Plus Over 40 jaar

Gebied tussen Amstel en Arena krijgt 'een nieuw skylinetje'

Hoe krijgt de stad de komende decennia vorm? Op pad met de stedenbouwkundigen van Amsterdam langs de woonwijken van de toekomst.

Met zijn hoogte van 103 meter is de Amstel Tower nu nog een blikvanger Beeld Odilo Girod

De grijze DeLorean van Marty McFly en Doc Brown is in dit verhaal een vijftien jaar oude zwarte Saab 9-3, die al tijdje niet door de wasstraat is geweest.

Achter het stuur zit geen excentrieke uitvinder, maar topambtenaar Esther Agricola. En in plaats van de voor tijdreizen benodigde flux capacitor zitten er op de achterbank drie boomlange stedenbouwkundigen.

Voor de rest is het allemaal een beetje vergelijkbaar met de cultfilm Back To The Future. Tenminste, dat is de bedoeling.

Kleine roadtrip
Het verzoek was om eens een kijkje te mogen nemen in de kraamkamer van de stad: de afdeling Ruimte en Duurzaamheid, gevestigd in een kantoorflat met donker zonwerend glas aan het Weesperplein.

De plek waar door een paar honderd ambtenaren bestemmingsplannen worden opgesteld en aan de toekomst van de stad wordt getekend.

Directeur Esther Agricola stelde daarop een kleine roadtrip voor met een paar van haar stedenbouwkundigen, om te laten zien hoe zij de stad zien. En om kijkje in de toekomst te geven.

"We gaan langs gebieden waar Amsterdammers honderd keer per jaar langsrijden en waarvan ze geen idee hebben van wat daar allemaal staat te gebeuren," zegt Agricola, terwijl ze haar auto de Wibautstraat opdraait en door wat extra gas te geven nog net het oranje licht haalt.

"En kijk eens wat een mooi torentje daar nu staat," zegt ze, als de in aanbouw zijnde 103 meter hoge Amstel Tower - het hoogste punt werd in december bereikt - in zicht komt.

Ontwikkelzone
Vanaf de achterbank vertelt stedenbouwkundige Roy Berents over hoe het hele gebied tussen het Amstelstation en de Arena een van de vier grote ontwikkelzones van de stad is.

Het stationsgebied gaat op de schop en tegenover de nieuwe torenflat komen de komende jaren nog twee grote woonblokken. Maar dat is pas het begin. Berents: "Voor het gebied tussen het station en de Amstel worden nu ook de eerste plannen gemaakt. Het idee is dat er aan die kant nog tien of twaalf torens bij komen."

"Een nieuw skylinetje," noemt Agricola het.

Nog eens tien of twaalf hoge torens bij het Amstelstation, een nieuwe skyline. Binnen een paar minuten na vertrek is de toon gezet: dit wordt een excursie langs projecten die net in de grondverf staan.

Er zullen nog tientallen bewonersavonden over georganiseerd worden. Intensieve raadsvergaderingen, inspraakrondes, ingezonden brieven, protesten, rechtszaken en vele aanpassingen zullen volgen.

Flinke crisis
Of misschien komen de projecten wel nooit van de grond: het effect van een flinke crisis, die er vast ooit wel weer zal komen, kan groot zijn. "Wij stedenbouwkundigen zijn af en toe heel stellig," zegt Berents. "Dan zeggen we: dit komt hier en dat komt daar. Maar het is natuurlijk altijd afhankelijk van de dynamiek."

En tegelijkertijd kunnen stedenbouwkundigen zich niet permitteren om niet nu al over een stip op de horizon na te denken, zo zal tijdens de excursie blijken. En daarbij ligt alles op tafel.

Moet het in de jarentwintigbuurt Amsteldorp bijvoorbeeld niet verdicht worden, is de vraag die bij het voorbijrijden in de auto opkomt. "Het is een beetje als bij de Van der Pekbuurt bij Sixhaven, dat wordt opeens een miniatuurdorpje bij de hoge torens. Dat moet je koesteren," zegt Agricola, waarna een korte stilte valt. "Zolang je het volhoudt."

Ze stuurt de auto onder het spoor door, de Spak­lerweg op. Voorbij de nieuwbouw van de eerste fase - van drie - in het Amstelkwartier, vijftien jaar geleden een van de eerste transformatiegebieden.

Het mooiste uitzicht
Berents wil graag even uitstappen bij station Overamstel boven de Duivendrechtse vaart, volgens hem het metrostation met het mooiste uitzicht. Hij vertelt hoe tussen Amstelstation en hier, op het monotone bedrijventerreinen links van het spoor en het desolate gebied rond de Bijlmerbajes rechts van het spoor, uiteindelijk zo'n 20.000 woningen moeten komen. Meer dan op IJburg.

En dan draait hij zich om en wijst naar de Arena. "En dat wordt ook allemaal stad, tot aan het AMC. Met rond de Arena een piek van hoogbouw tot 150 meter. Daar gaat het nu al hard: veel eigenaren van kantoren en bedrijven willen herontwikkelen met woningbouw."

In totaal zou het in de zone Amstel-Arena-AMC gaan over zo'n 40.000 tot 50.000 nieuwe woningen in de komende decennia. Met alle voorzieningen, uiteraard, als scholen, sportvelden, winkels, parken en cafés.

Bovendien moet het aantal banen ook groeien: er wordt ingezet op gemengd woon-werkgebied. Berents schetst hoe langs de Holterbergweg - tussen A10 en A9 - de huizen gebouwd kunnen worden tot aan de weg, waardoor de hoofdader tussen Zuidoost en de stad echt meer een stadsstraat gaat worden.

Rommeligheid
En dit gaat allemaal vrij snel: woonwijk De Nieuwe Kern tussen de A10 en station Duivendrecht moet in de komende tien jaar worden aangelegd. Rond de Duivendrechtsevaart zijn al vijf hotels en een complex voor 600 studenten in aanbouw.

Hij wijst om zich heen waar nieuwe bruggen, wegen en parken moeten komen. "Over vijftien jaar heb je dit soort plekken niet meer," zegt Berents over de rommeligheid rond station Overamstel. "Dan is het gewoon aangeharkt, tot aan de Arena."

Is het grootheidswaanzin? "Nee, en dit zijn geen megalomane plannen vanuit het Weesperplein," zegt Agricola. "Het is de druk vanuit de stad. De vraag is schier eindeloos. Als we nog sneller zouden bouwen, groeien we zo richting de 2 miljoen inwoners."

Ander soort spel
Het is een illusie dat de ambtenaren van Ruimte en Duurzaamheid de vorm die de stad aanneemt kunnen bepalen, zegt stedenbouwkundige Bart Vlaanderen, ook mee op de roadtrip. "Dat kan misschien op IJburg, met een maagdelijk terrein dat je stapsgewijs kan ontwikkelen en dat je via tenders en bouwenveloppen kan sturen."

"Maar dit is allemaal grotendeels in erfpacht uitgegeven. Daar heb je te maken met bedrijven en beleggers van wie je de medewerking nodig hebt. Dat is ander soort spel dat we moeten leren. En dat is ook leuk: dat soort partijen komen vaak met veel verrassendere ideeën dan wij zelf kunnen verzinnen."

'Als we nog sneller zouden bouwen, groeien we zo richting de 2 miljoen inwoners' Beeld Jorris Verboon

Agricola: "Het is misschien ook wel voor het eerst dat de stad ons inhaalt. We zijn aan het tekenen, knipperen met onze ogen en hup, daar is alweer een initiatief van een ontwikkelaar. Wij komen uit een traditie dat wij met onze plannen en onze visies en nota's kunnen sturen en een richting opduwen. En nu gaat het om ons heen zo hard dat wij moeite moeten doen de stad bij te houden."

Ruimtelijke kwaliteit
En die plotselinge versnelling waar een stad in kan komen, is waarom stedenbouwkundigen volgens Agricola vooruit moeten denken. "Wij moeten als een leeuw de schaarste bewaken. Woningbouw is maar één kant van ons werk, het gaat vooral over ruimtelijke kwaliteit. En dat krijg je er achteraf nooit meer in."

Onderweg naar de auto wijst Vlaanderen op het water van de Duivendrechtsevaart. "Openbare oevers, dat is waar wij bijvoorbeeld op moeten sturen. Dan maakt het niet uit wat er gebouwd wordt, maar het water houdt zijn kwaliteit. Het is net als met scholen. Als je niet in bestemmingsplannen vastlegt dat die er moeten komen, word je overvallen door de markt en ontbreken ze op den duur."

Agricola rijdt haar Saab naar het startpunt van de A2, net na de Utrechtsebrug. Berents stapt uit en vertelt hoe dit gedeelte van de snelweg op termijn kan verdwijnen. Door de achterlandverbinding pas bij de Van der Madeweg te laten beginnen, komt er ruimte voor een nieuwe stedelijke hoofdweg, die van snelwegenknooppunt Amstel doorloopt tot aan de Rijnstraat.

Denk Wibautstraat, maar dan met blokken van twee keer zo hoog. Met daarachter het park Amstelglorie, dat nu nog een vrij gesloten volkstuincomplex is. En ook dat kan snel gaan: er wordt hier al vijftien jaar over gepraat, maar inmiddels is de intentieverklaring - de eerste officiële stap - in voorbereiding.

Tijd voor details is er niet. Agricola zit alweer achter het stuur en wil door. Verder de toekomst in.

Dit is de tweede aflevering van een serie over hoe de stad de komende decennia vorm krijgt. Morgen gaat deze roadtrip verder. Dan: de toekomstige transformatie van het Schinkel­gebied en Haven-stad.

Lees de vorige aflevering
Aflevering 1: Kop van Java 'de mooiste plek ter wereld'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden