Plus

Ferrotopia viert de schoonheid van staal op de NDSM-werf

Een herwaardering van onze relatie met grondstoffen en materialen: Ferrotopia van kunstenaar Joep van Lieshout gaat voor niets minder. 'Een voorstel om de samenleving op een nieuwe manier te organiseren'.

Kunstenaar Joep van Lieshout met sloophamer bij Ferrotopia op de NDSM-werf. Beeld C. Eeftinck Schattenkerk

"Wat vind je ervan, Joep?" vraagt een van de mannen van Atelier Van Lieshout als kunstenaar en naamgever Joep van Lieshout komt aanlopen met een enorme sloophamer, waarmee hij zojuist is gefotografeerd onder zijn 'Valhamerhuis'.

Van Lieshout steekt zijn duim omhoog. "Top!"

Op de NDSM-werf wordt de laatste hand gelegd aan Ferrotopia, een kunstinstallatie in de openbare ruimte, 'gesamtkunstwerk' en pop-upmuseum ineen, waarmee de komende zeven maanden de schoonheid van staal wordt ­gevierd op de voormalige scheepswerf in Amsterdam-Noord.

De afgelopen jaren waren onderdelen van Ferrotopia - de omstreden Domestikator, de presentatieruimte de Refter en de Happy Gietloods, een volledig ingerichte metaalwerkplaats en gieterij - al te zien op de Ruhrtriennale in Bochum en voor Centre Pompidou in Parijs; het Valhamerhuis is echter speciaal gecreëerd voor de NDSM-werf.

Curator Rieke Vos van de Stichting NDSM-werf: "Het is een plek voor destructie en recycling. Nu de grootschalige maakindustrie steeds meer uit onze directe omgeving verdwijnt, verliezen we ook onze kennis van materiaal en hoe dingen zijn gemaakt. Ferrotopia speelt hierop in met een aantal activiteiten waar het publiek actief kan participeren in een wereld van ambacht, ijzer en andere metalen."

Drie van de vier werken zijn niet speciaal gemaakt voor de NDSM-werf, maar ze passen hier wonderbaarlijk goed.
Van Lieshout: "Het is onmogelijk om dit allemaal voor één tentoonstelling te bouwen, maar het thema van Ferrotopia past hier natuurlijk uitstekend. Dertig jaar geleden was dit nog een werkende werf van de Nederlandse Dok- en Scheepsbouw Maatschappij, met Ferrotopia wil ik vraagtekens zetten bij de rol van staal en industrie in onze samenleving, bij recycling en de circulaire economie."

"Alle kunstwerken die uit dit project zijn voortgekomen, kunnen worden gezien als een herinterpretatie van de fabrieken en de machines van de Industriële Revolutie en zijn een herwaardering van onze relatie met grondstoffen en materialen. Het is tevens een herontdekking van rudimentaire maaktechnieken als gieterijen, raffinaderijen, weverijen en steenovens."

U hebt zich laten inspireren door de futuristen.
"Inderdaad, de grotere groep van werken waar ik de afgelopen jaren mee bezig ben, hoort thuis in een groter verhaal over CryptoFuturisme. De futuristen waren een groep Italiaanse kunstenaars die begin twintigste eeuw idolaat waren van nieuwe technologieën en radicaal wilden breken met de vastgeroeste maatschappij."

"Ons huidige tijdsgewricht lijkt wel op dat van de futuristen. Er voltrekken zich grote veranderingen op technologisch vlak, die een enorme invloed hebben op ons doen en laten; we moeten ons verhouden tot overbevolking, schaarste, genetische manipulatie, big data, robotisering, kunstmatige intelligentie, noem maar op. En net als toen zie je een enorme opleving van het populisme en het fascisme."

"De werken die ik heb gemaakt, vormen een voorstel om de samenleving op een nieuwe manier te organiseren. Het verborgen futurisme gaat wat mij betreft over zon- en windenergie, smart grids - allemaal helemaal top, maar ik heb ook een nucleaire reactor gebouwd als CO2-vriendelijke uitbreiding voor ons energievraagstuk."

"De natuur redden van de ondergang door middel van kernenergie, dat is een enorm taboe bij de links georiënteerde ecobeweging. Maar dat is juist goed; ik wil dat mijn werken een katalysator zijn voor discussie, dat ze een dialoog op gang brengen."

"Daarom laat ik een aantal alternatieven zien: van alles kun je een goeie versie, een slechte versie en een verderfelijke versie maken. Ik heb het in die context altijd over the good, the bad and the ugly."

Toen de Domestikator in Parijs stond, lokte dat veel discussie uit, maar dat ging ergens anders over.
"Het zou moeten gaan over domesticatie: hoe de mens de natuur naar zijn hand zet en de ethische vragen die je daarbij kunst stellen. Hoe gaan wij om met de natuur; wat is gewenst en wat is verboden? Industriële landbouw en veeteelt; hoge productiviteit die ervoor zorgt dat we goedkoop kunnen eten - met de Domestikator wilde ik díe discussie op scherp stellen, maar in Parijs ging het over de tere kinderziel..."

Was u daar echt verbaasd over?
"Ja, ik was daar echt door verbaasd. In Duitsland heeft het ook buiten gestaan, tijdens de Ruhrtriennale, en daar leidde het helemaal niet tot een discours."

De omstreden - want vulgair - Domestikator, eerder geweerd door het Louvre. Beeld -

"Het is toch van de pot gerukt dat een beeld waarin je van alles kunt zien - spelende robotjes, rugbyspelers, twee Lego-figuren die het op z'n hondjes doen, een mens dat seks heeft met een dier, of toch gewoon een enorme blokkendoos - als verderfelijk wordt gezien, terwijl je op tv en je computer zoveel ergere dingen tegenkomt?"

"Ik heb de directeur van het Louvre er nooit over gesproken, maar ik vermoed dat een van de sponsoren van het museum bang was voor een schandaal."

Terug naar de kunst. Wat staat er te gebeuren in het Valhamerhuis?
"Er ligt hier een aantal grote gewichten, die worden opgehesen en vallen in vrije val weer naar beneden. Daar is niks tegen bestand. Wasmachines, ijskasten, computers, kinderfietsjes, alles gaat kapot!"

"Op Koningsdag gaan we een complete Volvo slopen. Kijk, hij staat daar, hebben we gekregen van de eigenaar van Pllek. Ik ga slechte producten vernietigen, smelt ze om, en maak er nieuwe werken van."

U zit erbij te grijnzen; vindt u dat zo mooi, dingen kapotmaken?
"Ja, dat blijft leuk. En het heeft een functie: het gaat over recyclen en veranderen. Hoe doe je dat? Op een langzame, democratische manier of kies je voor een revolutionairdere manier, waarbij je uit een soort postapocalyptische as een nieuwe wereld laat ontstaan."

Hoe wordt dat slopen en bouwen eigenlijk kunst?
"Dat is een vraag die ik me eigenlijk nooit stel; is het kunst? Ik maak dingen. Sommige mensen vinden dat kunst, andere niet. Sommige mensen vinden het goeie kunst, andere slechte kunst... Dat zal hier niet anders zijn."

Ferrotopia wordt woensdag om 19.00 uur geopend en biedt van 27 april t/m 2 december een uitgebreid programma met lezingen, demonstraties, workshops en tentoonstellingen.

Op Koningsdag wordt vanaf 14.30 uur een auto verpletterd onder de ­valhamer om er vervolgens een nieuw sculptuur van te maken.

Ferrotopia is gratis toegankelijk voor ­publiek. Meer informatie op ndsm.nl en ateliervanlieshout.com.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden