Recensie

Francis Bacon in De Nieuwe Kerk: een overweldigend meesterwerk (*****)

De nieuwe tentoonstelling 'In memory of George Dyer' van Francis Bacon is te zien in De Nieuwe Kerk. 'Het is een overweldigend meesterwerk, origineel in elk detail, in elke verfstreek.'

Gijs van Tuyl presenteert de tentoonstelling In Memory of George Dyer van Francis Bacon in De Nieuwe Kerk. Beeld Het Parool
Gijs van Tuyl presenteert de tentoonstelling In Memory of George Dyer van Francis Bacon in De Nieuwe Kerk.Beeld Het Parool

Maar dan Bacon! Zijn drieluik, een monument voor zijn geliefde George Dyer, die in 1971 zelfmoord pleegde in een Parijse hotelkamer, is een overweldigend meesterwerk, origineel in elk detail, in elke verfstreek. Het was het eerste van drie triptieken waarmee hij de dood van zijn man probeerde te verwerken, te bezweren, uit te drijven.

Hysterische emotie
Bacon kon als geen ander een hysterische emotie als paniek zodanig vormgeven dat de inhoud niet verloren gaat, maar dat de toeschouwer desondanks de gewaarwording van grote schoonheid heeft. Het is volkomen beheerste hysterie. Bacon dwingt je door zijn vormgeving te beseffen hoe hij de mensen en de dingen opnieuw uitvindt in verf. De vervormde lichamen en gezichten, die onmiddellijk te herkennen zijn als Baconlichamen en -gezichten, hebben het effect van een openbaring. De schreeuw van Munch verbleekt hierbij tot een cartoon.

Bacon maakte al sinds 1944 gebruik van het drieluik, in oorsprong een religieus format, hoewel hij een verklaard atheïst was die het liefst een extra spijker in het deksel van gods doodskist zou willen slaan. Wat hem in religieuze kunst aantrok, was het lijden dat erin werd verbeeld.

Bokser
Op het drieluik in De Nieuwe Kerk staat George Dyer viermaal afgebeeld. Links ligt hij als bokser uitgeteld op de vloer. Op het middenpaneel staat Dyer - zijn kop als zwart silhouet - voor de deur van de Parijse hotelkamer waar hij zou sterven. Uit zijn lichaam komt een uitzinnige, gespierde arm die een sleutel in het slot steekt. De arm heeft een rode rand. Bacon kon een witte veeg in iemands gezicht of op iemands kleding schilderen die tegelijk treffend en onverklaarbaar is. De interpretatie van die rode rand ligt voor de hand.

Het schilderij is, ook door het min of meer realistische beeld van de hoteloverloop, anekdotischer dan bij Bacon gewoon was, ook al staat - vreemd element in een hotel - op de trap een omgedraaid schildersdoek. Rechts vloeit de spiegeling van het machoportret van Dyer over in een al vager beeld op het tafelblad. Dyer is hier aan het verdwijnen. Dit is Bacon: maximale lading, maximale beheersing. Weergaloos.

Tentoonstelling: In memory of George Dyer van Francis Bacon
Waar: De Nieuwe Kerk
Nog te zien tot: 31 maart

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden