavecimbelbouwer, een bedrijf in special effects voor films en een fietsenmaker die ook motoren repareert. Voor een habbekrats huren ze de grond van de ­gemeente - klavecimbelbouwer Anton Amir ­betaalt maandelijks 210 euro voor 200 vierkante meter bedrijfsruimte binnen de Ring - waarop ze zelf een loods van spaanplaten hebben ­gebouwd. Ter vergelijk: woonruimte in de omgeving staat te koop voor zo'n 7000 euro per vierkante meter.

Niet voor niets wil stadsdeel Zuid het gebied ontwikkelen. Eerst moest het nieuwe stadsdeelkantoor er verrijzen, later zette de gemeente in op vijfhonderd woningen en een school. In 2022 hadden de eerste appartementen opgeleverd moeten worden, maar dat mislukte dus.

Vanaf 2010 beten al verschillende politici de tanden stuk op het verzet. Eerst PvdA'er Egbert de Vries (voormalig stadsdeelvoorzitter, thans directeur van de Amsterdamse federatie van woningcorporaties) en later D66'er Sebastiaan Capel, vanaf 2014 voorzitter van stadsdeel Zuid.

De felste tegenstand komt van twee organisaties die zich inzetten voor het behoud en gebruik van historische trams: de Electrische Museumtramlijn Amsterdam (EMA) en het Rijdend Elektrisch Tram Museum (RETM).

Er staan zo'n zeventig oude, maar functionerende trams op het Havenstraatterrein. Ze komen van heinde en verre: Praag, Berlijn, Wenen. Er zijn prachtige exemplaren bij, zoals de staalblauwe vooroorlogse trams die in Amsterdam reden.

Juridisch gevecht
Om de gemeenteambtenaar die ooit zei dat de oude trams beter af waren in de smeltoven van de Hoogovens, wordt nog hartelijk ­gelachen door de 120 vrijwilligers van EMA. Want in het jarenlange juridische gevecht is ­gebleken dat juist de tramclubs de meeste juridische slagkracht hebben. "Wij zijn officieel een spoorwegbedrijf," zegt Jan Henk Peereboom, die zich inzet voor het behoud van de ouderwetse trams. "Wij vallen onder de Spoorwegwet. Daarom heeft de gemeente niet veel grip op ons."

Op het Havenstraatterrein wemelt het inderdaad van de rails. Ze horen bij de treinbaan die in 1914 is aangelegd van het Haarlemmermeerstation naar Bovenkerk, een dorpje dat tegenwoordig bij Amstelveen hoort. Er is nooit veel gebruik van gemaakt, behalve in de Hongerwinter van 1944-1945, toen Amsterdammers in het boerengebied op zoek gingen naar voedsel.

Lange neus
Dat wil niet zeggen dat er geen nieuw ­leven kan worden geblazen in de oude spoorbaan, zegt Peereboom. "Maak van ons een groot, levend museum voor het Amsterdamse openbaar vervoer. Dan spreid je ook het toerisme in de stad. We rijden nu alleen op zondagen en bij speciale gelegenheden, maar dat kan vaker. En Amstelveen heeft wel oren heeft naar een mooie, historische tramverbinding met Amsterdam."

Rees en Peereboom willen ondanks de zege geen lange neus trekken. De twee partijen blijven op elkaar aangewezen. "We snappen best dat de gemeente dit wil ontwikkelen," zegt Rees. "En we snappen ook dat de huur dan omhoog gaat. Maar overleg met ons, kom ons tegemoet. Dat is in het verleden te weinig gebeurd."

Hoe nu verder?

Stadsdeelvoorzitter Sebastiaan Capel kan niet vertellen hoe het nu verder gaat met het Havenstraatterrein. Met wethouder ­Marieke van Doorninck (RO) ­informeert hij eerst de ­gemeenteraad.

Capel lijkt echter niet van plan om het gebied na de juridische ­nederlaag bij de Raad van State met rust te laten. "Amsterdammers met middeninkomens hebben behoefte aan betaalbare appartementen," zegt hij. "Maar we moeten ook rekening houden met de tram­stichtingen van het Havenstraatterrein."

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.