Plus

Gaan huizen en industrie samen in Haven-Stad?

In nieuwbouwwijk Haven-Stad komen tot 70.000 woningen en tot 58.000 arbeidsplaatsen. Critici vragen zich hardop af of dat past zo dichtbij de havenindustrie. En wat blijft er over van de haven?

Bouwterrein bij de Minervahaven. De plannen kunnen uitdraaien op een stad ter grootte van Leiden Beeld Rink Hof

1. Hoe is het wonen straks in nieuwbouwwijk ­Haven-Stad?

Tja, anders. Niet helemaal zoals in de rest van Amsterdam. In een persbericht noemde wethouder Eric van der Burg het een nieuwbouwwijk 'met een rauw randje'. De populariteit van de stad noopt tot de bouw van een wijk zo groot als Leiden: 40.000 tot 70.000 woningen.

Het worden hoogstedelijke woningen, zoals dat dan heet: de hoogte in, dicht op elkaar, dicht bij het centrum. Geen woonerf, daarvoor ga je maar naar Purmerend. Anders dan in de slaapsteden waar we nu aan denken bij het woord nieuwbouwwijk, wordt in Haven-Stad ook veel gewerkt.

Dat klinkt gezond, maar we moeten er wel bij bedenken dat de industrie hier nu nog vrij spel heeft. Het walmt en klopt en zaagt en schuurt, als dat zo uitkomt.

2. Hebben de nieuwe bewoners daar dan geen last van?

Dat moet de toekomst uitwijzen. De gemeente houdt het goed voor mogelijk wonen en werken te combineren. Daarvoor zijn allerlei voorzorgsmaatregelen denkbaar - zoals een stille zijde waar met het raam open kan worden geslapen of 'dove gevels', met ramen die niet open kunnen aan de kant waar de overlast vandaan komt.

In dat geval staat Amsterdam woningbouw toe op plekken met 55 decibel, waar normaal tot 50 decibel aanvaardbaar is. Maar de gemeente wil hier ook 'flexibel' mee omgaan, door meer uitzonderingen toe te staan.

Door een beroep te doen op de zogeheten zeehavennorm mogen zelfs woningen komen op plekken waar 60 decibel klinkt - qua geluidsintensiteit het dubbele van 50 decibel. De gemeente schrijft ook dat het niet wenselijk is om op grote schaal woningen met meerdere dove gevels te bouwen, omdat het havenlawaai op den duur minder zal worden.

Gedacht wordt aan een kettingbeding voor woningkopers en een bepaling in huurcontracten waardoor de nieuwe bewoners onder ogen zien dat er extra overlast kan zijn. De gemeente denkt ook aan vragenlijsten waaruit blijkt of iemand extra gevoelig is voor geluid.

Geluidsdeskundige Frans Houtkamp maakt zich zorgen. Als directeur en mede-eigenaar van adviesbureau LBP Sight heeft hij rond de IJoevers bedrijven en de gemeente regelmatig geadviseerd over de vraag hoe havenbedrijven kunnen worden gecombineerd met oprukkende woningbouw.

"De milieu-eisen hebben we niet voor niets," vindt hij. Geluidsoverlast is een belangrijke oorzaak voor een waaier aan gezondheidsklachten, tot en met hart- en vaatziekten aan toe. Dat mensen de overlast voor lief nemen om maar in Amsterdam te wonen, zegt voor hem niet alles.

"Heb je als overheid niet de taak mensen tegen zichzelf in bescherming te nemen? Als kinderen niet kunnen studeren doe je het raam wel dicht, maar wat als je niet in de juiste remslaap kunt komen? Dan rust je nooit goed uit, met het risico op ernstige gevolgen voor je gezondheid."

3. Krijgt de haven last van de woningen?

De bedrijven vrezen van wel. Ze wijzen erop dat de gemeente al de komende jaren hun milieuruimte wil inperken en het industrieterrein wil verkleinen. Voor de verdere toekomst vrezen de havenbedrijven dat ze meer potentiële klagers in hun achtertuin krijgen, waardoor ze om de haverklap hun productie moeten stilleggen.

De gemeente spreekt uit dat dit niet de bedoeling is, maar dat stelt de bedrijven niet gerust. Zo'n kettingbeding waardoor toekomstige bewoners bewust kiezen voor wonen in de haven, kan hun nooit het recht ontzeggen om toch te klagen, zegt ook geluidsdeskundige Houtkamp.

Als deskundige zal hij niet zeggen dat het onmogelijk is om zo veel woningen te combineren met havenbedrijven, maar hij waarschuwt wel dat het gemakkelijk kan uitdraaien op het één of het ander.

Ofwel bewoners leven met overlast, ofwel de haven kwijnt weg. "En wat is nou een stad zonder haven? Waarom is Amsterdam Amsterdam? Niet alleen vanwege het IJ, maar vooral vanwege de bedrijvigheid rond het IJ."

4. Wordt de puzzel makkelijker als de grootste overlastgevende havenbedrijven verkassen?

Op zich wel. Met drie grote bedrijven in de Coen- en Vlothaven - de graanoverslag van Bunge, kunstmestfabrikant ICL en de mineralenoverslag van Eggerding - heeft de gemeente al gesprekken aangeknoopt over een plek verderop in de haven. Maar door eerdere afspraken mogen deze drie bedrijven tot 2040 blijven zitten.

Afgesproken is zelfs dat er tot 2029 geen woningen worden gebouwd onder de rook van deze bedrijven. Daarover valt ook pas na 2025 het besluit. Alleen al door de grote drie bedrijven komt tot 2040 in alle omliggende gebieden het lawaai boven de 55 decibel uit. Ook valt er stankoverlast te verwachten.

Overigens schrijft de Commissie m.e.r., die overheden adviseert over milieueffectrapportages, dat de geluidsbelasting in grote delen van Haven-Stad nog steeds te hoog zal zijn, zelfs als de drie grote bedrijven wijken.

Deze commissie vraagt zich ook hardop af waarom de gemeente niet wat duidelijker is. Waarom legt Amsterdam zich niet vast op de basiskwaliteit voor de gezonde leefomgeving die wordt geambieerd of gegarandeerd?

5. Het duurt nog even voordat de betonmolens ratelen. Van de woningen staan er 53.000 ­woningen pas na 2029 op stapel. Waarom ­hebben we het er dan nu al over?

Omdat de plannen hun schaduw vooruitwerpen, over de haven vooral. Daar raken ze een gevoelige snaar. Door de verplaatsing van cruiseterminal PTA en het bouwplan voor een brug bekruipt de bedrijven toch al het gevoel dat de haven in het verdomhoekje zit.

Met de woningbouwplannen vertroebelt de gemeente ook het investeringsklimaat, waarschuwde werkgeversvoorzitter Hans de Boer onlangs. Juist de hippe afvalverwerkende bedrijven uit de circulaire economie die de haven wil aantrekken, kijken wel link uit om naar Amsterdam te komen als de woningbouw zo dichtbij komt.

Maar ook de gemeente wil nu vast aan de slag, juist omdat de plannen kunnen uitdraaien op een stad ter grootte van Leiden. Dan is het wel zaak dat het openbaar vervoer van hoog niveau is.

Nu al worden daarom metrolijnen ingetekend. Dat is hier ook bittere noodzaak omdat de ontsluiting voor autoverkeer bijna ondoenlijk is. Daarom wil de gemeente auto's ontmoedigen, zodat die in Haven-Stad straks net zo weinig worden gebruikt als in de binnenstad.

Verder heeft Haven-Stad raakvlakken met allerlei andere havendossiers. Nog een reden om snel de eerste knopen door te hakken, zodat de gemeenteraad er morgen al over komt te spreken. Zo beslist het stadsbestuur heel binnenkort over de nieuwe locatie voor een cruiseterminal. Daarbij ligt de Coen- en Vlothaven zeer voor de hand, eveneens vlak bij Eggerding.

Lees ook: Dit zijn de toekomstige wijken van Amsterdam

In Haven-Stad moeten tot wel 70.000 woningen komen. Maar wat betekent dat voor de haven? Beeld Laura van der Bijl
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden