'Fokker en KLM konden eigenlijk niet zonder elkaar'

Als zondag de laatste Fokkers over Schiphol richting Groot-Brittannië vliegen is ook Charley Valette klaar met werk; de verkeersvlieger schreef in twee jaar met drie mede-auteurs  een afscheidsboek voor de KLM-Fokkers.

De laatste Fokker 70 van KLM, hier nog in de voormalige Fokkerhangar op Schiphol Oost, heeft voor de afscheidsvlucht de beeltenis van Anthony Fokker op de staart staan Beeld Herman Stil

"Mijn eerste vliegtuig was een Fellowship," zegt Valette, doelend op de naam die Fokker aan zijn eerste straalvliegtuig, de F28, had gegeven. "Ik vloog nog voor de Nederlandse Luchtvaart Maatschappij (NLM), de Nederlandse dochter van KLM. Maar ook als ik nooit op de Fokker zou hebben gevlogen, had ik dit boek willen maken. Ik hou sowieso van de Fokkerhistorie."

Luchtreuzen
Valette vliegt al meer dan twintig jaar op de grootste luchtreuzen en is in het dagelijks leven full time verkeersvlieger op één van de Boeings 777 van KLM. Drie jaar geleden stapte hij - noodgedwongen - naar die luchtreus over toen KLM 'zijn' MD-11 na jaren goede diensten afdankte.

Valette, die de laatste passagiersvlucht met de MD-11 uitvoerde en het toestel daarna afleverde op de 'begraafplaats' in de Californische woestijn, maakte daarbij met andere liefhebbers van de driemotorige luchtreus een herdenkingsboek.

Met het afscheid van de Fokker 70 bij KLM doet hij dat opnieuw, tussen al het vliegen door, met drie mede-auteurs.

"De F28 was een geweldige opstapje voor een vliegcarriere. Het was nog een analoog vliegtuig, met zo'n kunstmatige horizon. Maar al heel erg opgeruimd. Zonder onnodige poespas en makkelijk te vliegen. Ik ben daarna overgestapt naar de Boeing 737, die zat veel minder logisch in elkaar."

"De Fokker 100 en 70 hebben daarop voortgeborduurd. Die waren met de automatisering in de cockpit hun tijd ver vooruit."

Luchtrem
Hij roemt 'het pientere pookje' in de cockpit waarmee de luchtrem aan de staart stapsgewijs kon worden bediend. "Je kon daardoor veel sneller zakken. Op 100 voet voor de baan gooide je de 'speedbreak' helemaal open en dan gleed je zo naar de baan toe. Op een bestemming als Guernsey, met een hele korte baan, kwam je dan heel soepel tot stilstand."

Maar de liefde tussen KLM en Fokker bleek niet voor eeuwig. Toen de Fellowship vervangen moest worden, keek KLM vooral in de VS rond.

"KLM wilde eigenlijk liever van Fokker af," zegt Valette. "Ze had eind jaren tachtig zowel de Fokker 100 als de Boeing 737 als een soort tussenpaus besteld. Ze wilden eigenlijk de DC-9 vervangen door een nieuwe generatie vliegtuigen met een nieuw type motor, een propfan. Maar omdat die nog niet klaar was, moesten ze vier, vijf jaar overbruggen."

De zuinige bestelling van de Fokker 100 die de maatschappij eind jaren tachtig na lang twijfelen deed, was bovendien opgedrongen door de Nederlandse regering, die probeerde het wankelende Fokker een kontje te geven.

Leveringsproblemen
De maatschappij dacht een mooie aanleiding voor een breuk te vinden in de leveringsproblemen bij Fokker en de ondermaatse prestaties van het toestel. Die werden onder meer veroorzaakt door problemen met het landfingsgestel en de start, maar ook door alle aanvullende eisen die KLM stelde.

"KLM wilde een andere passagiersdeur en een bagagesysteem. De motoren konden dat extra gewicht niet heel goed aan en dat kwam de prestaties niet ten goede."

Charley Valette Beeld KLM

"Fokker gaf maatschappijen eigenlijk altijd hun zin, terwijl een fabrikant als Boeing zei: dit is het. Swissair wilde een extra deur, US Airways een glanzende romp. Dat leverde alleen maar meer werk op, vertragingen en problemen. ieder vliegtuig was een eigen ontwerp. Bij KLM vlogen Fokkers met vier verschillende cabine-inrichtingen rond.

"In het contract met Fokker stond dat KLM van de levering af kon als er drie maanden vertraging zou zijn," zegt Valette. "Maar KLM had verzuimd om in de contracten de exacte romp nummers aan te geven die ze had besteld. Daardoor kon Fokker door te schuiven in de bestellingen, de meeste toestellen toch keurig leveren."

Het kwam desondanks niet meer goed. De maatschappij schrapte vier orders en schoof de geleverde toestellen door naar het Franse Air Littoral, waar KLM meteen een belang in nam. Maar de Fransen bleken een onbetrouwbare partner, waarna de toestellen als scheidings­kinderen uiteindelijk weer werden doorgesluisd naar een andere KLM-dochter, Air UK.

Cityhopper
Dochter KLM Cityhopper, die met genoegen rondvloog met de Fokker 50, de laatste turboprop van de vliegtuigfabriek, was milder. En ook de straalvliegtuigen van Fokker kwamen via Cityhopper weer bij KLM aan boord.

In 1995 huurde KLM Cityhopper vier Fokkers 70 - de ingekorte versie van de Fokker 100 - bij de vliegtuigfabrikant. Weer zuinigjes, voor hoogstens drie jaar, maar de toestellen voldeden zo goed dat er nog eens zeven werden besteld. "Er was toen geen vergelijkbaar vliegtuig met de prestaties en capaciteit van de Fokker 70. Dat was echt een succesnummer."

Maar dat succes kwam te laat. De KLM-Fokkers werden nog afgebouwd toen Fokker al failliet was - en afgerekend in cash dollars. "KLM wilde er eigenlijk nog meer hebben, maar de onderdelen waren op." Ook doordat de fabrikant van de vleugels, het Noordierse Shorts afhaakte. Shorts was eigendom van Fokker rivaal Bombardier, die zo probeerde zijn eigen vliegtuigen bij KLM te laten landen.

Heintje Davids
Toen KLM begin deze eeuw al haar regiodochters samenvoegde onder Cityhoppervlag, kwamen ook de Fokkers 100 ('de Heintje Davids van de KLM-vloot') weer terug. "Het was niet altijd koek en ei, maar Fokker, KLM en Schiphol konden eigenlijk niet zonder elkaar."

Of Valette met zijn mede-auteurs ook het volgende vliegtuig waar KLM afscheid van neemt zal beschrijven, is nog even afwachten. "De Boeing 747 is net zo'n icoon als Fokker, dus wie weet. Het is wat mij betreft het laatste 'echte' vliegtuig bij KLM.

De MD-11 blijft desondanks Valettes favoriete vliegtuig. "Maar de Fokker F28, met die walvisstaart, is een goede tweede."

Fokker, Dutch At Heart €29,95, fokker-70.nl

Een Fokker 70 die al is ontdaan van het KLM-logo op de staart, staat klaar in KLM-Hangar 73 op schiphol Oost, waar ooit Fokkervliegtuigen werden afgeleverd. Het toestel is verkocht aan een maatschappij in Papoea Nieuw-Guinea. Beeld Herman Stil
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden