Plus

Gala ter ere van 100 jaar Wim Sonneveld: 'Het is cultuurgoed'

Een eeuw geleden werd Wim Sonneveld geboren. Reden voor een groot gala in Carré, woensdag en donderdag. 'Ik kan nog steeds om hem lachen.'

Wim Sonneveld (l) en partner Friso Wiegersma op de Lijnbaansgracht, 1963. Beeld ANP

Weer een zweer. De uitbater van het buffet van een klein provinciaal theater kijkt vanuit de zaal naar de dia op het doek. Hij heeft de pest in als op het toneel onsmakelijke onderwerpen worden aangesneden, want dat merkt hij steevast aan de omzet van de kroketten in de pauze. Bij een medische lezing met lichtbeelden weet hij het al: doe het vuur onder de pan met vet maar uit.

Simon Carmiggelt gaf het verhaaltje dat in Het Parool was verschenen aan Wim Sonneveld. Die bouwde de klaagzang van de slonzige krokettenman verder uit en zo werd het een van zijn absolute topnummers.

Het was dé kwaliteit van cabaretier Wim Sonneveld (1917-1974): grote schrijvers aan het werk zetten en van dat papieren fundament een meesterwerkje in het theater maken. Hij omringde zich met mensen als Annie M.G. Schmidt, Michel van der Plas en Carmiggelt. Ook was hij genereus en slim genoeg om op het podium ruimte vrij te maken voor talenten als Conny Stuart, Ina van Faassen en Willem Nijholt.

Van de Grote Drie van het Nederlandse naoorlogse cabaret - Wim Sonneveld, Wim Kan en Toon Hermans - is Sonneveld ongetwijfeld de veelzijdigste.

De juiste plek
Afgelopen december werd een groots Toon Hermans Gala in Carré gehouden ter gelegenheid van diens 100ste ­geboortedag. Toen werd organisator Ronald Klamer erop geattendeerd dat Wim Sonneveld een jaar later is geboren. Klamer pakte meteen de Carréagenda. Een gala rond de exacte geboortedatum van Sonneveld (28 juni) bleek organisatorisch niet haalbaar, maar 4 en 5 oktober vallen in elk geval in het juiste jaar.

Ofschoon Sonneveld eerder wordt geassocieerd met het Leidsepleintheater en het DeLaMar is dit gala in Carré toch op de juiste plek.

Als professor Higgins stond Sonneveld met My fair lady begin jaren zestig tien maanden in Carré, waarbij hij slechts drie keer verstek liet gaan. Ook de allerlaatste voorstelling van zijn carrière speelde hij, met Willem Nijholt en Corrie van Gorp, aan de Amstel.

Paul Groot, Tony Neef, rapper Diggy Dex, Loes Luca en de andere artiesten die tijdens het gala in Carré op het ­podium staan, hoefden niet na te denken over het verzoek om mee te doen.

Luca: "Ik ben geen fan van Toon Hermans. Ik word waarschijnlijk gekielhaald door sommige mensen, maar dat kan me niets schelen. Wim Kan was mij te politiek, maar ik kan om Sonneveld nog steeds lachen. Hij kon heel vilein de dingen naar voren brengen. Ik hou wel van dat gemene."

Vuile dandy
De Wëreldbänd is voor het gala uitgenodigd om de ­variétékant van Sonneveld te laten zien. Rogier Bosman, die een onwaarschijnlijke hoeveelheid instrumenten ­bespeelt, erkent dat Sonneveld veel meer tekstgericht is dan de Wëreldbänd, maar: "Hij leert mij heel veel over gezichtsuitdrukkingen. Ik ben erg gecharmeerd van de manier waarop hij een beetje de vuile dandy speelt. Dat inspireert."

Wim Sonneveld (tweede van rechts) met Joop Doderer, J. Ellerbrak, Hans Kaart en Albert Mol in Het wonderlijke leven van Willem Parel, 1954. Beeld Hollandse Hoogte

De gala-avond opent met een pianola-uitvoering van het berustende, of zelfs defaitistische Als je voor een dubbeltje geboren bent van Louis Davids.

De muzikanten van de ­Wëreldbänd komen tevoorschijn en zingen een paar coupletten van het jarendertigcrisislied mee.

Davids was voor Sonneveld het grote voorbeeld. In 1935 trad hij bij Davids in dienst als administrateur en kreeg al snel wat speelminuten op het podium naast zijn leermeester.

Sonneveld werd ontslagen toen Davids erachter kwam dat zijn administrateur heimelijk zelf optredens verzorgde die eigenlijk voor Davids bedoeld waren.

Het ontslag heeft de carrière van Sonneveld niet ­geknakt. Hij richtte het gezelschap De Rarekiek op, waar onder ­anderen zijn vriend Huub Janssen aan meedeed. In de oorlog ontmoette hij Conny Stuart, met wie hij tot 1959 de as vormde van Cabaret Wim Sonneveld, waar ook Albert Mol, Joop Doderer en Hetty Blok deel van uitmaakten.

Vrijwel al zijn shows waren succesvol. Van een van zijn typetjes, de orgeldraaier Willem Parel, werd een speelfilm gemaakt. Een Amerikaanse producer, die de film had gezien, haalde Sonneveld naar Hollywood. Daar kwam hij, met uitzondering van de film Silk stockings met Fred Astaire, nauwelijks aan interessant werk.

Reislustig
Sonneveld was reislustig, maar hield onderweg altijd trouw briefcontact met zijn tweede geliefde, Friso Wiegersma. Deze was als decorontwerper bij Sonneveld ­begonnen, maar ontwikkelde zich tot een uitstekend tekstdichter, van nummers als Nikkelen Nelis, Josefien en Lieveling. Hij leverde ook de vertaling voor het nog immer springlevende Het dorp.

De ruggengraat van de galavoorstelling in Carré is de briefwisseling tussen Wim Sonneveld en Friso Wiegersma, die onlangs onder de titel Niemand dan wij is verschenen

Sonneveld (Lieve Wimpel, Liefste krekeltje, Lieve Knopje, Lief duifje, Lief poesje, Lieve Wolletje) wordt ­gespeeld door Mark Rietman, Paul Groot heeft de rol van Friso (Lieve Fries, Cher Ami, Friesje, Friezenmannetje, Lief Menneke).

Paul Groot loste in 2015 Tony Neef af als hoofdrolspeler in de musical Sonneveld en deed toen veel research. Tijdens het gala speelt hij de befaamde monoloog over een irritante loketmedewerker op het postkantoor.

Groot: "Ik heb die heel vaak bekeken en beluisterd, maar ik ga er wel een eigen draai aan geven, met mijn eigen timing. Ik zoek soms wel bewust een klank van Sonneveld op, zoals de manier waarop hij met schuim op de mond 'een postzegel van een kwartje' zegt."

"Ik benader imitaties altijd als een rol. Ik doe niet alleen maar de buitenkant, maar probeer altijd de kern van de rol te vinden en die met uiterlijke kenmerken van de persoon in kwestie op te tuigen."

Chansonnier
Sonneveld was een man met geheimen. Vooral zijn katholieke overtuiging en homoseksualiteit hield hij voor zijn publiek verborgen, en journalisten waren zo kies om daar niet over te beginnen. Hij zong liefdevol over Margootje en Josefien.

Groot: "Wat wij nu een beetje nichterig noemen, was destijds een vorm van typetjes maken. Dat gold als gek doen, niet zozeer verwijfd. Ach, misschien waren de mensen ­gewoon dol op hem en maakte het dus niet uit."

Van de Grote Drie was Sonneveld de beste zanger, een Nederlandse chansonnier. Dat wordt duidelijk in Het dorp en zeker ook in Zo heerlijk rustig.

De Wëreldbänd zal dat laatste nummer tijdens het gala spelen. Rogier Bosman: "Dat charmante, serieuze liedje loopt bij ons volkomen uit de hand. We doen dat nummer in onze show Släpstick en hebben het onlangs in een ­Engelse vertaling (So nice and quiet) in Edinburgh gedaan."

"Het Nederlandse publiek begint meestal automatisch mee te zingen, het is echt Nederlands cultuurgoed. Maar deze keer wordt het schrikken. We hebben voor het gala niet voor niets een hele vrachtwagen aan instrumenten bij ons."

Wim Sonneveld Gala, met Loes Luca, Paul Groot, Mark Rietman, Sjors van der Panne, Annet Malherbe, Tony Neef, Diggy Dex, de Wëreldbänd, Het Ragazze Quartet en orkest Pol Vanfleteren. Vanavond en morgen, Carré.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden