Fietstocht langs gebouwen Amsterdamse School

Het Zaanhof in de Spaarndammerbuurt. Foto Floris Lok

Michel de Klerk (1884-1923) was één van de grote inspiratoren van de Amsterdamse School. Hij leerde het vak op het architectenbureau van Pierre Cuypers met andere Amsterdamse Schoolarchitecten, zoals Johan Melchior van der Mey en Pieter Lodewijk Kramer. Zijn stijl is expressief en zeer gedetailleerd en derhalve kostbaar. In zijn korte leven ontwierp hij onder meer de woonblokken in de Spaarndammerbuurt, waaronder Het Schip, het complex De Dageraad aan de P.L Takstraat en een woonblok aan de Vrijheidslaan in Zuideramstel.

Sporen van de Amsterdamse School zijn overal in de stad terug te vinden. Reden voor een fietstocht door de buurt.

Natuurlijk, een stad als Barcelona heeft Gaudí. Maar wat heeft die nu helemaal gedaan? ''Zes gebouwen en een bank,'' aldus Alice Roegholt van Museum Het Schip. Nee, dan Amsterdam. Die stad heeft gewoon een School.

Niet dat iedere Amsterdammer kan aanwijzen waar nu precies die gebouwen van de Amsterdamse School staan. Of wie ze heeft ontworpen. Daarom maakte het museum een boekje: Op de golven van de stad: een ronde langs de Amsterdamse School.

Op de fiets, of te voet, voert het boek langs bekende - Berlages Plan Zuid - en minder bekende Amsterdamse Schoolvoorbeelden.

De Spaarndammerbuurt is een speciaal stukje Amsterdamse School, omdat de huizen er vooral door woningcorporaties zijn gebouwd en niet door particuliere ondernemers. Bij de corporaties kon het niet op: de gebouwen waren immers hun bezit, en daarmee wilden ze pronken. En dus zijn die gebouwen, zoals Het Schip van architect Michel de Klerk in opdracht van Eigen Haard, uitbundig, overdadig en ook duur. Te duur, vond de gemeenteraad destijds. Wethouder Floor Wibaut was het er niet mee eens: voor een kunstwerk kon je niet te veel betalen, was zijn mening. Dus kwam het er.

Om de hoek, arbeidershuisjes de luxe op de Hembrugstraat: sierlijk gewelfde daken en 'de socialistische kerktoren'. In de straatjes ertegenover: kleine woonblokken met knalgele kozijnen op het Zaanhof. Het begin van de tuindorpen, zoals die later in Noord zouden verrijzen.

Wat nu wellicht als klein wordt gezien - een appartement van ongeveer vijftig vierkante meter - was destijds een zeldzaamheid, aldus gids Ton Heijdra. ''Die arbeidershuizen van de Amsterdamse School waren echte paleizen. Je moet bedenken: die arbeiders kwamen uit de Jordaan, woonden met z'n allen in een kelder of in de krotten van Kattenburg.''

Op het Spaarndammerplein is het verschil tussen de gebouwen van corporaties en die van de gemeente goed te zien: die van de gemeente zijn aanzienlijk soberder. Heijdra: ''Hier woonden echt de communisten. Vaak arbeiders die werkten in de Houthaven, de Westergasfabriek of de grote Suikerfabriek. Om je in te schrijven voor een corporatie moest je toch een bepaald inkomen hebben, en dat zie je terug aan de huizen. De tegenstellingen tussen bijvoorbeeld de katholieken van Patrimonium en de arbeiders in dit kleine buurtje waren heel groot.''

En dan hebben de mensen van Het Schip in het boekje alleen de buitenkant van de gebouwen besproken, terwijl de Amsterdamse School veel verder voert. Ook het glaswerk en het textiel, het complete interieur, corresponderen met de buitenkant. Heijdra: ''Mensen beseffen het niet altijd, maar als je in een woning van de Amsterdamse School woont, woon je eigenlijk in een kunstwerk.''

Op de golven van de stad: een ronde langs de Amsterdamse School
Te koop bij Museum Het Schip aan de Oostzaanstraat, 15,00. (MAAIKE SCHOON)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden