Plus

Filosofen Frank Meester en Coen Simon: 'Technologie is soms een wangedrocht'

Filosofen Frank Meester (46) en Coen Simon (44) gaan de 'vertwittering van het debat' tegen met Nieuw Licht, een filosofische pamfletreeks. 'Dit biedt wel iets meer inhoud dan 140 tekens.'

Frank Meester (links) en Coen Simon Beeld Mats van Soolingen

"Elk nieuw medium, elke nieuwe technologie, zorgt voor een nieuwe journalistieke boodschap," zegt Coen Simon. "Maar niet alleen in de journalistiek, ook in het algemeen: het maatschappelijke debat verandert. Door de digitalisering zien we momenteel dat de nuance uit het debat verdwijnt."

Dat is de reden dat filosofen Frank Meester en Coen Simon de essayserie Nieuw Licht uitbrengen. Hierin leggen ze telkens een hedendaagse denker een vraag voor. Die vraag halen ze uit een klassiek geworden tekst van filosofen en denkers als Simone de Beauvoir, Johan Huizinga, Jean-Jacques Rousseau en Aristoteles.

De denker kijkt met de blik van nu naar die vraag en schijnt zo in zijn essay nieuw licht op het debat. In het eerste pamflet blikte schrijver Bas Heijne terug op het gedachtegoed van Sigmund Freud, grondlegger van de psychoanalyse. Heijne onderzocht in zijn essay of de mens in de economie van de lust tegenwoordig zijn realiteitszin is verloren.

Tijdens een debat in de Rode Hoed over het vraagstuk legden Meester en Simon Bas Heijne letterlijk op de sofa.

"Er waren mensen die daar enigszins door gechoqueerd waren," zegt Meester. "Ze vonden dat we de psychoanalyse schoffeerden of dat we Bas Heijne schoffeerden. Maar ook dit is Nieuw Licht, we doen iets wat anders is."

Hoe kwamen jullie op het idee om Nieuw Licht te beginnen?
Meester: "We hebben samen filosofie gestudeerd aan de UvA. Na college kwamen we vaak terecht in Kapitein Zeppos, een kroeg in de buurt van de Oudemanhuispoort.

De colleges waren ongelofelijk interessant, maar in de ­gesprekken die we hadden, waren we toen al bezig met vragen als: wat heeft dat te betekenen voor ons leven en de wereld waarin we leven? Die vraag heeft ons nooit losgelaten.

Een filosoof is iemand die vragen stelt, maar we kunnen niet overal zelf antwoord op geven. We vonden het interessant die vragen voor te leggen aan mensen, zowel bekend als onbekend, met wie we ons verwant voelen."

Simon: "We hebben beiden een aantal boeken uitgebracht waarin de thema's aan bod komen waar we het toen al over hadden."

"Na het uitbrengen van zo'n boek ga je naar programma's en je doet interviews voor kranten; je wordt ­geïdentificeerd met de schrijver die een boek aan het verkopen is. Het leuke van Nieuw Licht is dat we niet een eigen product verkopen, maar het product van een ander."

Jullie hebben het over de vertwittering van het debat, wat houdt dat in?
Meester: "Sociale media veranderen het effect van de journalistieke boodschap. Om maar eens iets te noemen: vroeger zagen we op het Journaal dat een minister iets stoms had gedaan en dachten we: stom. En dat is het."

"Nu zien we het op het Journaal en vervolgens nog tien keer op Facebook en Twitter voorbij­komen. We zien steeds maar weer hoe stom het is wat die minister heeft gedaan en op een gegeven moment denken we: hij moet aftreden."

Simon: "Stel, je houdt een debat over slavernij of kolonialisme en het woord 'dobberneger' valt. Dan gaat het debat vanaf dat moment over het woord dobberneger. De term dobberneger, hashtag dobberneger. Op Twitter krijg je trending topics."

"In de tijd die je hebt om een debat te voeren, ga je elkaar de maat nemen over hoe je praat. Het gaat dus niet meer over slavernij of kolonialisme. Dit probleem wordt in de hand gewerkt doordat de computer iets opeens trending topic maakt."

De technologie maakt dat het debat anders wordt gevoerd?
Simon: "Precies. Jürgen Habermas, de enige nog levende dinosaurus onder de filosofen, wijst erop hoe belangrijk het is dat er genoeg differentiatie is in dit soort communicatieve middelen. Als er alleen op deze manier gepraat wordt, valt er een hele groep weg."

Meester: "Kijk naar het referendum. Die aanvraag is zo gemakkelijk gelukt omdat via sociale media eenvoudig stemmen konden worden verzameld. Er is geen rekening mee gehouden dat dit misschien wel een wangedrocht is tussen de nieuwe technische mogelijkheden."

Wat willen jullie met Nieuw Licht bereiken?
Simon: "We proberen het democratische tekort op te vangen dat ontstaat door deze nieuwe technologie. De serie Nieuw Licht bestaat uit lange essays, lange antwoorden waar de diepte in kan worden gegaan."
Meester: "We willen debatten voeren die even ontsnappen aan dat vertwitterde debat. Dit zijn meer dan 140 tekens."

In zijn essay Avoid News schrijft Rolf Dobelli dat veel mensen door de overmatige nieuws­consumptie het lezen zijn verleerd, simpelweg omdat ze er hun aandacht niet meer bij kunnen ­houden. Denken jullie dat mensen wel de tijd nemen om een lang essay, in de klassieke boekvorm, te lezen?
Simon: "Je bandjesmetafoor, Frank, die vind ik geweldig."

Meester: "Ik maak ook muziek. Als je met een bandje op een festival staat, spelen daar veel bandjes tegelijk. Je moet dan veel snelle, virtuoze muziek spelen, zodat mensen blijven hangen; je moet hun aandacht vasthouden. Dan blijven ze een tijdje staan en gaan ze niet meteen door naar het volgende. Zodra je een mooie rustige ballad inzet, zijn ze weg."

"Het gekke is dat als je een concert geeft, waar mensen van het begin tot het eind komen voor jou, ze achteraf naar je toe komen en zeggen dat ze die ballad, waar ze anders bij weg waren gelopen, het mooiste vinden wat is gespeeld. Dan vragen ze: staat dat wel op de cd?"

Simon: "Precies, en dit is de ballad."

Meester: "Je moet mensen dus in de situatie brengen waarin ze niet anders kunnen dan het boekje uitlezen. Dan kun je ze echt bij de strot grijpen en tot een verandering brengen."

Hoe bereiken jullie mensen?
Simon: "Het gaat niet alleen over het boekje. Het gaat om het geheel. De voorpublicatie in NRC is heel belangrijk; en de vaste debatten in de Groningse Der Aa-kerk en in de Rode Hoed in Amsterdam."

Meester: "We beginnen met tweets en posts op Facebook waarin we uitnodigen om de voorpublicatie te lezen en naar de debatten te komen. Zo hopen we mensen al iets meer te pakken te krijgen en uiteindelijk hopen we dat ze de hele tekst gaan lezen."

"Het is geen dik filosofisch boek met ontzettend ingewikkelde teksten. Elke denker geeft in maximaal 10.000 woorden antwoord. Hierdoor zijn de essays goed te lezen. Achter in elk essay staat het fragment van de oude filosoof of denker; dat fragment is ook zo gebracht dat je daar goed doorheen komt."

Voor de tweede editie van Nieuw Licht, die onlangs is verschenen, schreef journalist Pieter van den Blink het essay The Medium Kills The Message. Nieuw Licht Op Journalistiek, Media En Kijkcijfers.

Hierin reageert hij op een fragment van Pierre Bourdieu uit Sur la télévision (1996), waarin de Franse socioloog stelt dat we 'kunnen en moeten strijden tegen de kijkcijfermentaliteit uit naam van de democratie'. Van den Blink legt uit hoe de journalistiek van aard is veranderd en welke consequenties dit heeft.

Op 2 november organiseert Nieuw Licht een debat over dit onderwerp in de Rode Hoed. ­Jullie presenteren elk essay in de vorm van een debat?
Simon: "Ja, en dat biedt meerwaarde. De gasten die komen, zoals dit keer naast Pieter van den Blink ook Ernst-Jan Pfauth en Miriam Rasch, weten veel van het onderwerp, maar wat vooral interessant is, is dat die mensen ook hun netwerk aanspreken."

Meester: "Het gaat ons juist om het debat. Dan ligt het voor de hand dat we een debat organiseren met denkers. Je haalt er mensen bij die er net iets anders instaan en die het gesprek aangaan. Dat is wat we willen."

Pieter van den Blink heeft het in The medium kills the message over de mediaweigeraar. Wordt het beeld dat mensen hebben van de journalistiek steeds negatiever?
Meester: "Ik kan me herinneren dat ik op school ooit een gesprek had en dat er werd gezegd: ja maar het staat in de krant. Dan was het gesprek klaar. Nu twijfel je omdat er zo ontzettend veel informatie is."

"Je zit op Facebook en daar zeggen mensen wat over een onderwerp, ergens anders zegt iemand er ook nog wat over; dan is het lastig om wat in de krant staat nog voor waar aan te nemen - er is zoveel informatie dat je niet meer weet wat waar is."

'Voorheen konden we een machthebber niet bereiken, nu kunnen we zelfs twitteren met de president' Beeld Mats van Soolingen

Simon: "Er zijn telkens nieuwe technologische systemen, maar dat betekent niet dat de journalistiek naar het putje gaat. De mediaweigeraar kun je proberen te duiden in de nieuwe journalistieke middelen die er zijn, maar je kunt het ook gewoon veel historischer duiden. De individualisering vraagt van ons dat we een eigen mening hebben."

"Technologie maakt het mogelijk dat we zelfs met de president kunnen twitteren. Voorheen konden we een machthebber niet eens bereiken en waren we er ook helemaal niet mee bezig; nu zitten we schijnbaar aan de knoppen."

"We mogen wat zeggen, we kunnen wat zeggen, maar we hebben het nog steeds niet voor het zeggen. Dat is de voedingsbodem voor de mediaweigeraar. Maar de media­weigeraar is denk ik alleen maar een symptoom van deze betrekkelijk nieuwe technologische ontwikkeling."

Van den Blink stelt dat het afgebakende ­journalistieke veld, zoals omschreven door Bourdieu, is verdwenen. Denken jullie dat die scheidingslijn tussen journalist en niet-journalist zo vaag wordt dat de journalist over een tijdje niet meer zal bestaan?
Meester: "Niet helemaal. Van den Blink stelt: we zijn eigenlijk allemaal journalist; zorg er dan wel voor dat je de oude journalistieke waarden, ­zoals hoor en wederhoor, waarborgt."

Simon: "Ik denk: hij verdwijnt helemaal niet."

Meester: "De journalist blijft een curatorfunctie hebben. Juist omdat er zo'n brij aan informatie is, hebben we behoefte aan mensen die dat voor ons ordenen. Dat moeten journalisten zijn. Het gevaar is dat die selectie nu op een technische manier wordt gedaan en je alleen nog dingen hoort en ziet die bij jouw interessegebied horen."

Wat is Van den Blinks conclusie, moeten ­journalisten gaan samenwerken met 'hoodvloggers', om zo 'van de verschillende parallelle conversaties één te maken'?
Meester: "Je moet ervoor zorgen dat de twee groepen, de groep die geen vertrouwen meer heeft in de traditionele media en de oude garde, met elkaar in gesprek blijven."

Simon: "Maar ze hoeven het dus niet eens te worden. Het gaat er niet om dat je over dezelfde onderwerpen de hele tijd hetzelfde soort gesprekken hebt."

Welke debatten staan nog op het programma?
Meester: "Kunsthistoricus Eva Rovers gaat het hebben over het verzet in de kunst. En er moet een debat komen tussen alle essayschrijvers. Er zit zoveel overlapping tussen de onderwerpen. Rovers heeft het bijvoorbeeld in haar essay over het effect van de sociale media op de Arabische lente."

Simon: "En econoom Ewald Engelen gaat het over feminisme hebben, dat ten onder gaat aan de vertwittering. Je leest veel over feminisme en ondertussen wordt het langzaam uitgekleed en blijft er niets van over, behalve een soort quasifeminisme. Ik hoop vooral dat we de discussie naar een hoger plan kunnen brengen."

Debat Nieuw Licht in de Rode Hoed, 2/11, 20.00 uur. Pieter van den Blink: The Medium Kills The Message. Nieuw Licht Op Journalistiek, Media en Kijkcijfers. Uitgeverij Ambo Anthos, 10 euro.

Opgebiecht

Leermeester: Meester: "Mijn broer, Maarten. Hij hielp me toen ik in het begin van mijn journalistieke ­carrière slecht kon spellen."
Simon: "Cornelis Verhoeven, hij was mijn hoogleraar aan de UvA. Hij dook als een archeoloog de diepte van de taal in."

De beste uit het vak: Meester:"Aristoteles. Als ik hem lees, ben ik telkens verbaasd over de precisie waarmee hij zijn onderwerpen weet uit te pluizen en ook over de actuele waarde van zijn denken."
Simon: "Luuk van Middelaar. Hij heeft ervaring in de politieke praktijk maar weet desondanks als politiek filosoof afstand te houden."

De slechtste uit het vak: Simon: "Academici die denken dat publieksfilosofie een slap aftreksel is.
Meester: "Daar sluit ik me bij aan. En publieksfilosofen die neerkijken op academici."

Het beste advies gegeven: Meester: "Van Aristoteles: als je ­ergens goed in wilt worden, moet je het gaan doen."
Simon: "Bij keeperstraining op hockey: niet naar de man, maar naar de bal kijken. Dit geldt ook voor boeken. Niet naar de schrijver, maar naar de tekst kijken."

Het slechtste advies: Meester: "Wees lekker jezelf. Als je voor het eerst op een podium staat moet je helemaal niet jezelf zijn, want dan kom je sullig over. Dat kan je beter van iemand anders afkijken."
Simon: "Je moet acht uur per nacht slapen. Het lukt me nooit en het duurde jaren voordat ik daar geen stress meer over had."

CV

Frank Meester
Geboren 14 april 1970 , Amsterdam
Opleiding UvA, filosofie en literatuurwetenschap
Loopbaan Eindredacteur CVZ-magazine. Journalist voor Filosofie Magazine, de Volkskrant, Trouw.
Diverse boeken.
2010-2016: werkzaam bij lectoraat Filosofie en Beroepspraktijk, Haagse Hogeschool.
2016 oprichting Nieuw Licht met Coen Simon

Coen Simon
Geboren 2 juni 1972 , Eerbeek
Opleiding UvA, filosofie
Loopbaan Docent filosofie, journalist, redacteur, columnist. Voor o.a. Trouw, NRC Handelsblad, nrc.next, De Correspondent.
Winnaar Socratesbeker; auteur Essay van de maand van de filosofie 2013.
2016: oprichting Nieuw Licht met Frank Meester

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden