Plus

Félicité

Met Félicité, portret van een zangeres in Kinshasa, werkt regisseur Alain Gomis verder aan zijn oeuvre over de worsteling van mensen met hun identiteit.

Als haar tienerzoon medische hulp nodig heeft na een ongeluk, kan de succesvolle zangeres Félicité de dokter niet betalen. Beeld -
Als haar tienerzoon medische hulp nodig heeft na een ongeluk, kan de succesvolle zangeres Félicité de dokter niet betalen.Beeld -

Als hij braaf had afgewacht tot er een deur in de filmwereld openging, had hij nu geen vier, maar nul films gemaakt, zegt Alain Gomis (1972). Zijn film Félicité opende deze zomer het World Cinema Festival in Rialto.

De regisseur zegt het zonder rancune, maar als aansporing aan jongeren die een film willen maken. "Wacht niet op toestemming, maar ga gewoon aan de slag. Vroeger was dat moeilijk, maar met digitale camera's is het een stuk makkelijker."

Als hij geen doorzetter was geweest, was Gomis misschien fabrieksarbeider geworden, net als zijn uit Guinee Bissau afkomstige vader, die een Franse vrouw trouwde. "Hij werkte in de Peugeotfabriek aan de rand van Parijs. We woonden in een buitenwijk. Ik kwam zelden in de bioscoop, daar was geen geld voor, maar ik zag veel films op tv."

Dat film meer kan zijn dan leuk vertier, ervoer Gomis in alle hevigheid bij het zien van I Was Born, But..., een vroege film uit 1932 van Yasujirô Ozu.

"Hij vertelt een eenvoudig verhaal over een gezin met twee tienerzonen dat verhuist. Je ziet de moeilijkheden van de jongens met leeftijdgenoten in de nieuwe buurt, maar ook hoe hun vader voor hen van zijn voetstuk valt. Hij is niet meer de sterke man die zij als kind in hem zagen."

De film maakte diepe indruk op de jonge Gomis. "Het voelde zo dichtbij. Het was alsof ik mezelf zag. Ik voelde een diepe band met de personages, zelfs meer intimiteit met hen dan met mijn familie. Dat film dit kan doen, heeft mijn relatie ermee bepaald."

Vreemdeling voor jezelf
Gomis wist dat hij films wilde maken. Op zijn veertiende kwam hij aan een camera en ging aan de slag. "Ik trommelde vrienden op en deed alles zelf." Een opleiding leek de volgende stap, maar hij werd afgewezen door de beroemde Parijse filmschool La Fémis. "Achteraf ben ik er dankbaar voor, het dwong me alles uit mezelf te halen." Aan opgeven dacht hij niet. "Ik wilde en moest films maken."

Naast persoonlijke ambitie speelde nog iets. "In Frankrijk, waren mensen zoals ik niet op het witte doek te zien. Ik wilde met films deze mensen zichtbaar maken. De andere kant van het westerse verhaal vertellen."

Nog net voor zijn dertigste debuteerde Gomis met L'afrance, over een Senegalese student in Parijs, die zich afvraagt waar hij thuishoort. Ook zijn twee volgende films gingen over mannen op zoek naar hun plek in de wereld. "

Ja, dat is mijn thema. Ik heb ontdekt dat identiteit geen kwestie is van huidskleur of nationaliteit, maar van innerlijke gesteldheid. Soms ben je een vreemdeling voor jezelf. Het leven is vreemd. We faken allemaal dat we weten wat we doen, maar in feite verdrinken we elke dag."

In Félicité dreigt een zangeres in Kinshasa kopje-onder te gaan als haar tienerzoon een ongeluk krijgt. Omdat ze geen geld heeft voor een operatie, vraagt ze steun aan vrienden en kennissen.

Gomis liet zich inspireren door zijn kennissenkring in Senegal, een land dat hij vaak bezoekt, omdat er familie woont.

"De eerste scriptversie speelde in Dakar, maar toen ik zangeres Muambuyi van de Congolese groep Kasai Allstars op een video zag, was het alsof ik de stem hoorde van het personage dat ik aan het schrijven was.

Daarom heb ik het verhaal verplaatst naar Kinshasa. Helaas was Muambuyi te oud om de zangeres te spelen, maar je hoort haar wel zingen."

Een script in een ander land laten spelen omdat een zangeres zo mooi zingt? Het valt moeilijk te geloven, maar Gomis bezweert: "Zo werk ik. Ik ben geen filmmaker die even een verhaal schrijft, maar probeer het in mijn hoofd te ontdekken. Vergelijk het met een beeldhouwer die voor een stuk hout staat. Als ik aan een film werk, word ik er helemaal door gedomineerd. Het is obsessief."

Gomis houdt niet van films waarbij de kijker slechts lui achterover hoeft te hangen. "Een film moet een beetje vuil zijn. Niet perfect, want dan is het niets. De kijker moet ervoor willen werken. Ik houd er niet van om hem constant te verleiden. Hij moet zich soms onprettig voelen en niet begrijpen wat hij ziet. Ik geef de kijker stukjes verhaal, waarmee hij aan de slag gaat. Niet alleen in zijn hoofd, want het belangrijkste is dat hij de film ervaart en voelt."

Succes als geweld
De kijker moet dus zelf de film maken, maar Gomis hoopt wel dat hij in elk geval één boodschap oppikt: "Er is een probleem met het beeld van Afrika in het Westen. Ik wil werelden zichtbaar maken die het Westen alleen van stereotypen kent. Ik wil een eerlijk beeld geven van het dagelijks leven van gewone mensen."

"Op tv en in films zie je deze mensen niet, want die tonen alleen maatschappelijk succesvolle mensen. Ik zie dat als een vorm van geweld, omdat door dit beeld van misschien tien procent van de mensen de andere negentig procent denkt dat hun leven niet waardevol is. Het ondermijnt hun zelfrespect."

Alain Gomis - De Franse regisseur, opgegroeid in een buitenwijk van Parijs, debuteerde in in 2001 met L'afrance en maakte ook de speelfilms Andalucia (2007) en Aujourd'hui (2012). Identiteit staat centraal in zijn werk. Beeld -
Alain Gomis - De Franse regisseur, opgegroeid in een buitenwijk van Parijs, debuteerde in in 2001 met L'afrance en maakte ook de speelfilms Andalucia (2007) en Aujourd'hui (2012). Identiteit staat centraal in zijn werk.Beeld -

Gomis hekelt ook westerse films die naar Afrika kijken met een exotische blik."Kinshasa is de moderne wereld. Niet anders dan Amsterdam, maar met minder make-up.

Het leven is er harder. Dat laat ik zien in de scène waarin een jongen op de markt iets pikt en dan door achtervolgers bijna wordt doodgeslagen."

"Ik hoop dat de kijker niet alleen de jongen begrijpt, maar ook zijn achtervolgers. In Amsterdam kun je je dat niet voorstellen, maar door de economische omstandigheden staan mensen onder enorme druk. Soms explodeert de ketel."

Dat hij toestemming kreeg om in Kinshasa te filmen is opmerkelijk, omdat de film toont dat goede medische zorg in Congo alleen voor mensen met veel geld bereikbaar is. Gomis lacht besmuikt. "Je denkt toch niet dat ik het hele scenario aan de autoriteiten heb laten zien? De scènes die problematisch zouden kunnen zijn, zaten er niet in."

Ook de (verplichte) 'veiligheidsbeambte' op de set leverde geen problemen op. "De crew was voor zeventig procent Congolees. Zij wisten hoe ze met hem moesten omgaan."

De Congolezen hebben trouwens wel iets anders hun hoofd dan zich druk te maken over een film, voegt hij er aan toe. "President Kabila weigert al een half jaar om op te stappen, terwijl zijn mandaat is verlopen. Congo is enorm rijk aan bodemschatten, maar het volk ziet er weinig van. Het land is een Failed State, maar helaas niet voor de miljonairs."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden