Filmklassiekers - The good, the bad and the ugly

Clint Eastwood in The Good, the Bad and the Ugly. Beeld
Clint Eastwood in The Good, the Bad and the Ugly.

In de serie Teruggespoeld wekelijks een film uit een top 100 van filmklassiekers die bij velen een onuitwisbare indruk hebben achtergelaten. We tellen af van 100 naar 1. Deze week nummer 99: The Good, the Bad and the Ugly.

Sergio Leone had al een reeks films op zijn naam staan, waaronder het sandalenepos The Last Days of Pompei, toen hij in 1964 een oude wens in vervulling kon laten gaan: een western maken. A Fistful of Dollars, een jaar later gevolgd door For a Few Dollars More, zou de opmaat zijn voor wat later bekend zou worden als de 'dollartrilogie'.

Apotheose van deze trilogie was The Good, The Bad and The Ugly (1966) die behoort tot de hoogtepunten van het 'spaghettiwestern'-genre. Het is de enorme verdienste van Leone geweest dat hij de klassieke manier van vertellen, die hij onder anderen van regisseurs als Raoul Walsh, Fred Zinneman en Robert Wise leerde, in de dollarfilms combineerde met wat hij zelf omschreef als 'koude Europese ironie'. De Leone-westerns wijken af van de meeste Amerikaanse westerns, omdat ze elementen als zwarte komedie, uitvergroot geweld, intense aandacht voor details (het best tot uitdrukking gebracht via extreme close-ups van gezichten) en choreografie gebaseerd op muziek (de soundtracks van Ennio Morricone zijn nu nog steeds iconen) op virtuoze wijze combineren.

De uitgangspunten van de drie dollarfilms zijn nagenoeg identiek: een vreemdeling zonder naam of duidelijke identiteit arriveert in een stadje. No-Name wordt in alle drie de films gespeeld door Clint Eastwood die, totdat Leone hem naar Europa haalde, bekend was als Rowdy Yates uit de tv-serie Rawhide. Rowdy mocht dan voor Amerikaanse tv-begrippen een stoere cowboy zijn met zijn laaghangende colt en meestal goed landende rechtse directes, No-Name is van een heel andere categorie.

Stijlbreuk
Alleen al zijn verschijning is een stijlbreuk met de cleanheid van de Amerikaanse western. Allereerst is daar die ongeschoren kop met die ogen die alles en iedereen wantrouwen. Dan is er die sigaar die te pas en te onpas in de mondhoek hangt. De poncho, gemaakt van een saltillodeken, is een kledingstuk dat je verwacht bij een arme Mexicaan, niet bij een revolverheld op een wit paard.

Maar No-Name is geen held in de klassieke betekenis. In The Good, the Bad and the Ugly is hij 'de goede', maar dat is een vette knipoog naar de Amerikaanse clichés van het genre, waar lange tijd de goede mannen herkenbaar waren aan witte hoeden. No-Name is misschien de minst gemene, de minst a-morele van het trio, dat verder bestaat uit Lee van Cleef als Angel Eye (The Ugly) en Eli Wallach als Tuco (The Bad). Tegen de achtergrond van de Amerikaanse burgeroorlog, door Leone via een paar epische en van elke romantiek ontdane scènes in beeld gebracht, zijn deze drie protagonisten op zoek naar een goudschat. Ze hebben allemaal een deel van de puzzel over de vindplaats in hun bezit en de film gaat in essentie over de vraag wie van hen als eerste de puzzelstukjes bij elkaar krijgt. Om dat doel te bereiken gaan ze over lijken.

De film wisselt hyperrealistische geweldsscènes af met humor en melodrama. Eastwood is onverstoorbaar (het stoïcijnse imago dat later in Dirty Harry zijn handelsmerk zal worden, tekent zich hier al af) en blijkt uiteindelijk een moreel man. Lee van Cleef, die zijn beste rol ooit speelt, is formidabel als de gewetenloze Angel Eye en staat in deze film symbool voor de Nieuwe Tijd, waarin gunslingers plaats zullen maken voor zakenlieden. Eli Wallach speelt als Tuco de rol van de boerenslimme komiek tegen wil en dank. Je zou The Good, the Bad and the Ugly kunnen typeren als een voorstudie van Once Upon a Time in the West, maar dat zou niet fair zijn. The Good, The Bad and the Ugly is de meest Italiaanse van alle Leonewesterns, omdat hij hier weergaloos balanceert tussen hommage en parodie. Tot slot een persoonlijke kanttekening: het duel a deux tussen Harmonica en Frank in Once Upon a Time kan niet tippen aan de superb gefilmde shoot-out a trois in deze prachtfilm, die nu nog net zo fris oogt als destijds. (JOHAN VAN DE BEEK)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden