Plus

Fuocoammare

De Italiaanse regisseur Gianfranco Rosi verbleef bijna een jaar op Lampedusa. Hij maakte er de documentaire Fuocoammare, waarvoor hij al verschillende prijzen ontving - terechte lof.

Terechte lof voor een verpletterend drama Beeld Fuocoammare

'We konden niet in Nigeria blijven," zingzegklaagt een donkere, nauwelijks herkenbare man in een onverlicht zaaltje in een opvangcentrum op Lampedusa.

"We werden gebombardeerd en zijn uit Nigeria gevlucht. We gingen naar de woestijn. In de Sahara gingen veel mensen dood; er werd gemoord en verkracht. We konden niet blijven. We zijn naar Libië gevlucht. In Libië zat Isis, dus Libië was ook geen plek om te blijven."

Een aantal mannen zingt en praat door zijn emotionele getuigenis heen, de Nigeriaan jammert door - minutenlang: "We zijn naar de zee gerend. Tijdens de reis op zee kwamen veel passagiers om. Ze zijn verdwenen in de zee."

"Op een boot zaten negentig passagiers. Slechts dertig werden er gered. Wij leven nog. Het was te riskant om geen risico's te nemen, want het leven zelf is riskant. (...) God heeft ons gered. De risico's negerend gingen we de zee op. (...) We gingen de zee op en bleven leven."

Enorme stromen vluchtelingen

De Italiaanse regisseur Gianfranco Rosi verbleef bijna een jaar op Lampedusa: een eiland met een oppervlakte van nog geen twintig vierkante kilometer, op ruim 110 kilometer van de Afrikaanse kust en ruim 200 kilometer van Sicilië . Hij filmde er het leven van alledag van de zesduizend bewoners, die dagelijks worden geconfronteerd met enorme stromen vluchtelingen.

'De afgelopen twintig jaar zijn er 400.000 migranten op Lampedusa aan land gegaan,' meldt Rosi aan het begin van Fuocoammare. 'In een poging het Kanaal van Sicilië over te steken om Europa te bereiken zijn naar schatting 15.000 mensen omgekomen.'

Bijdehand jochie
Vervolgens introduceert hij de 'hoofdrolspelers' van zijn documentaire: de mannen van de kustwacht, dokter Pietro Bartolo die al 25 jaar vluchtelingen opvangt en verzorgt op Lampedusa, de presentator van het lokale radiostation en een aantal luisteraars.

Maar meestentijds beziet de kijker de wereld door de ogen van de visserszoon Samuele, een bijdehand jochie met zeebenen en een lui oog. Als Fuocoammare een fictiefilm zou zijn, was het een beetje te veel van het goede geweest, nu is het een zeer doeltreffende metafoor voor het wegkijken van de wereld bij de migrantenellende.

Gouden Leeuw

Rosi maakte eerder de nagelbijtend spannende documentaire El Sicario: Room 164 over een Mexicaanse huurmoordenaar; zijn Sacro GRA, een sferische film over de autoweg om Rome, werd in 2013 als eerste documentaire ooit op het festival van Venetië bekroond met de Gouden Leeuw voor Beste Film.

Voor Fuocoammare kreeg hij begin dit jaar op het filmfestival van Berlijn de Gouden Beer, de Prijs van de Oecumenische Jury en de Amnesty International Filmprijs.

Terechte lof
Het is terechte lof voor een verpletterend drama, waarmee Rose zich andermaal bewijst als meesterverteller. DJ Pippo draait voor zijn draaiende camera een verzoeknummer, Fuocoammare ('vuur op zee') van Giuseppe

Fragapane, een smartlap over de Engelse bombardementen op zee tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een oude vrouw die de radio aan heeft staan terwijl ze aardappelen schilt, hoort op het nieuws dat er bij de 250 lichamen die de avond daarvoor bij Lampedusa zijn gevonden ook vrouwen en kinderen waren.

"Arme zielen," verzucht ze. Misschien zet Rosi de werkelijkheid hier en daar naar zijn hand, hij heeft in elk geval een feilloos oog voor detail.

Nog steeds urgent
Het ergste is dat Fuocoammare maar niet ophoudt urgent te zijn: maandagavond pikte de Italiaanse kustwacht opnieuw bijna zesduizend migranten op uit zee.

Die cijfers - hoe groot en kil ook - zou je nog van je kunnen laten afglijden, net als de (alweer achterhaalde) cijfers aan het begin van Fuocoammare. Met de gruwelijkste beelden lukt dat niet. Wanneer Rosi meegaat met een reddingsoperatie op zee en met zijn camera in de buik van een vluchtelingenboot kruipt, kun je de lijkengeur bijna ruiken.

Fuocoammare

Regie Gianfranco Rosi
Te zien in Cinecenter, Eye, Ketelhuis, Rialto

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden