Plus

Gazing Ball gesneuveld: wie gaat dat betalen?

Het sneuvelen van Jeff Koons' kunstwerk Gazing Ball roept de vraag op wat er gebeurt als een duur werk breekt en vooral wie dat gaat betalen.

De gesneuvelde Glazing Ball van Jeff Koons.Beeld Jantje Fleischhut

Het sneuvelen van de glazen bol van het kunstwerk Gazing Ball van de Amerikaan Jeff Koons zou weleens een duur grapje kunnen worden voor de bezoeker die het aanraakte.

Een museumbezoeker die met zijn handen aan een kunstwerk komt, draait zelf op voor de kosten als dit door zijn schuld kapot valt. Een wettelijke aansprakelijkheidsverzekering keert doorgaans tussen de 1 en 2 miljoen euro uit en zal een duur kunstvoorwerp niet geheel vergoeden.

Afgelopen weekend raakte een buitenlandse bezoeker het kunstwerk Gazing Ball van Koons aan in de Nieuwe Kerk. De kobaltblauwe bol op het schilderij viel aan gruzelementen.

Dergelijke kunstwerken van Koons (er zijn vijftig Gazing Balls) wisselen doorgaans voor ongeveer 2,5 miljoen euro van eigenaar.

Koons vertelde eerder dat hij de blauwe ballen in een glasfabriek liet maken, maar zei ook dat ze in elk tuincentrum in Pennsylvania (waar hij vandaan komt) te koop zijn. Het is dus nog de vraag tot welke (hoge) kosten dit ongeluk leidt.

Hartaanval
De kunstwerken op een tentoonstelling zijn vaak goed verzekerd. Musea spreken onderling van te voren in een bruikleenovereenkomst af welke maatregelen moeten worden genomen om (uit)geleende kunstwerken te beveiligen.

De bruikleengever stelt de eisen wat betreft de veiligheid van de objecten, de temperatuur en luchtvochtigheid van het museum. "Hoe hang je het schilderij op? Waar zet je de streep voor een kunstwerk. Zet je een bewaker erbij of niet en hoe ziet het museum eruit?" zegt Marcel Schreuder, directeur van Aon Fine Art, marktleider in kunstverzekeringen.

Verzekeraars laten dergelijke afspraken over aan de bruikleengever en bruikleennemer. Schreuder: "Het is een dialoog tussen hen. Zij hebben de expertise in huis."

Als aan alle voorwaarden is voldaan en er toch een ongeluk plaatsvindt, betaalt de verzekeraar die de kunst heeft verzekerd. Deze onderzoekt wat er gebeurd is. Is een bezoeker erbij betrokken, dan kijkt hij ook naar diens rol.

Iemand die een hartaanval krijgt, is niet verwijtbaar. Maar als iemand een kunstwerk aanraakt waardoor het stukvalt, dan is hij persoonlijk aansprakelijk.

Een aansprakelijkheidsverzekering heeft vaak een verzekerd bedrag van 1,25 tot 2,5 miljoen. "Is dat onvoldoende voor de totale schade dan draait de bezoeker voor de resterende kosten op."

Lekkende paraplu
Musea zoeken voor een tentoonstelling uit hoe eventuele ongelukken zijn te voorkomen. Richard Middelman, van de beveiliging van vier Amsterdamse musea - het Amsterdam Museum, Cromhouthuis, Bijbels Museum en Museum Willet Holthuysen - is nauw betrokken bij de inrichting van de kunstwerken in de zalen.

"We bekijken van tevoren de plattegronden van de tentoonstellingen en letten op de afstanden van de streepjes tot een schilderij. Deze worden gemiddeld op een halve meter afstand geplaatst. We bespreken of er een hekje moet komen voor een schilderij en letten erop dat er geen losse zuilen met kunstobjecten staan."

De controle begint bij de entree. "We kijken wie er binnenkomt. Zijn de bezoekers rustig of juist druk of is er sprake van een groep. Onze huisregels zijn dat er geen grote rugtassen of paraplu's mee naar binnen mogen. Paraplu's kunnen lekken waardoor het glad wordt of kunnen als steekwapen worden gebruikt."

Ongelukken in musea, zoals het vallen van het kunstwerk van Jeff Koons, worden in zijn groep van beveiligers altijd besproken. "We proberen er lering uit te trekken en te kijken hoe we dit soort zaken kunnen voorkomen. Het incident bij de Nieuwe Kerk was waarschijnlijk moeilijk te voorkomen."

"Als de bezoeker snel zijn hand uitstak en eerder geen rare aanstalten maakte, dan is het moeilijk maat nemen. Wij proberen zoiets voor te zijn en kijken of iets niet zomaar kan vallen. Anders plaatsen we een hekje."

Zelf heeft Middelman dergelijke ongelukken in de zes jaar dat hij als beveiliger werkt niet meegemaakt. "Alleen in de Schuttersgalerij is het soms tandenknarsen. Gaan de toeristen de werken aanraken of niet?"

In het Groninger Museum stootte een bezoeker in 2014 een 80 kilo zware designvaas van de Spaanse ontwerper Jaime Hayon om.Beeld anp
Een medewerker van museum De Hallen in Haarlem schilderde vorig jaar een kunstwerk van Bas van Wieringen per ongeluk over.Beeld anp
In 2011 wandelde een bezoeker op de Pindakaasvloer van Wim T. Schippers in het Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Het museum smeerde er een andere pot pindakaas overheen.Beeld anp

Ook gesneuveld

In het Groninger Museum stootte een bezoeker in 2014 een 80 kilo zware designvaas van de Spaanse ontwerper Jaime Hayon om. De man probeerde een ander kunstwerk te fotograferen maar lette tijdens het achteruitlopen niet goed op. De vaas spatte uiteen.

Een medewerker van museum De Hallen in Haarlem schilderde vorig jaar een kunstwerk van Bas van Wieringen per ongeluk over. Op het werk Portrait of the Nail Behind the Canvas stond een zwarte stip met een veegje eronder op een witte ondergrond. De stip was bedoeld als spijker maar de medewerker dacht dat het een vlek was.

In 2011 wandelde een bezoeker op de Pindakaasvloer van Wim T. Schippers in
het Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. De schade aan het vloerkunstwerk, dat uit honderd liter pindakaas bestond en een oppervlakte had van 4 bij 14 meter, was te verwaarlozen. Het museum smeerde er een andere pot pindakaas overheen.

Een twaalfjarige Taiwanese jongen struikelde tijdens een bezoek aan een expositie van Italiaanse kunst in een museum in Tapei in 2015 over een opstapje en sloeg per ongeluk een gat in een kostbaar schilderij uit de zeventiende eeuw. Zijn hand ging dwars door het barokke stilleven Bloemen van de Italiaanse meester Paolo Porpora heen.

Het werk moet worden ­hersteld, maar de organisatie van de tentoonstelling laat de familie van de jongen niet voor de kosten opdraaien. Volgens de organisator is het schilderij zo'n 1,3 miljoen euro waard.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden