Fietsen langs Poolse forten

Het fort Salis Soglio, onderdeel van één van de langste verdedigingslinies van Europa. Foto's Lutske Bonsma

Fietsen langs forten van één van de langste verdedigingslinies van Europa. Dit kan vanuit de stad Przemysl, in het uiterste zuidoosten van Polen, op de grens met Oekraïne.

De weg is steil. Dus moeten we meteen uit het zadel. De uitlopers van de Karpaten laten zich hier, op de doorgaande weg van Przemysl naar Malhowice, van hun stoere kant zien. Stevige colletjes, waar wij moeite mee hebben. Mooie oude forten willen we zien, en daar moeten we wat voor over hebben, want die liggen meestal strategisch op een heuvel.

Zoals Fort Luczyce, één van de 37 verdedigingswerken rond de stad Przemysl, die de Eerste en de Tweede Wereldoorlog hebben overleefd. In 1854 begon het Oostenrijks-Hongaarse rijk in het huidige Polen met de bouw van forten. Tegen de tijd dat de Eerste Wereldoorlog uitbrak hadden ze twee koorden om Przemysl gelegd: een vijftien kilometer lange ring van achttien forten rond de binnenstad, en 42 forten in een buitenring van 45 kilometer. Bedoeld om te voorkomen dat de Russen de hoofdsteden Wenen en Boedapest ongehinderd zouden binnenvallen. De verdedigingslinie heeft haar werk goed gedaan, maar toch dolf het Oostenrijks-Hongaars leger het onderspit. ''Het Oostenrijks-Hongaars leger telde 120.000 man,'' vertelt gids Krzysztof. ''Maar de Russen waren met tweemaal zoveel manschappen en zij omsingelden de forten. De soldaten werden niet meer bevoorraad en moesten zich door een tekort aan voedsel en munitie wel overgeven.''

Luczyce werd rond 1881 gebouwd en is één van de kleinere forten. Het dak van twee meterslange barakken is begroeid met onkruid. De afdaling over een zandpad met veel losse stenen doet de adrenaline stromen. Gelukkig vervolgen we daarna onze route over een verharde weg: de fortenfietsroute die ons de komende uren langs twee andere vestingen voert. En zo pedaleren we voort tussen velden met bloeiende klaprozen. Met op de akkers alleen oude vrouwtjes, die met een schoffel het onkruid wieden. Aardappels, uien en aardbeien telen ze.

Fort Salis Soglio ligt achter een toegangspoort, op een steenworp afstand van de grens met Oekraïne. ''Je moet hier altijd je paspoort bij je hebben,'' waarschuwt Krzysztof. ''Sinds Polen lid is van de Europese Unie, is de controle hier sterk opgevoerd, omdat dit nu de buitengrens van de EU is.''

Het fort is gebouwd rond 1886 en is één van de grotere forten. Rondom een binnenplaats zijn munitiedepots, barakken en zelfs twee toiletgebouwen gegroepeerd. We lopen het grootste gebouw binnen. Een zaklantaarn is geen overbodige luxe, we zien geen hand voor ogen. Krzysztof wijst de plek waar een keuken zou zijn geweest. Voorzichtig schuifelen we door donkere gangen, totdat we bij een uitgang komen, die geblokkeerd wordt door rotsblokken. De Oostenrijkers hebben in 1915 geprobeerd het fort hier op te blazen, nadat ze zich aan de Russen hadden overgegeven. Een vijf meter dikke betonlaag gooide roet in het eten.

Op de eerste verdieping waren de officiersruimten. En de liftschachten buiten, waardoor de kanonnen omhoog werden getakeld zijn ook nog intact. Er zijn overigens geen kanonnen te zien. Waar zijn ze gebleven? Gestolen en omgesmolten of staan ze ergens in een museum? Krzysztof weet het niet.

Fort Borek (1897-1900) ligt een kort fietstochtje verder. Tijdens ons bezoek wordt het fort op beperkte schaal gerestaureerd. Geen overbodige luxe, want zelfs het plafond is uit het gebouw gesloopt. Het verhaal gaat dat een boer de stalen constructie, die het plafond droeg, weggehaald heeft en verwerkt heeft in zijn boerderij. We lopen over het fort en zien de overblijfselen van wachttorens, waaruit de soldaten het schootsveld konden overzien. Ingenieus zijn de buizen, waarvan de uiteinden zichtbaar zijn in de wachttorens. Via de buizen werd tussen de verschillende wachttorens gecommuniceerd.

Op de terugweg naar Przemysl moeten we helaas een kilometer of vijf gebruik maken van de drukke doorgaande weg die Przemysl met de Oekraïense stad Lviv verbindt. Het gemis van een fietsstrook doet zich voelen, temeer daar de Poolse automobilist niet gewend lijkt te zijn aan tweewielers. De laatste kilometers gaan gelukkig over een secundaire weg die een stuk rustiger en vooral veiliger is.

Daar krijgen we, geheel in stijl, een aardige toegift: twee bunkers. Deze betonnen karkassen dateren uit de recentere geschiedenis van Polen. Ditmaal waren het de Russen die de bunkers bouwden, in de eerste jaren van de Tweede Wereldoorlog, om zo hun oostgrens te beschermen tegen de oprukkende Duitsers. Ook de bunkers maakten deel uit van een verdedigingsring: de Molotovlinie. Misschien een idee voor een volgende fietstocht? (LUTSKE BONSMA)


Przemysl: één van de oudste steden van Polen

- Rond de stad Przemysl - 245 km ten oosten van Krakau - in de provincie Podkarpackie is een noordelijke (34 km) en een zuidelijke fortenfietsroute (49 km) uitgezet. Wij fietsten het laatste deel van de zuidelijke route (34 km). Tip: neem een lunchpakket mee, er is onderweg geen horeca.

- De route wordt goed aangegeven; een gids is niet echt nodig. Wil je er toch één (zes euro per uur), mail dit een aantal dagen van tevoren in het Engels of Duits naar it.pttkprzemysl@op.pl. Routebeschrijvingen zijn verkrijgbaar bij de VVV en bij de fietsenverhuurders in Przemysl. Reken op ongeveer negen euro per dag voor een mountainbike.

- Przemysl is één van de oudste steden van Polen. Het centrale Rynek plein met pastelkleurige 16de en 17de eeuwse huizen, de Franciscanenkerk en de omliggende straatjes met kinderkopjes zijn een bezoek waard. Het Klokken en Pijpenmuseum, gevestigd in een 18de eeuwse klokkentoren is interessant en vanaf het dak heb je een mooi uitzicht over stad en omgeving.

- Informatie over de stad en regio: www.przemysl.pl en www.podkarpackie.pl, algemene info bij het Pools Verkeersbureau: www.polen.travel/nl/, tel. 020-6253570.

Vlak bij de grens met Oekraïne
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden