Plus

Fraaie expositie: volkstuinen in Amsterdam

Volkstuintjes kregen pas na de oorlog een recreatieve functie. Dat wordt duidelijk op de kleine, maar fraaie expositie Volkstuinen in Amsterdam in het Stadsarchief.

Opa en oma zonnen in winterjas op Tuingroep Ons Buiten, 1977. Beeld Stadsarchief

Ga je naar een tentoonstelling over volkstuinen, ontkom je toch weer niet aan de oorlog. In een vitrine van de Schatkamer van het Stadsarchief ligt een brief, met daarin de volgende passage: 'Nu vernam ik dat tuin 28 aldaar door joden in beheer is. Mocht deze tuin eens vrij komen dan zou ik gaarne deze tuin 28 willen hebben.'

De brief is geschreven op 28 september 1942. De schrijver heeft een tuin­tje op het complex Kruislaan West in Amsterdam. En hij wil uitbreiden. Hij krijgt antwoord van de Inspecteur der Rentegevende Eigendommen: 'In antwoord op Uw schrijven (...) deel ik U mede, dat de huurder van tuin No. 28 niet van joodschen bloede is.' Geen landwinst dus.

Hoe klein de expositie Volkstuinen in Amsterdam ook is, en hoe luchtig het onderwerp ook lijkt, juist een brief als die van 28 september 1942 geeft haar diepgang.

En dan blijkt dat het beeld dat we nu van volkstuinen hebben, zeker gezien het verleden moet worden bijgesteld. Van ontspanning en ­vermaak was op de tuinen voor de Tweede ­Wereldoorlog nauwelijks sprake.

De grond was vooral bedoeld voor voedselproductie; er werden aardappelen en groenten geteeld voor en door de minder bedeelde inwoners van Amsterdam. Zeker in de beide wereldoorlogen waren de volkstuinen van groot belang. Er was zeer veel vraag naar oorlogstuinen en er werden ­cursussen gegeven in het poten en verbouwen.

De stad ontvluchten
Aanleiding voor de tentoonstelling is dat het honderd jaar geleden is dat de Bond van Volkstuinders werd opgericht. In het boekje dat ter gelegenheid van deze tentoonstelling is gemaakt, Groene vingers in Amsterdam. 100 jaar Bond voor Volkstuinders, is de geschiedenis van de volkstuin fraai samengevat.

Volkstuinen zijn er in Nederland al in de ­negentiende eeuw, maar in Amsterdam pas vanaf het begin van de twintigste eeuw. (Tuinwijck was in 1910 het eerste volkstuinen­complex.) En het duurt tot na de Tweede ­Wereldoorlog, als de belangstelling voor het verbouwen van voedsel is afgenomen, tot de tuinen een meer recreatieve functie krijgen. Men ontvlucht de drukke stad om op de volkstuincomplexen tot rust te komen.

In de vitrines zijn prachtige foto's te zien van recreërende Amsterdammers. Er is aandacht voor protesten, want veel volkstuinen hebben voor wegen, stadsuitbreiding of industrie moeten wijken.

In 1925 wordt de tuingroep Ons Buiten in West bedreigd. Onacceptabel, volgens een stuk in De Volkstuin, het blad van de bond, 'omdat ruim 850 gezinnen daar voorzien in hun tekort aan zon, licht en lucht'.

Er is ook een vitrine met volkstuinkunst. Een vrolijke collage van Wim Vonk. En een originele foto van de wereldberoemde fotografe Eva ­Besnyö ligt naast een fraaie tekening van Jan Rothuizen; de uitgetekende plattegrond van het volkstuinenpark De Vijf Slagen aan de weg van Diemen naar Weesp. (Jammer genoeg ligt hier niet de roman Het compostcirculatieplan van Anton Valens, waarin een volkstuin een grote rol speelt.)

En dan is er een vitrine met lades die je open mag trekken. Lades met foto's van parknamen (T.I.G.E.N.O.: Tuinieren Is Genoegen En Nuttige Ontspanning). Lades met foto's van de prachtigste bouwsels die op de tuinen te zien zijn, met torentjes, kantelen en trapgevels. Lades met ­foto's van moestuintjes en siertuintjes.

Springlevend
In de vitrine ook een groot plakkaat van tuinpark Buitenzorg, dat dit jaar honderd jaar bestaat. Het eeuwfeest kent verschillende activiteiten. Zo is er morgen het openluchtdiner, en is eind augustus de 'Bloemen-groenten-en-fruittentoonstelling extraordinaire'.

Waarmee is gezegd dat de volkstuinenparken nog springlevend zijn. Sterker, er staan duizenden mensen op de wachtlijsten. Er wordt aan gedacht om de tuinen te verkleinen om zo te voorzien in een behoefte. Wellicht dat dat tot een volgend protest op de volkstuinen zal leiden. Voer voor een volgende expositie.

Bekijk hier een kleine fotoserie van de volkstuintjes.

Volkstuinen in Amsterdam
Tot en met 10 september, gratis
­Stads­archief

Volkstuinen­park Hofwijck aan de Zuidelijke Wandelweg (nu Buiten­veldert), 1921. Beeld Stadsarchief

Wekelijks een overzicht van de nieuwste hotspots, uitgaanstips, films en restaurants in je mailbox? Schrijf je dan nu in voor de Stadsgids-nieuwsbrief van Het Parool.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden