Plus

'Farmaceuten overdrijven het nut van geneesmiddelen'

Kankerpatiënten leven veel langer dankzij nieuwe medicijnen. Maar de zorgkosten rijzen zo wel de pan uit. 'De vraag is of een paar maanden levenswinst opweegt tegen de kosten.'

'Nu worden sommige nieuwe middelen niet toegelaten omdat ze te duur zijn' Beeld anp
'Nu worden sommige nieuwe middelen niet toegelaten omdat ze te duur zijn'Beeld anp

De levensverwachting voor kankerpatiënten stijgt door de komst van nieuwe medicijnen. Nadeel is wel dat de nieuwe geneesmiddelen de zorgkosten met honderden miljoenen per jaar opdrijven.

Die kostenexplosie is met het huidige systeem niet te beheersen, stelt Jan Schellens, internist bij het Amsterdamse Antoni van Leeuwenhoekziekenhuis. "Er komen fantastische medicijnen op de markt die we dolgraag gebruiken," zegt hij.

"Maar de vraag is of een paar maanden levenswinst opweegt tegen de kosten." Die discussie wordt steeds nijpender nu er meer specialistische medicijnen en therapieën op de markt komen.

Een ander twistpunt is de manier waarop de kosten en baten worden berekend. Volgens Schellens worden de voordelen van de medicijnen overdreven door de farmaceutische industrie, waardoor de kosten lager lijken dan ze zijn. Nu al stijgen de kosten voor de specialistische medicijnen met gemiddeld 300 miljoen euro per jaar, per persoon is dit 20 euro extra premie per jaar.

Fitte proefpersonen
De kosten en baten van medicijnen worden uitgedrukt in qaly's: elk kwalitatief goed jaar dat een patiënt langer leeft dankzij een medicijn. In de praktijk wordt een richtlijn van 80.000 euro per jaar gehanteerd.

"Farmaceutische bedrijven kunnen naar dat getal toerekenen," zegt Schellens. Dat kunnen ze door de gezondheidswinst hoger voor te stellen dan in werkelijkheid wordt gehaald. Die onderzoeken moeten eerlijker van opzet worden, vindt hij. Eerder had de Gezondheidsraad, een adviesorgaan voor de overheid, ook al kritiek op hoe de qaly's worden berekend.

Schellens en een aantal collega's vergeleken studies over de werking van kankermedicijnen en kwamen tot opmerkelijke conclusies. Uit dezelfde gegevens van ruim 9000 patiënten waren de geschatte kosten voor één qaly 25 keer zo hoog als in een andere studie. Opmerkelijk detail: de twee studies die niet door de farmaceutische industrie werden betaald, kwamen tot de hoogste kosten.

"Farmaceuten nemen in hun onderzoek bijvoorbeeld alleen fitte mensen met kanker mee. In mijn praktijk zie ik veel ouderen, mensen die ook aan andere kwalen lijden en verschillende medicijnen gebruiken. Voor hen is de gezondheidswinst vaak veel minder groot. Op die manier beïnvloed je de uitkomsten al."

Totale kosten kankergeneesmiddelen sinds 2011 Beeld Laura van der Bijl
Totale kosten kankergeneesmiddelen sinds 2011Beeld Laura van der Bijl

Dat heeft grote gevolgen voor de kosten. Dankzij een gunstige studie blijft het medicijn keurig onder de 80.000 euro per jaar. Maar in de praktijk is de gezondheidswinst lager. "Als het middel eenmaal wordt vergoed, let niemand nog op de kosten," zegt Schellens.

Te grote marges
Het grootste probleem is volgens hem dat niet duidelijk is bij welke patiënten het middel aanslaat. Hij pleit daarom voor een niet-goed-geld-teruggarantie.

"We willen die nieuwe medicijnen graag voorschrijven. Als ik een patiënt vertel over een geweldig nieuw geneesmiddel, geef ik hem hoop. Maar bij een deel van de patiënten slaat het niet aan. Dan moet de farmaceut de kosten gewoon terugbetalen. Nu betalen we als samenleving voor iets wat niet werkt."

Haiko Bloemendal van de Nederlandse Vereniging van Medisch Oncologen steunt Schellens' oproep. "Hij zegt wat de beroepsgroep vindt. Het belangrijkste is dat de medicijnen gewoon te duur zijn. Farmaceuten hebben te grote marges. Dure medicijnen gaan ten koste van andere zaken in het ziekenhuisbudget. Ook moet het middel alleen worden voorgeschreven aan die patiënten die er baat bij hebben."

Ook KWF Kankerbestrijding steunt het pleidooi. "Nu worden sommige nieuwe middelen niet toegelaten omdat ze te duur zijn."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden