Plus

Fidan Ekiz: 'Ja, ik heb een mening over de islam'

Fidan Ekiz is de nieuwe presentator van multicultureel praatprogramma De Nieuwe Maan. Valt dat te rijmen met uitgesproken ideeën over hervorming van de islam? 'Ik zal nooit beweren dat ik niet gekleurd ben.'

Fidan Ekiz: 'Of ik Wierd zou kunnen uitnodigen of niet, dat is iets waarvan de redactie mij moet vertellen of dat kan. Ik zou ervoor openstaan' Beeld Maxime Cardol

In juni dit jaar had Fidan Ekiz (41) even kortsluiting in haar hoofd.

Ze was bezig met een documentaireserie over honderd jaar vrouwenemancipatie (Vrouw op mars, vanaf 11 oktober bij BNNVara), was net terug uit Turkije waar ze haar vader had begraven en moest opnieuw naar Turkije voor de verkiezingen - er wordt namelijk ook een documentaire gedraaid over de veranderingen in het leven van de voor- en tegenstanders van Erdogan.

Tegelijkertijd kwam de mogelijkheid een screentest te doen voor NTR-programma De Nieuwe Maan en haar AD-column liep gewoon door.

Het was een hoogtepunt van drukte, maar over het algemeen gaat het goed, zegt Ekiz op een ontspannen zondag in hotel New York in Rotterdam. Sinds haar scheiding van De Telegraaf-journalist Wierd Duk vorig jaar zorgt ze het grootste deel van de tijd voor hun 4-jarige zoontje Ferran.

"Hij is om het weekend bij zijn vader, maar verder ben ik fulltime moeder. Dat alleen al voelt als een bedrijf runnen. Mijn moeder woont - thank god - op de hoek en mijn zus woont naast mij; zij zijn een grote hulp."

Eind vorig jaar stond er een interview met u in het AD: 'Dit was het jaar van de chaos.' 2018 lijkt met het overlijden van uw vader, de presentatieklus bij De Nieuwe Maan en lopende documentaires niet echt rustiger.
"Emotioneel heb ik een dieptepunt gehad, maar ik ben sterker en stabieler dan vorig jaar. Na de begrafenis van mijn vader heb ik een tijd alleen maar gewerkt. Toen ik in de zomer even op vakantie was met Ferran kwam veel verdriet naar boven. Hij stelt nu veel vragen." Met een hoge stem: "'Nu opa boven is, waar slaapt hij dan? Heeft hij wel een bed?'"

U schreef columns over het rouwproces.
"Ik voelde me sterk en vond het niet erg om verdrietig te zijn. Als het een jaar geleden was gebeurd, had ik mezelf erin verloren, denk ik. Toen zou het te veel zijn geweest. Nu kan ik het een plek geven. Ik kan veel kwijt in mijn AD-column. Het is soms wat zwaar of misschien egocentrisch, maar ik hoorde rond de dood van mijn vader dat mijn columns van troost waren voor mensen die iets vergelijkbaars meemaakten. Dat is fijn."

Dacht u toen er een vacature kwam bij De Nieuwe Maan niet: laat maar even?
"Nee, geen moment. Ik denk dat ik de bagage heb om het programma te doen, ook al heb ik nooit eerder gepresenteerd. Ik wist niet dat Nadia Moussaid weg zou gaan, maar ik heb wel eerder aan het programma gedacht. Ik heb vaker over De Nieuwe Maan geschreven, omdat ik me afvroeg waarom het geen nieuws was dat bepaalde mensen daar hebben gezeten."

Noem eens een voorbeeld?
"Seyran Ates, een Turkse imama uit Berlijn, is te gast geweest. Die vrouw wordt massaal beveiligd omdat ze voor een hervormde islam staat. Hetzelfde geldt voor Zineb El Rhazoui van Charlie Hebdo. Of Machteld Zee, die het bekritiseerde boek Heilige identiteiten schreef over de islamisering van Europa. Je steekt je nek uit, als je die mensen voor je programma vraagt."

"De Nieuwe Maan wordt weleens weggezet als 'moslimtalkshow', maar dit zijn mensen die islamkritisch zijn en de ruimte krijgen daarover te praten. Wat het programma bijzonder maakt: het bereikt de eigen gemeenschap. Dat zag je ook toen BNNVara-presentator Sahil Amar Aïssa een stuk schreef over de inconsequentie dat Marokkaanse jongens meer vrijheid hebben dan Marokkaanse meiden. In de gemeenschap kwam een debat op gang. Dat is bijzonder."

U bent onder meer bekend als tafeldame bij De Wereld Draait Door en u heeft vaker gepleit voor een gematigder islam. Denkt u dat u voor sommigen een te zwaar profiel heeft om een talkshow te presenteren?
"Ik ben afgewogen in wat ik zeg, denk ik. Bovendien kom ik uit de gemeenschap en ben ik islamitisch opgevoed. Ik mocht tot een bepaalde leeftijd niet uitgaan en kon niet met vriendjes door Rozenburg lopen. Mijn ouders waren nog behoorlijk liberaal en seculier, maar bij sommigen moest alles stiekem. Ik ga niet zeggen dat ik daar geen last van heb gehad."

"Soms bleven vriendinnen bij ons logeren en als hun moeders belden zei mijn moeder dat we al keurig in bed lagen, terwijl we aan het feesten waren. Mijn moeder gaf soms mee dat ik me in de wijk beter niet kon vertonen met een vriendje. Als ik dat wel deed, ging de telefoon en vertelde iemand dat ik gezien was met die jongen. Daar kom ik vandaan, ik kén de problematiek."

"En ja, ik heb een mening over de islam. Onlangs deelde ik iets van een Vlaams-Turkse politica die vond dat hoofddoeken afgeschaft moeten worden voor leerplichtige meisjes. Daar ben ik het helemaal mee eens, maar ik wil graag weten van mensen die het er niet mee eens zijn waarom ze dat niet zijn."

Fidan Ekiz Beeld Maxime Cardol

Is dat dan nog een open gesprek?
"Je maakt mij niet wijs dat alle meisjes van meet af aan blij zijn met hun hoofddoek. Misschien zijn ze zo geconditioneerd, maar zo begint het niet. Het gaat niet alleen om die hoofddoek, maar ook om make-up, uitgaan of jongens."

"Ik pleit ervoor om die meiden de vrijheid te geven zelf te kiezen en de sociale druk er binnen de gemeenschap vanaf te halen. Dat is alles. We - ik maak het programma niet alleen - zijn helemaal niet van plan om in De Nieuwe Maan alleen mensen te spreken die in mijn straatje passen.''

''Ik word door sommigen in een rechts kamp gestopt, maar wil juist uit de kampen; het publieke debat is al zo gepolariseerd. Er zijn vaak twee kanten: je bent voor of tegen migranten, je gelooft dat de integratie is gelukt of mislukt. Daar wil ik niet aan meedoen."

Hoe wilt u dat voorkomen?
"Ken je Hart aber fair, van Das Erste? Dat is een fantastisch programma. Het is ontzettend goed dat de presentator daar geen blad voor de mond neemt. En ja, het debat is momenteel niet zo vriendelijk, dus als presentator hoef je dat ook niet altijd te zijn.''

''We moeten ons bewust zijn dat wij het ons kúnnen permitteren om te praten over hervormingen binnen de islam. Dat kunnen ze in streng-islamitische landen niet. Als je hier dan niet over hervormingen praat, laat je vrouwen in Iran die strijden voor meer keuzevrijheid in de steek. Dus ja, in die zin ben ik gekleurd. So what?"

Soms zult u zich nederig moeten opstellen.
"Natuurlijk, als presentator moet je soms zorgen dat je niet stoort. En soms moet je iemands punt verduidelijken. Gerard Cox zou een tijdje terug een interessante gast zijn geweest.''

''Als ik met dezelfde kritiek als hij zou komen over Rotterdam (Cox zei in een interview in de Volkskrant zijn stad niet meer te herkennen - het zou ook Ankara of Paramaribo kunnen zijn. Quote: 'Kinderen van 16 zeiden: Erdogan is onze leider.''

''Ik weet niet of ze zich trots voelen een Rotterdammer te zijn,' red.) vinden veel mensen dat geweldig. Dat ik dat, met mijn Turkse achtergrond en islamitische ouders, durf te benoemen. Als Gerard Cox het doet wordt hij afgemaakt. Hoe komt dat? Dat vind ik een interessante vraag."

U noemt nu Gerard Cox, maar u zou ook Wierd Duk kunnen noemen.
"Ik vind dat je privé en werk niet te veel door elkaar moet halen."

Dat doe ik niet, denk ik. Hij is, met zijn rol bij De Telegraaf, ook een aanwezige stem in debatten rond integratie.
"Of ik Wierd zou kunnen uitnodigen of niet, dat is iets waarvan de redactie mij moet vertellen of dat kan. Ik zou ervoor openstaan, het is voor mij geen no-go. Ik heb het hart op de tong, dus het zou spannend kunnen zijn. Ik denk dat ik, doordat ik hem ken, betere vragen kan stellen dan anderen.''

''Conflicterende meningen waren ook niet het grootste probleem in onze relatie. Tegelijkertijd ken ik de professionele codes niet. Ik zou bang zijn dat ik misschien uitschiet in bepaalde dingen. Niet dat ik hem zou aanvallen, maar eerder dat ik iets zou opmerken wat hij ooit gezegd heeft, maar wat niet per se voor de openbaarheid was bedoeld."

Ekiz staat op, een toiletbreak. Bij terugkomst: "Ik praat veel, hè? Over Wierd moeten we het maar niet te lang hebben. Dat vind ik moeilijk. Als hij erbij zou zitten kan hij reageren, maar dat is nu niet het geval. En als we over elkaar gaan praten in de media blijft het steeds terugkomen. Maar ja, we houden ons bezig met vergelijkbare zaken."

Daarom vraag ik ernaar.
"Ik verwijt het jou ook niet. Je doet het al heel netjes. Normaal gesproken beginnen mensen het gesprek ermee. En vaak vanuit een waardeoordeel. Het is moeilijk, omdat werk zo steeds persoonlijk wordt."

U zei eerder dit jaar in een interview dat u steeds activistischer wordt. Wat bedoelde u daarmee?
"Activistisch is niet het goede woord geweest. Ik ga gewoon niet hypocriet roepen dat ik niet gekleurd ben. Ik zou ook haatimam Fawaz Jneid bijvoorbeeld aan de tand willen voelen. Ik wil het erover hebben dat veel moslims denken dat mensen bang voor hen zijn. We moeten praten over het religieuzer worden van jongeren."

"Daarnaast wil ik ook ruimte voor mensen als Irshad Manji. Natuurlijk heeft die wens ermee te maken dat ik vind dat ze goede dingen roept over een gemoderniseerde islam. Het is nog steeds gevaarlijk om daarover te praten, terwijl er veel jonge mensen zijn die hun geloof belijden zoals mijn moeder.''

''Daarmee bedoel ik: gematigd. Denk je dat al die jongens en meiden elke vrijdag naar de moskee gaan? Echt niet hoor. Durf kritisch te kijken naar je geloof! Het maakt je echt geen slechte moslim."

Dat klinkt als een doelstelling.
"Ik heb die jongens en meiden zien opgroeien in Rozenburg en Rotterdam. Ze voelen zich soms tweederangsburgers, weggezet in een hoek. Dat kan ertoe leiden dat ze radicaler worden in hun opvattingen en bijvoorbeeld gaan stemmen voor Erdogan: hij opent zijn lange armen wel."

"Deze jongeren zijn nog vatbaar voor het gesprek. Ze reizen nog steeds niet naar Syrië, maar je moet oppassen dat ze niet vatbaar worden voor het conservatieve deel van de islam. Ook het Nederlanderschap zit erin: ze zijn de derde of vierde generatie. Ik hou ook enorm van Turkije, maar ik heb me ingevochten in Nederland. Dat zou ik zo graag willen zien; dat mensen niet in de slachtofferrol vervallen. Het biedt je namelijk niks. Ik kom ook van ver."

"Via de mail krijg ik veel bijval van Turkse en Marokkaanse meiden; dat sterkt me in het idee dat een grote groep wel wil, maar thuis de steun niet krijgt. Het gaat over het behoud van vrijheid, maar zij hebben kruiwagens nodig: mensen die je een stukje vooruit helpen. Ik heb ze ook gehad: mijn Nederlandse buurman, mijn juffrouw op school, maar vooral mijn ouders.''

''Zij emancipeerden met hun dochters mee en trotseerden daarmee de gemeenschap. Ik ben ze dankbaar voor hun moed. Ik zou ook graag die kruiwagen willen zijn. Als je het dan wilt hebben over doelstellingen: dan is het misschien dat."

Opgebiecht

Leermeester
"Oriana Fallaci. Interview met de geschiedenis was het eerste boek dat ik van haar las. Een onverschrokken, eigenzinnige en inspirerende vrouw met een sterke drang naar vrijheid en een afkeer van de macht. Ze verkreeg wereldfaam met haar interviewtechniek waarmee ze onthullende uitspraken ontlokte bij grote wereldleiders."

De beste uit het vak
"In eigen land? Jeroen Pauw. Vooral vanwege zijn zelfrelativering, humor en scherpte. Ik heb lang met hem gewerkt bij Pauw & Witteman. Ik dacht als rookie vaak: hoe blijft hij avond aan avond zo enthousiast over onderwerpen? Ik heb hem nooit betrapt op cynisme."

De slechtste uit het vak
"Ik kan er slecht tegen als collega's elkaar openlijk en op de man af aanvallen."Het beste advies gegeven "Dat zijn er meerdere, maar wat me nu te binnen schiet: praat rustiger. Ik heb eigenlijk een lage stem, maar ga hoog praten wanneer iets me raakt of wanneer ik nerveus ben. Niet om aan te horen, zo hysterisch."

Het slechtste advies
"Dat zijn meestal adviezen die ik mezelf geef. Als ik moet kiezen: drink cola tegen de misselijkheid als je nerveus bent voor een optreden. Ik ging bijna over mijn nek."

CV
Geboren: 10 december 1976, Rozenburg

Opleiding
School voor Journalistiek, Utrecht

Loopbaan

2001-2003: verslaggeefster Rotterdams Dagblad
2004-2007: correspondent Turkije voor o.m. GPD en RTL Nieuws
2007-2011: redacteur Pauw & Witteman
2010: documentaireserie Veerboot naar Holland (over 5 Turkse gezinnen die naar Nederland emigreerden), met Kees Schaap
2012-heden: tafeldame DWDD
2016: documentaireserie De Pen & Het Zwaard (over persvrijheid in het buitenland), met Kees Schaap, docu Alles komt goed
2018: presentator De Nieuwe Maan
2018: documentaireserie Vrouw op Mars (over 100 jaar vrouwenemancipatie)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden