PlusPS

Geachte heer, terwijl je een vrouw bent: 'Oh, ja, dat kan natuurlijk ook'

What's in a name? 'Storm' vinden we stoer, 'Roos' mooi en verzorgend. Maar een genderneutrale naam als Robin, Nikki of Bo blijkt in de praktijk net zo min vrij van vooroordelen.

null Beeld ANP
Beeld ANP

'Geachte heer Bosselaar,' zo beginnen de mails aan Jonne Bosselaar (27), hoofd financiën bij Grapedistrict, geregeld. Dat er een vrouw achter de computer zit, weten de e-mailers niet want Jonne is - in Friesland - een jongensnaam.

Bij Niki Schoondergang (31) zorgde de Friese jongensnaam die ze haar dochter gaf - Ieke - voor verwarring onder vrienden en familie die het geboortekaartje kregen: ze hadden er namelijk geen geslacht bij gezet.

Ik krijg zelden mails die beginnen met 'geachte' en heb nog geen kinderen een naam hoeven geven. Maar dat mensen denken dat ik een man ben op basis van mijn naam, Misha, dat is herkenbaar. Bij menig sollicitatiegesprek of eerste ontmoeting waren er verbaasde blikken als ik me voorstelde en volgde er een gestameld 'oh, ja, dat kan natuurlijk ook'. Het gebeurde zelfs zo vaak dat ik om misverstanden te voorkomen een tijdje 'geslacht: vrouw' op mijn cv had staan.

Wedstrijdje
Wat een naam tot een jongensnaam of een meisjesnaam maakt, is niet vastgelegd in wetten of regels, maar wordt bepaald door cultuur en gebruik. Sommige namen worden altijd uniseks gebruikt, zoals Dominique of Marijn, en bij andere namen verandert het gender door de tijd, zoals bijvoorbeeld bij Robin.

Als er nieuwe namen opkomen, is er soms een wedstrijd tussen de geslachten, zegt Gerrit Bloothooft (64), universitair docent bij de opleiding taalwetenschappen aan de Universiteit Utrecht, die zich heeft gespecialiseerd in de naamkunde. "Een goed voorbeeld is de naam Sem. Toen Sem in de jaren negentig populair werd, kregen zowel jongens als meisjes die naam. Maar toen de jongens aan de winnende hand waren, kozen ouders er bij meisjes steeds minder voor."

Uniseksnamen zijn bovendien populairder bij ouders die een meisje krijgen, zegt Maarten van der Meer (32), schrijver van het boek Wie Noemt Zijn Kind Nou Chardonnay?

"Het is vooral geaccepteerd meisjes een jongensachtige naam te geven, andersoms is dat lastiger." Het heeft met maatschappelijke verwachtingen te maken, stelt hij. "Vrouwen dragen broeken, maar als man draag je niet snel een rok."

Per ongeluk
Lieven Heeremans (26) zit het niet in de weg dat hij een uniseksnaam heeft, op een enkele officiële brief met een verkeerde aanhef na, merkt hij er nooit iets van. "Mensen beginnen eerder over de betekenis. 'Ben je dan ook heel lief?' vragen ze bijvoorbeeld." In België is Lieve, zonder 'n', een meisjesnaam, maar dat wisten de ouders van Heeremans niet en zijn vader gaf hem dan ook aan als 'Lieve'. Toen iemand hen daarop wees, werd de 'n' alsnog toegevoegd.

Het per ongeluk geven van een meisjesnaam aan een jongen en andersom gebeurt geregeld, zegt Bloothooft. Ouders zijn vaak niet op de hoogte van de sekse van een naam, vooral als het om een buitenlandse naam gaat. "Voor ons klinken namen eindigend op een 'a' als een meisjesnaam, terwijl dat in andere landen niet zo hoeft te zijn." Zoals Luca en Andrea, die in Italië vooral jongensnamen zijn, maar hier ook aan meisjes worden gegeven.

Bij navraag bleek mijn vader ook niet (meer) op de hoogte van het gender van de naam Misha: "Ik dacht dat het gewoon een meisjesnaam was." Moeders wist het wel, en had me, mocht ik met een ander geslacht geboren zijn, ook Misha willen noemen. "Maar wel in de hoop dat je dan een lieve jongen zou worden, want voor mij klinkt Misha heel vrouwelijk en zachtaardig."

Mijn moeders opmerking doet denken aan het nummer A Boy Named Sue van Johnny Cash. De Sue in het nummer is helemaal niet blij met zijn vrouwelijke en zachtaardige naam. 'Life ain't easy for a boy named Sue,' zingt Cash. Sue wordt niet serieus genomen door jongens, en door meisjes uitgelachen.

Orkanen
In een opvallend onderzoek van de universiteit van Illinois werden de associaties die mensen hebben bij een naam, en vooral het gender van een naam, onder de loep genomen aan de hand van de naamgeving van orkanen. Die krijgen altijd om de beurt een meisjes- en een jongensnaam. Uit het onderzoek bleek dat mensen een orkaan met een mannennaam als gevaarlijker inschatten dan orkanen met een vrouwennaam.

Het risico hierbij was dat mensen daardoor een orkaan met een vrouwennaam ook vaker onderschatten, waardoor ze zich minder goed gingen beschermen en meer schade leden. Overigens kregen tot 1979 orkanen alleen vrouwennamen 'omdat ze zo onvoorspelbaar waren', maar dat principe werd na beschuldigingen van seksisme afgeschaft.

Oordelen op basis van een aan de naam gekoppelde sekse kunnen ook doorwerken in professioneel communicatieverkeer, merkte de Amerikaanse schrijver Martin Schneider toen hij per ongeluk een e-mail vanuit het mailadres van zijn vrouwelijke collega verstuurde. Hij kreeg een heel ander antwoord van de klant dan hij gewend was: de boodschap was onbeleefd en neerbuigend.

Toen hij doorhad dat hij het verkeerde e-mailadres had gebruikt, besloten hij en zijn collega Nicole tot een experiment. Twee weken lang ruilden zij van handtekening. Voor hem werd het een zware tijd, waarin hij constant het gevoel had dat hij niet serieus werd genomen. Haar werk ging juist een stuk makkelijker.

Natuurkunde
Naast deze aanwijzingen van (onbewust) seksisme op basis van namen, is de Amerikaanse wetenschapper David Figlio tot nu toe de enige geweest die heeft geprobeerd te onderzoeken wat het effect is op meisjes als ze een jongensnaam krijgen, en andersom.

Hij vergeleek meisjes met een jongensachtige naam en meisjes met een meisjesachtige naam en hun keuze voor exacte vakken op de middelbare school. Hij vond aanwijzingen dat hoe mannelijker een naam, hoe meer de meisjes geneigd waren bètavakken te kiezen.

Figlio verklaart het onder andere door de maatschappelijke verwachting die we hebben voor vrouwen: ze zouden beter zijn in talen dan in bèta­vakken. Meisjes met een meisjesachtige naam worden, onbewust, door hun ouders en leraren meer de talenrichting op gestuurd, terwijl meisjes met een jongensnaam worden gestimuleerd om vakken te kiezen die maatschappelijk meer als jongensachtig worden gezien, zoals natuurkunde en scheikunde.

Compenseren
Het omgekeerde onderzocht Figlio ook en hij ontdekte dat jongens die een meisjesachtige naam kregen zich rond hun twaalfde jaar eerder misdroegen op school dan jongens met een jongensnaam. Hij verklaarde dit effect doordat jongens met een meisjesachtige naam de neiging hebben hun naam te compenseren met stoer gedrag als vechten.

Het is nu ruim tien jaar geleden dat Figlio deze onderzoeken deed, en er is veel kritiek op gekomen. Maar de resultaten zijn nog altijd actueel, stelt hij in een mail.

Bloothooft is minder overtuigd door het onderzoek van de Amerikaan: "Het is heel moeilijk te onderzoeken wat de effecten van een naam zijn, er zijn zo veel factoren die meespelen bij een keuze voor bepaalde vakken. Je kunt eigenlijk niet stellen dat die keuze door iemands naam wordt bepaald."

Hoewel het wetenschappelijk misschien moeilijk hard te maken is, denkt Bloothooft overigens wel dat er effecten zijn van naamgeving en dat namen een weerspiegeling kunnen zijn van maatschappelijke verwachtingen. "Het gaat er toch om dat een jongen stoer moet zijn en een meisje mooi en verzorgend. Namen als Storm en Roos zijn daar representaties van en ook iets dat je je kind meegeeft."

Dirkje en Johanna
Misschien heb je nog wel een oma of tante met de naam Dirkje, Gerritje of Johanna. Die namen zijn steeds meer in onbruik geraakt, vertelt naamkundige Gerrit Bloothooft. Ze komen voort uit een traditie van vernoeming die sinds de jaren zeventig steeds meer is losgelaten.

Bovendien werd in die tijd de Nederlandse naamwet veranderd, waardoor ouders meer vrijheid kregen in het kiezen van een naam. De traditie om meisjes te vernoemen naar een oom of opa door achter zijn naam 'je' of 'a' te plakken, is daarom nagenoeg verdwenen.

Gekke namen
In de wet staat weinig over regels rond naamgeving, alleen dat de ambtenaar bij wie je de naam aangeeft moet beoordelen of hij die passend vindt. "Dat is vooral om te voorkomen dat het kind later misschien schade ondervindt van de naam, bijvoorbeeld bij scheldnamen en heel gekke namen," zegt naamkundige Bloothooft.

"Maar als jij je dochter Klaas wilt noemen, heeft de ambtenaar daar waarschijnlijk geen probleem mee."

In Duitsland zijn de regels een stuk strenger, daar mag alleen een uniseksnaam worden gekozen als uit de tweede naam duidelijk het geslacht van het kind blijkt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden