Plus

Fake news: software plakt een ander gezicht op porno of nieuws

Het internet is in de ban van deepfakes, waarmee gezichten in filmpjes worden verwisseld. De beeld-manipulatie wordt vooral in de porno gebruikt, maar luidt ook een nieuw tijdperk van nepnieuws in.

Beeld Getty Images

Quizvraag: wat hebben Michelle Obama, Scarlett Johansson, Emma Watson, Ariana Grande en Rapper Sjors met elkaar gemeen? Het juiste antwoord is dat alle vijf de afgelopen week opdoken in een pornofilm. Niet onbelangrijk: met uitzondering van Rapper Sjors ging het om gemanipuleerd beeldmateriaal. Niet echt dus.

In de krochten van het internet zijn technerds en perverselingen al maanden in de ban van deepfakes. Door middel van nieuwe, ingenieuze software is het mogelijk zonder overdreven veel kennis van techniek in bewegende beelden gezichten van mensen te verwisselen.

De afgelopen tijd verschenen honderden filmpjes van beroemdheden in zeer expliciete films online; vaak zo knullig gefabriceerd dat het evident was dat het om gemanipuleerd beeld ging. Sommige filmpjes waren echter nauwelijks van echt te onderscheiden. De techniek ontwikkelt zich bovendien zo razendsnel dat waarschijnlijk binnen een paar maanden al niet meer met het blote oog te zien valt wat echt en wat nep is.

Deze ontwikkeling komt niet helemaal uit de lucht vallen: in de professionele filmindustrie wordt al jaren gretig gebruikgemaakt van dergelijke digitale effecten. In de laatste Star Wars-film kwamen zelfs acteurs uit oude films terug. Ook voor iedere amateur met een iPhone was het al langer mogelijk met apps als Face Swap gezichten in filmpjes te verwisselen.

Ook bestond er een website waar je foto's van een bekende kunt uploaden, waarna een pornoster wordt gezocht die er het meeste op lijkt. Zelfs het photoshoppen van gezichten van bekendheden op naakte lichamen is niet nieuw.

Maar sinds een gebruiker van de techsite Reddit met de naam 'deepfake' een zelflerend algoritme ontwikkelde en een andere 'redditor' een gebruiksvriendelijke app maakte waarmee deze techniek door iedereen te gebruiken is, nam het verwisselen van gezichten van beroemdheden in filmpjes een vlucht.

Wraakporno van je ex
Hoe werkt het? Heel simpel gezegd speurt de computer internet af op zoek naar foto's en filmpjes waarop een bekendheid een bepaalde gezichtsuitdrukking heeft die overeenkomt met die van de persoon in het originele filmpje. Zo kan ook de mimiek zo realistisch mogelijk worden nagebootst.

Nu zijn het nog voornamelijk beroemdheden, van wie via zoekmachines veel beeldmateriaal te vinden is, maar met de hoeveelheid foto's en filmpjes die iedereen dagelijks van zichzelf op sociale media slingert is het binnenkort ongetwijfeld ook mogelijk zonder veel moeite bijvoorbeeld wraakporno te maken van je ex. Of een compromitterend filmpje van de ene collega die je zo haat.

Vooralsnog zijn het vooral technerds die met FakeApp aan het klooien zijn en niet heel verrassend loopt wederom de porno-industrie voorop in het omarmen van de nieuwe techniek (zie kader), maar het vergt weinig verbeeldingskracht om te bedenken wat de implicaties van deze vorm van beeldmanipulatie kunnen zijn.

Op YouTube staat een via kunstmatig intelligentie tot stand gekomen filmpje van Barack Obama die een speech uitspreekt die hij nooit heeft gegeven.

Hany Farid, IT-professor aan de Universiteit van Dartmouth, waarschuwde op een veiligheidsconferentie in de Verenigde Staten al voor een nachtmerrie­scenario: iemand die een nepvideo fabriceert waarin president Donald Trump zegt dat hij een kernraket op Noord-Korea heeft afgeschoten. "Voordat men doorheeft dat het filmpje niet echt is, kan er een nucleaire oorlog zijn uitgebroken," zei Farid volgens Outline.com.

Nieuws onder druk
Media-ethicus Huub Evers vreest dat de betrouwbaarheid van nieuws nog verder in het geding zal komen. "Het bewerken van foto's gebeurde al voor het digitale tijdperk: in de Sovjet-Unie werden mensen die uit de gratie waren geraakt van foto's verwijderd. En bij de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen twitterde Geert Wilders nog een gephotoshopte afbeelding van Alexander Pechtold op een demonstratie waar die nooit was geweest. Bewegend beeld was evenwel lange tijd boven iedere twijfel verheven."

Die tijd is voorbij. Het betekent dat in theorie niet alleen beelden verspreid kunnen worden van gebeurtenissen die nooit hebben plaatsgevonden, ook het omgekeerde is mogelijk. De Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra die glashard volhield dat hij nooit had gezegd dat in Nederland politici in brand worden gestoken, kan straks beweren dat de beelden waarop hij dat zegt nep zijn. "De betrouwbaarheid van nieuws komt nog verder onder druk te staan," zegt Evers.

Thomas Bruning, secretaris van de Nederlandse Vereniging van Journalisten, ziet de toename van mogelijkheden om beeld te manipuleren als een uitdaging voor de journalistiek. "We kunnen er wel schande van spreken en het als een bedreiging zien, maar deze ontwikkelingen vormen in de eerste plaats een opdracht aan de journalistiek. Het ontmaskeren van onzin en het aanbrengen van een waterscheiding tussen echt en nep is waarvoor serieuze, onafhankelijke nieuwsmedia op aarde zijn. Daarin schuilt onze meerwaarde."

Douchende Emma Watson
De 'satirische' website Celeb Jihad heeft niet de pretentie een serieus nieuwsmedium te zijn. De afgelopen jaren werden op de site veelvuldig naaktfoto's geplaatst van beroemdheden die van telefoons en servers waren gestolen.

De fappening, heette deze grootscheepse hackoperaties, die in Hollywood voor grote opschudding zorgden. Naaktfoto's van onder anderen zangeres Miley Cyrus, ski­ster Lindsey Vonn en actrice Kristen Stewart slingerden rond op internet, onder meer op Celeb Jihad.

Onlangs plaatste de site een filmpje van een douchende Emma Watson, die, om het eufemistisch uit te drukken, meer deed dan alleen haar oksels wassen. In tegenstelling tot de buitgemaakte foto's van de fappening was dit een filmpje, gefabriceerd met de deepfakeapp.

Je kunt je afvragen wat een ernstigere inbreuk op iemands lichamelijke integriteit is: jezelf naakt terugvinden op internet met een lichaam dat van jezelf is, of op het lijf van een willekeurige pornoactrice. Mogelijk maakt het binnenkort nauwelijks verschil meer.

Porno als voorloper

De porno-industrie staat vaak aan de wieg van nieuwe technologische ontwikkelingen, volgens sommigen gaat dit zelfs terug tot de tijd van de drukpers. Die zou pas in de 16de eeuw populair zijn geworden toen in Italië een dichtbundel met pornografische afbeeldingen verscheen.Andere technologische ontwikkelingen waarin porno vooropliep:

VHS vs Betamax
Eind jaren zeventig woedde een strijd tussen twee formaten thuisvideo. Toen de pornowereld vanwege de langere speelduur voor VHS koos, delfde Betamax het onderspit. Ook het latere succes van de dvd wordt toegeschreven aan porno.

(Snel) Internet
Internet thuis werd pas populair toen er oneindig veel porno beschikbaar was. De vraag naar snel internet werd ook gestuwd door de behoefte aan het kijken van seksvideo's. De voorlopers van YouTube toonden porno.

Online betalen
Ver voor er online winkels bestonden kon op sekssites al met creditcard worden betaald.

Virtual reality
Virtualrealitybrillen en op afstand bestuurbare dildo's: masturberen zou de komende jaren wel eens een tamelijk technische aangelegenheid kunnen worden. Al deze technieken zullen ook doordringen in het 'normale leven': bij de ontwikkeling van games maar ook in de medische wetenschap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden