Plus

Filmmaker Shargawi: 'Armageddon wachtte altijd om de hoek'

Omar Shargawi toont in Western Arabs onverbloemd de spanningen in de Deens-Palestijnse familie waarin hij opgroeide. 'Voor Arabieren was ik niet Arabisch genoeg, voor Denen niet Deens genoeg.'

WesternArabs bevat homevideo-beelden vanaf 2004 en geeft pijnlijk precies de relatie tussen Omar Shargawi en zijn vader Munir. Beeld /

Misschien heeft hij Nederlandse familie, zegt Omar Shargawi (45) met een flauw lachje in een Amsterdams hotel, maar daarover later meer. De opmerking van de acteur en filmmaker, die uit Kopenhagen is overgekomen voor de première van Western Arabs, illustreert zijn ingewikkelde ­familiegeschiedenis, waarin alles draaide om zijn Palestijnse vader ­Munir. Beter gezegd: om het temperament van de met een Deense vrouw getrouwde man.

Het stel kreeg drie zoons, van wie Omar de oudste is. Zijn vader regeerde thuis met harde hand. "Als er ooit een harmonieus moment was, betekende het dat Armageddon om de hoek wachtte," zegt Shargawi als voice-over in Western Arabs, dat homevideobeelden bevat vanaf 2004. "Ja, zo was het," zegt hij, om vervolgens meteen zijn vader te verdedigen. "Ik verwijt hem niets. In veel boeken van schrijvers van moslimafkomst staat dat hun vader hen dwong om moslim te zijn. De boodschap voor westerse lezers is: 'Ik ben net als jullie, jullie hoeven niet bang voor me te zijn.'

Zo'n type ben ik niet. Mijn film vertelt een verhaal over een familie in ­Europa met een moslim- en vluchtelingenachtergrond. Ik wil de identiteitsclash laten zien, de schizofrenie die ik ervoer. De film gaat over mijn familie, maar veel aspecten vind je ook terug in andere families met een buitenlandse achtergrond."

Enorme desillusie
In Shargawi's turbulente familiegeschiedenis kan veel worden verklaard uit het verleden van zijn in 1940 in Haifa geboren vader. Shargawi spreekt eufemistisch over 'een ruwe jeugd'. In rap tempo somt hij de markeringspunten op in de jonge jaren van zijn vader. In 1948 werd Munir als achtjarig jochie met zijn ouders door de Israëliërs verdreven uit Haifa. In Jordanië scheidden zijn ouders, waarna Munir werd opgevoed door een oom en tante in Syrië. Pas zeven jaar later zag hij zijn moeder weer.

Munir werd soldaat in het Jordaanse en later Syrische ­leger en was actief in de Palestijnse bevrijdingsbeweging. Deze strijdbare periode eindigde in een enorme desillusie, zegt Shargawi.

"Als twintiger zag mijn vader in dat al het gepraat van Arabische leiders over de bevrijding van Palestina één grote oplichterij was. De meesten sloten ­geheime deals met Israël en waren helemaal niet geïnteresseerd in het lot van de Palestijnen. Mijn vader keerde zich af van de politiek en wilde de wereld zien. Hij ging ­begin jaren zestig naar Europa en bezocht ook Holland."

Op samenzweerderige toon: "Ik weet van mijn moeder dat in die tijd een Nederlandse vrouw zwanger werd van mijn vader. Hij wilde dat zij abortus liet plegen. Hoe het is afgelopen, weet ik niet, want hij is zonder haar naar Denemarken gegaan, maar misschien heb ik Nederlandse familie. Ik zou het graag uitzoeken, maar weet niet hoe."

In Denemarken trouwde zijn vader in 1974 met een Deense vrouw, waarna in hetzelfde jaar Omar werd geboren. "Volgens mijn moeder was het begin van hun huwelijk vredig. Het ging mis rond 1976. Ik was pas twee, maar herinner me van alles."

Toen hij ouder werd, vluchtte hij in films. "Zo kon ik ontsnappen. Ik zag honderden films uit de videotheek, bij voorkeur actiefilms, zoals met Bruce Lee en Bud Spencer en Terrence Hill. Ook de speelfilm over Lassie met Elizabeth Taylor heb ik geloof ik wel duizend keer gezien. Als ik films keek, voelde ik me niet ongemakkelijk. Dan vroeg ik me niet af wat mijn vader zou doen en of ik op school wel Deens genoeg was. Al die bullshit verdween."

Succesvol fotograaf
Kijken naar films riep het verlangen op zelf films te maken. Shargawi diende veel scripts voor korte films in bij het Deense filmfonds, maar alles werd afgewezen. Als ­fotograaf had hij meer succes. "Ik maakte foto's voor grote Deense modemagazines en kranten, maar had altijd in mijn achterhoofd dat ik filmmaker wilde worden. Ik had geen opleiding, maar dat hoefde ook niet, want kijken kun je niet leren op school. Later ging ik in Londen wonen en leefde ik uitstekend van mijn foto's."

Toen werd Shargawi alsnog filmmaker. "Ik werd ­gebeld dat ik voor 1000 euro in een Deense workshop een korte film mocht maken. Ik was de gelukkigste man in de wereld! In Londen verdiende ik prima, maar ik ging ­terug naar Denemarken." De rest is geschiedenis: het lukte Shargawi met steun van Lars von Triers producent ­Peter Aelbeck Jensen zijn speelfilmdebuut Go with Peace Jamil te maken. De film won in 2008 op het filmfestival in Rotterdam een Tiger Award.

In de jaren erna maakte Shargawi meer goed ontvangen films. De filmmaker is echter even gedesillusioneerd over de wereld als zijn in 2013 overleden vader was. "Misschien verdoe ik mijn tijd met filmmaken. Ik hoop dat ik het kan rechtvaardigen, dat het iets betekent. Mijn vader zei dat zelfs als ik drieduizend films zou maken dat geen enkel verschil maakt voor de ­situatie in de wereld. De mannen met geweren hebben de macht."

Arabische ramp
Shargawi verwijst naar Egypte, waar hij op zoek naar zijn roots woonde toen in 2011 de revolutie uitbrak. "Het is er nu slechter dan ooit. Sisi heeft van het parlement onbeperkte macht gekregen, zodat hij nu echt een farao is. Alles wat hoopvol was, is veranderd in shit. Het Westen is medeschuldig aan deze Arabische ramp, omdat het de mensen die om democratie riepen niet heeft gesteund."

Omar Shargawi Beeld /

De doodsklap voor Shargawi's vertrouwen in de westerse democratie was het optreden van antimoslimextremist en provocateur Rasmus Paludan vorige week in een migrantenwijk in Kopenhagen. "Deze maniak hoort in een inrichting thuis. Hij is extremer dan jullie Wilders, een nazi, die op straat korans in brand steekt. Vorige week werd hij bij zijn actie door tweehonderd politieagenten beschermd ­tegen de woede van Arabische jongeren."

"Politici verwijzen naar de vrijheid van meningsuiting, maar als ik de Deense grondwet vóór het parlement verbrand, word ik neergeschoten of in de gevangenis gegooid. De koran mag je in Denemarken echter wel in brand steken. Dat noemen we democratie. De politie richtte hun geweren op de Arabische jongeren. Ik zeg je één ding: als de politie een van deze knullen had neergeschoten, zou ik de straat zijn opgegaan om tegen de politie te vechten."

Na een stilte. "Ik voel me zo gesloopt door de situatie dat het maken van films volslagen futiel voelt. Ik zou me willen terugtrekken uit de wereld, maar dan neem ik geen verantwoordelijkheid. Toen mijn vader door Europa zwierf, voelde hij zich een globetrotter. Buitenlanders werden verwelkomd."

Na een diepe zucht: "Mensen die nog iets kunnen voelen, voelen hetzelfde. Ze zien waar het heen gaat. Daar hoef je geen moslim, christen of Jood voor te zijn. Wie verandert de afschuwelijke en ellendige richting waarin de wereld zich ­beweegt?"

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden