Plus

Fotograaf en alleskunner Gordon Parks te zien in Foam

Fotografiemuseum Foam wijdt een geweldige tentoonstelling aan het oeuvre van alleskunner Gordon Parks. De expositie laat goed zien dat de talenten van de zwarte Amerikaan naadloos in elkaar overliepen.

Vrouw met nichtje bij de ingang voor kleurlingen bij een biosocoop Beeld Gordon Parks Courtesy The Gordon Parks Foundation

De staat van dienst van Gordon Parks (1912-2006) is onvoorstelbaar. Hij was de eerste zwarte Amerikaan die staffotograaf werd bij het gerenommeerde fototijdschrift Life, hij staat te boek als de eerste zwarte regisseur die een grote film in Hollywood draaide, hij schreef prachtige romans en poëzie en essentiële boeken over fotografie, hij componeerde soundtracks, symfonieën en balletten. Daarbij kreeg hij talloze prijzen, waaronder de National Medal of Arts in 1988, en meer dan vijftig eredoctoraten.

De geweldige tentoonstelling Gordon Parks - I am you. Selected works 1942-1978 in Foam focust vanzelfsprekend op zijn fotografische oeuvre, maar laat goed zien dat bij Parks alles met elkaar verbonden was; al zijn talenten lopen naadloos in elkaar over.

Dichter
Hij maakte foto's als een cameraman, creëerde beelden als een musicus en reeg ze als een dichter aaneen tot zinnen en verhalen die boekdelen spreken. 'Wat ik wil / Wat ik ben / Wat ik van jou moet zijn / is wat jij bent / Ik ben zoals jij, starend in de spiegel van armoede en wanhoop, van opstand en vrijheid' schreef Parks bijvoorbeeld bij zijn aangrijpende fotoreportage A Harlem Family (1968).

Gordon Roger Alexander Buchanan Parks werd in 1912 - ten tijde van de rassensegregatie - geboren in Fort Scott in Kansas, als jongste van vijftien kinderen van een klusjesman. Hij groeide op in het huis van zijn zus in Minneapolis, totdat hij zestien was en zijn zwager hem het huis uitgooide. Parks hield het hoofd boven water met baantjes als kelner en pianist, voordat hij op 25-jarige leeftijd aan de slag ging als fotograaf - met een Voigtländer Brillant die hij voor 7,50 dollar had gekocht bij de lommerd.

Na een tijdje als modefotograaf te hebben gewerkt, kwam Parks, zonder enige professionele opleiding, in Washington D.C. terecht bij de Farm Security Administration (FSA), het fotografisch project onder leiding van econoom en fotograaf Roy Stryker, dat in 1935 door de overheid was opgezet om de armoede op het platteland in kaart te brengen.

Nauwelijks toegang
Tijdens zijn werkzaamheden werd Parks, die in zijn jeugd veel armoede kende maar niet al te veel last had gehad van virulent racisme, veelvuldig geconfronteerd met het feit dat hij als Afro-Amerikaan nauwelijks toegang kreeg tot publieke ruimtes. Hij werd geweigerd in restaurants, de bioscoop en niet geholpen in warenhuizen.

The Invisible Man Harlem New York 1952 Beeld Gordon Parks Courtesy The Gordon Parks Foundation

Gefrustreerd door deze situatie fotografeerde hij in 1942 de oude Afro-Amerikaanse schoonmaakster Ella Watson, die in het gebouw van de FSA werkte, met een bezem en een zwabber voor de Amerikaanse vlag. Hij noemde de foto American Gothic, naar Grant Woods iconische olieverfschilderij uit 1930.

"Mijn god. Je beheerst het vak," zei Stryker toen hij de foto onder ogen kreeg. "Maar straks worden we nog allemaal ontslagen." "Wat de camera moest doen, was het kwaad van racisme laten zien," zei Parks naderhand, "door de mensen te tonen die er het meeste onder hebben geleden".

Martin Luther King
Toen de FSA in 1943 werd opgeheven ging Parks verder als freelancefotograaf. Hij combineerde werk voor modebladen met eigen reportages over humanitaire vraagstukken. Harlem Gang Leader, waarvoor hij vier hectische weken de 17-jarige bendeleider Leonard 'Red' Jackson volgde, was Parks eerste reportage voor Life. In de inleiding bij de 21 film-noirachtige foto's werd hij aangekondigd als 'a young negro photographer'.

Parks bleef twee decennia verbonden aan Life, destijds het meest gerenommeerde blad ter wereld voor fotojournalistiek. Hij focuste voornamelijk op onderwerpen die verband hielden met racisme en armoede, en maakte legendarische foto's van de belangrijkste leiders binnen de Amerikaanse burgerrechtenbeweging, zoals Malcolm X, Martin Luther King en Stokely Carmichael.

In september 1956 publiceerde Life Parks lyrische foto-essay The Restraints: Open and hidden, die het dagelijks leven documenteerde van een grote Afrikaanse-Amerikaanse familie op het platteland in het gesegregeerde zuiden. Op een van de krachtigste foto's staan een zwarte vrouw en haar nichtje met hun rug naar de ingang van een theater in Mobile, Alabama. Boven hun hoofden hangt een bord: 'colored entrance'.

Van alle markten thuis
In de winter van 1962 begon Parks op aanraden van Life-fotojournalist Carl Mydans aan een boek over zijn leven. Zeven handgeschreven pagina's waren voor uitgever Harper & Row voldoende om hem een fors voorschot te geven voor wat The Learning Tree (1963) zou worden.

Kort na de uitbreng werd Parks benaderd om een film naar zijn roman te maken. Na een aantal mislukte pogingen belde acteur en regisseur John Cassavetes hem op om hem aan te moedigen vooral door te zetten. Cassavetes regelde een afspraak met een van de directeuren van de grote filmstudio Warner Bros, die het ook een boeiend verhaal vond en zich direct over The Learning Tree ontfermde.

De film die in 1969 uitkwam, was historisch - het was de eerste Hollywood-film van een zwarte regisseur - en betekende veel voor Parks persoonlijk. Ook de pers was positief. The New York Times prees The Learning Tree als een 'fotografenfilm' met 'een bijzondere visuele dichtheid'.

Het betekende de eerste stap in Parks' succesvolle filmcarrière; later maakte hij onder meer de blaxploitation-hit Shaft (1971). Parks was werkelijk van alle markten thuis.

Gordon Parks. I am you. Selected works 1942-1978, te zien in Foam, tot en met 6 september

Untitled Watts California 1967 Beeld Gordon Parks Courtesy The Gordon Parks Foundation
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.